Маңызды

Түркістандық диқандардың ерте пісетін қырыққабат өнімін өсірген еңбегі еш кетудің аз-ақ алдында тұр. Егер билік бишігін ұстағандар едел-жедел нақты әрекет етпесе, ырыздығын Жер-Анадан айырған шаруалар мәселесі ушығып кетуі мүмкін.

Түркістан облысында биыл қырыққабат өнімі 8 мың гектар аумаққа егілді. Нәтижесінде 300 мың тонна өнім өндірілген. Қазірдің өзінде оның 5 пайызы жиналған. Қыстың қақ ортасында егіліп, ерте көктемде жиып-терілетін бұл өнім негізінде облыстағы Сарыағаш, Келес, Жетісай мен Мақтарал аудандарында өсіріледі.

Былтыр дәл осы уақытта қырыққабат еккен диқандар өсіріп, баптаған өнімінің келісін алғашында 150 теңгеден, кейіннен 80 теңгеден босатып, еткен еңбегі де, тапқан табысы да өнімді болған еді. Және өнімнің көп бөлігі негізгі сатып алушы ретінде Ресейге жолданған болатын. Биыл ондай мүмкіндік болмай тұр. Қырыққабаттың былтырғыдай пышақ үстінде өтпеуіне пандемияға байланысты Ресейдегі сауда орындарының уақытша жабылуы себеп болып отыр. Сондықтан да диқандар өнімнің бір келісін 5-20 теңге аралығындағы бағада сатуға мәжбүр.

Осы аптада бейнебайланыс арқылы өткен Үкімет отырысында облыс әкімі Өмірзақ Шөкеев Премьер-Министр Асқар Маминнен диқандар мәселесін шешуге ықпал етуді сұрады. Ол қырыққабатты өзге облыстарға өткізуде проблема бар екенін жасырмады. Тиісті меморандум болғанмен, аймақтардан сұраныс болмай тұрғанын, негізгі сатып алушы Ресейде де баға құлдырағанын, тиісті министрліктермен бірлесе мәселені шешпесе жағдай қиын болатынын айтып, көмек сұрады.

Өз кезегінде Ауыл шаруашылығы министрі Ресеймен келіссөздер жүргізіліп жатқанын айтудан әріге аспады. Ал облыстық Ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Нұрбек Бадырақов өнімдерді қоймада бір ай сақтап, реті келген заматта саудаға шығаруға әрекет жасап жатқанын мәлімдеді.

Жалпы биыл Түркістан өңірінде 300 мың тонна қырыққабат өнімі өндірілгенін жоғарыда айтып кеттік. Ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы әу-баста оның 250 мың тоннасы экспортқа, 37 мың тоннасы ішкі нарықты қамтамасыз етуге жоспарланғанын айтуда.

Сала мамандары сол жүйелі жоспардың жүзеге аспауына пандемия өз әсерін тигізіп жатқанын айтады. Ал коронавирустың пандемияға ұласқаны кеше болған уақиға емес еді. Сондықтан да жергілікті атқамінерлердің жоғарыда отырғандардан шаруалар мәселесін шешіп беру туралы көмек сұрауын өнімдер пісіп, ауызға түсейін деп тұрған кезде емес, алдын ала айтпағаны өкінішті болып отыр. Ауыл шаруашылық министрінің «Ресейде де жағдай мәз емес» дегені де жұбатарлық жауап емес. Кім біледі мәселені бұдан сәл ерте айтқанда, шаруа бұлай шатқаяқтамайтын ба еді?

Өмірзақ Естайұлының бір жерден екі-үш өнім алу туралы кеңесіне құлақ асып, қыстан бастап Жер-Анананы баптауға кіріскен диқандар Шөкеевтің көмегінен көп үміттеніп отыр. Ал Шөкеев Үкіметтен көмек сұрап отыр. Үкіметтің үмітті қалай ақтайтынын да айту қиын.

Ал күні кеше Сенат төрағасы Дариға Назарбаева күллі әлем біраз елдерде аштық болуы мүмкін екенін талқылап жатқанда, біздің қолда бар өнімді ұқсата алмай отырғанымызға қынжылып, бұл жағдайды мәслихаттар мен тексеру комиссиялары қатаң бақылауға алу қажет деп есептейтінін айтты. Спикер қырыққабат өніміне байланысты қалыптасқан жағдайға «Мәслихат депутаттарына өтініш – мемлекеттік және жеке сақтау орындары мен қоймаларға инвентаризация жүргізу қажет», -деді. Ол бос алаңдарды жалға алып, ерте пісетін көкөністі сол жерге жинап, кейін сауда орындарына таратуға болатынын айтты. Бұдан нақты қандай нәтиже болары әлі белгісіз.

Тек бірнәрсені нық сеніммен айтуға болады. Ол қырыққабаттың көп уақытқа дейін сақтала бермейтіні. Қазірдің өзінде алқап басында жарылып жатқан өнімдердің, қоймада бір айға дейін өңін бермей сақталуы неғайбыл.

Айтпақшы, қазіргі таңда күнгей диқандарының тұрғындарға қырыққабатты тегін таратып жатқаны туралы ақпараттар БАҚ-та жазылып жүр. Мәселен, өткен аптада кәсіпкер Көбейбек Алиев биылғы егістігінің бірінші өнімін толығымен қайырымдылыққа арнауды жөн көріпті. Сөйтіп, жылына бір жерден екі рет өнім алатын кәсіпкер-диқан бірінші өнімнен жиналған 120 тонна қырыққабатты аудан, облыс көлемінде тегін таратуды жөн көріпті. Сөйтіп ол, қырыққабаттың алғашқы 15 тоннасын көршілес Шардара ауданына жіберсе, қалғанын Жетісай ауданының тұрғындарына тегін таратыпты. Одан алдын Жетісай ауданының Атамекен ауылдық округінің жеке кәсіпкері «Атамекен-Агро» ЖШС-ның басшысы Шынболат Қындыбайұлы да жерлестеріне 4 тонна қырыққабатты тегін үлестіргені айтылған.

Әрине бұл өзгелерге үлгі боларлық жомарттық. Бірақ кез келген диқан қыс ызғары кетпеген қаңтардың соңынан бастап өндіруге кіріскен осыншама тонна өнімді өз пайдасы үшін емес, жұртқа тарату үшін екпейтіні анық қой.

 

Қ. ҚАЛИЕВ.

немесе, Әбдірахымов іске асыра алмаған жобаны Әйтенов атқара ала ма?

Ағымдағы жылдың 1-маусымынан бастап Шымкенттегі қоғамдық көліктер электронды төлем жүйесіне көшеді.

Бұл туралы Шымкенттегі ақпараттық-коммуникациялық орталықта өткен онлайн-брифингте қала әкімінің орынбасары Мақсұт Исахов мәлімдеді.

Бұл жобаны жеке инвестор «QazSmartTrans» ЖШС өз есебінен жүзеге асырады. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы аясында іске асатын бұл жоба қоғамдық көліктердің қызмет көрсету сапасын жақсартып, жолаушыларға қолайлы жағдай туғызады.

Қоғамдық көліктерде қолма қол ақшасыз төлемдерді енгізу тәртібі туралы Мақсұт Пернебайұлы:

– Электронды төлем жүйесін енгізу үшін 24 көлік компаниясымен келісім шарт түзілді. Қазіргі таңда автобустарға кабель мен сымдарын орнату жұмыстары жүргізілуде. Сонымен қатар, жеке көлік карталарын шығару үшін көлікте тегін жүретін санаттағы азаматтардың, одан бөлек, жоғары оқу орындары, колледждерде оқитын студенттер мен мектеп оқушыларының деректері жинақталуда,-дей келе,

– Бұл жүйе қалаға өте қажет. Электрондық төлем жүйесі арқылы біз енді тасымалдау компанияларының табысын айқындайтын боламыз. Және осы салада көлеңкелі экономиканың жолын кесеміз. Сонымен қатар біз қандай бағыттағы автобустардың кестеге сай жұмыс істеп жатқанын білетін боламыз,-деді.

Сондай-ақ ол, электрондық төлем жүйесі кезінде жолаушылар жол ақысын көлік картасымен немесе SMS, QR-код арқылы және смартфонды қолдана отырып төлей алатынын айтты. Дей тұрғанмен жолаушылар міндетті түрде жеке көлік карталарын алуы тиіс. Мақсұт Пернебайұлы тұрғындар көлік карталарын қалай алатыны туралы ақпараттар алдағы уақытта қосымша хабарланатынын жеткізді.

Мақсұт Пернебайұлы электрондық төлем жүйесі бойынша тариф бағасы өзгермейтінін ескертті. Яғни, көлік карталары бар жолаушылар үшін жол ақы құны 70 теңге болады.

Сондай-ақ ол, электрондық төлем жүйесі кезінде жолаушылар жол ақысын көлік картасымен немесе SMS, QR-код арқылы және смартфонды қолдана отырып төлей алатынын айтты. Дей тұрғанмен жолаушылар міндетті түрде жеке көлік карталарын алуы тиіс. Мақсұт Пернебайұлы тұрғындар көлік карталарын қалай алатыны туралы ақпараттар алдағы уақытта қосымша хабарланатынын жеткізді.

Мақсұт Пернебайұлы электрондық төлем жүйесі бойынша тариф бағасы өзгермейтінін ескертті. Яғни, көлік карталары бар жолаушылар үшін жол ақы құны 70 теңге болады.

Қала әкімінің орынбасары қоғамдық көліктердің электрондық төлем жүйесіне көшуіне тұрғындар тез бейімделуі үшін тиісті түсіндіру жұмыстары жүргізілетінін және бұл мақсатта буклеттер дайындалатынын алға тартты. Буклеттерді тұрғындар арасында таратуға еріктілер тартылатын болады.

Жалпы, Шымкентте қоғамдық көліктердегі төлем жүйесі электрондық форматқа өтетіні туралы мәселе осымен бірінші рет айтылып жатқан жоқ. Қателеспесек, осыдан бес жыл бұрын, яғни 2015 жылы кореялық «Korea Smart Card» компаниясымен түзілген меморандум негізінде Шымкентте электронды билет жүйесі жолға қойылатыны туралы айтылған. Бұл туралы жаңалықтар БАҚ беттерінде сол кезде қала тұтқасын ұстаған Ғабидолла Әбдірахымовтың аталған компанияның өкілімен тиісті құжатқа қол қойып, қол алысып тұрған суретімен жарияланған еді. Және жергілікті атқамінерлер жобаның орындалатын уақыты сол жылдың өне бойында іске асады деп сендірген. Бірақ мұның барлығы жәй әншейін сөз күйінде қалды.

Өткен жылдың басында сол кездегі қала басшысы Ғабидолла Әбдірахымов 2018 жылы атқарған жұмыстар бойынша қала тұрғындарына арналған есеп беру жиынында да алдағы жаздан бастап қоғамдық көліктерге электрондық билет жүйесі енгізіледі деп нық сеніммен мәлімдеген болатын. Ол кісінің сол кезде айтқан алдағы жазы 2019 жылдың маусым, шілде, тамыз айлары екені бәріне аян. Бірақ Ғабидолла Әбдірахымов жаз мезгіліне дейін әкімдік орынтақта отырмады. Есепті жиыннан соң, сәл уақыттан кейін қызметінен кетті. Ол кеткенмен оның көшінде болған шенеуніктер өз орнында қалғаны белгілі. Бірақ олар Әбдірахымов әкім кезінде айтқан сол жобаларды орындауға талпынбағанын, талаптанбағанын уақытың өзі көрсетіп отыр.

Енді Әйтеновтың кезінде айтылған әйдік жобаның іске асар күні 1-маусым екенін Мақсұт Исахов нық сеніммен мәлімдеп отыр. Ол күннің де ауылы алыс емес. Тіпті қыр астында тұр. Ендеше күтейік. Ол күнге жететін күн туарына сенейік.

Өткен жексенбіде жұрт жаға ұстатар жаңалықтың куәсі болды. Түркістан облыстық азаматтық сот алқасының төрағасы Түгел Бекбайұлы Бекімбетовтың парамен ұсталғаны жұрт арасында жылдам тарады. Білдей басшы азаматтық істі апелляциялық сатыда оңтайлы шешіп беру үшін 220 мың теңге пара алып (авт.кейбір деректерде 250 мың) жатқан жерінен сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес қызметкерлерінің қолына түскен. «Сенген қойым сен болсаң…» дегенді еріксіз еске түсірген Түгел мырзаның бұл әрекеті тергеліп, май шаммен қаралып жатқаны түсінікті.

 Түгел Бекімбетов бұл қызметке 2015 жылы ҚР Президентінің Жарлығымен тағайындалған еді. Мемлекет басшысының «зор сеніміне» ие болған судья арада бес жыл өткеннен соң осылай оралымсыз іс-әрекетімен аттан түсіп отырған жағдайы бар. Экс-төрағаның судьялардың «Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ» деген принциппен жұмыс істеу керек екенін жақсы білсе де, бұлайша жолынан жаңылғаны жағымсыз көрініс болды.

Естеріңізде болса осы жылғы қаңтардың аяғында Түркістан облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық сот алқасының судьясы Әшірбек Шәріпұлы Рахымбаев та парамен ұсталған болатын. Сол кезде былайғы жұрт күрделі істерді қарайтын судьяның әділдікті емес, ақшаны алғы шепке шығарғанын зор таңданыспен қабылдаған еді. Көп ұзамай облыста осыған ұқсас жағдайдың тағы да қайталанып отырғаны халықтың «қара қылды қақ жарады» деген судьяларға деген сенімінің сетінеуіне өз әсерін тигізері сөзсіз.

Қазақта «көп жорғалаған жыланның аяғы көрінеді» деген сөз бар. Түркістан облыстық азаматтық сот алқасының экс-төрағасы Түгел Бекбайұлы Бекімбетовтың парамен ұсталуы «көп жорғалаған жыланның» нақ өзі болды ма әлде жоқ па?

Осы жағдайға орай 26-сәуірде журналист Амангелды Батырбеков өзінің фейсбук әлеуметтік парақшасында «…2018 жылы 1-ші мамыр күнгі «Тамыр таныстық нәтижесі-ау?! Все таки результат тесной связи?!» деген постымызда қарапайым мұғалімнен пара сұрап тұрғаны интернетте хит болған, 7 жасар зорланған баланың арқасында бүкіл елге заңбұзушылығымен танылған, Абайдағы Ө.Жәнібеков атындағы мектептің бұрынғы директоры Үбайда Қожагелдиева мен осы төраға Түгел Бекімбетовтің арасындағы ымыраны байқап қалып, сынға алған болатынбыз.

Бірақ ол сынымыз төраға Түгел Бекімбетовтің қыртына да келмеген.

Сөйтіп мен, 2018 жылы 3-ші шілде күнгі «Не деген сот біздегі, бетімай! До чего же мне стыдно за наш суд!» деген постымда оның сыбайластыққа беті бүлк етпестен бара беретіні туралы «Сіз үшін ұяттан жердің тесігіне мен кіріп кетейін деп отырмын, Түгел Бекбайұлы!» деп жазған екенмін.

Ешкім сенбеген еді…» деген жазба жариялаған.

Оның бұл пікірі жоғарыдағы сұрағымызға нақты жауап болмаса да, көзі қарақты оқырман үшін қандай да бір болжам жасауға негіз болатын сыңайлы.

 

А. САТЫБАЛДЫ.

— Әкеден жалғыз қалып, жасым сексеннен асқанда жабырқап жүрген жоқпын ба?! 1937 жылғы саяси-қуғын сүргіннің, 1941-1945 жылғы соғыстың салған нәубеті санамда әлі күнге жаңғырады. 1937 жылы «Халық жауы» атанып, одан өзінің ақ екенін дәлелдеп соғысқа аттанған әкем — Жорабек Рысбаевтың артында жалғыз тұяқ қалдым ғой. Әкеме деген сағыныш әлі күнге бойымды кернейді. Жапырағын жайған бәйтерегім, асқар тауымның асыл бейнесін де көрмеппін. 3 айлық шақалақ кезімде, арысым, арқа сүйер қорғаным әкемді «шолақ белсенділер» арыз жазып, түрмеге жапты. Өмір бойы әке құшағына еніп, исін иіскеп, мауқымды бассам ғой деп армандап келемін. Әкем тірі оралса, ұл-қыз тарап, артымнан іні- сіңілім еріп, жайқалған жапырақтай бір қауым ел болар едік қой,-дейді Ханшайым Жорабекқыз.

Ханшайы Жорабекқызы, Шолаққорған ауылында туып өскен. Апамыз 40 жыл білім саласында қызмет етіп, «халық ағарту ісінің озық» қызметкері атанған. Бүгінде Шымкент қаласында тұрады. Білімді. Сөзге шешен. Құйма құлақтың өзі. Өткен оқиғаны айы күніне дейін тақылдап айтып береді. Адуынды апамыз, Асқар Сүлейменовпен бір сыныпта оқып, партада қатар отырған. Ол кісі өмірден өткенше аралас құралас болды. «Асқар, Шымкентке келсе біздің үйге міндетті түрде соғатын. Сосын барып Созаққа кететін. 2018 жылы Түркістан қаласында 80 жылдығы аталып өтті. Бала кезден бірге өскен қимасым ғой. Шақыру қағазы уақтысында келмей, бара алмадым. Ақын Бәтима Батырбекова сабақ берді. Білімді ұстаз болатын»,- дейді.

1937 жылғы қуғын сүргін біздің әулетке ауыр тиді. Ескі көздер біледі, ол кезде біз Нардың қорғанында тұрамыз (Әділет басқармасы ғимаратының маңайы). Үлкен жолдың бойы еді. Созақ ауылынан Жартытөбеге, Баба атаға баратын ел сол жолдан өтетін. Қасымызда Нұржан төренің үйі болатын. Аумағы ат шаптырым Нардың қорғанында 6 жерден үй тігіп, қыс қыстап, жазда бұлақ маңындағы көгалда отыратынбыз. Созақ өңіріне, Сарысуды жағалап, қазіргі Талас ауданы, Ойық, Аққөлден үдере көшіп келгенбіз. Үлкен атам ағайынды Нар, Бұрқан бай бағлан болып, ақ патшаның 60-шы жылдың соңындағы реформасы кезінде бас сауғалап осында келген дейтін, үлкен әжем Айтотым. Нар бабам астына мінген атын баптап, жүгені мен ерін күмістен, тоқымын мәуіті матадан салып мінетін маңғаз сұлу, атқамінер кісі болса керек.

Ауыл аймаққа сөзі өтетін, сал серілігі де бар, байлығын шашып жүретін мәрт, ер мінезді азамат еді дейтін бала кезімде ескіқұлақтар. Әлі есімде әжем, әкемнің інісі Алпысбаймен маған, «мына жерді қаз, мұнда қыздарымның алтын күміс сырғасын көмілген, мына жерде алтын жалатылған леген болатын»,- деп отыратын. Атам Рысбайдың бәйбішесі- әжем Айтотым қолынан келмейтіні жоқ, сөзге шешен, іскер, елге сөзі өтімді, қарулы «нағыз Нардың» келіні дейді екен. Көрші қолаң сыйлап, бәрі «Айапа» атап кеткен. Бірақ етегіне бала тоқтамай, өзі таңдап жүріп, күйеуіне Алтынкүл есімді қызды қосыпты. Одан туған Жорабек, Айтжан, Асылхан, Асқарбек, Алпысбай тарап Айтоты әжемнің бауырына салған.

Әкем Рысбаев Жорабек көзі ашық, орысша білетін, сауатты жан болған екен. Аудандық банктің меңгерушісі қызметін атқарды. Аршыған жұмыртқадай аппақ, сұлу кісі болса керек. Шымкент қаласына үш айлық оқуға кеткенде, адуынды Айтотым апам, «балам оқудан шаршап келеді. Рысбайдың жылдық асын өзім беремін деп, ағайындарын жинап 1937 жылы үлкен құран береді». Оған ел аралап құран қатым түсіріп жүрген шаяндық, Аппақ ишанның ұрпақтары да қатысады. Соны көрген көршілері. Бұлар бай бағланның тұқымы. Кеңес үкіметіне қарсы. Ишанға қол берді, «халық жауы» деп, арыз жазып, Нардың тұқымынан асқа қатысқан 10 азаматты соттатады. Оқудан асығып келген Жорабекті құлқын сәріде НКВД қызметкерлері тұтқындап, жазықсыз түрмеге тоғытады. «Әкеме ас берген ағайыннан басым алтын емес. Үкімет ақ қарасын әлі –ақ ажыратады. Құдай қолдап, босап шығармыз» деген әкеме, от ала келген «шолақ белсенділер», бесіктегі мені бір искеуге мұрша бермепті. Артында аңырап анасы, ақ адал жары, нәрсте баласы мен қалыппын. «Халық жауы» болып сотталған бір әулеттің тумалары «Беломор Балтық» каналын қазған мыңдаған тұтқынның қатарында болады. Түрмеде орысшаға жетік, өзі пысық Жорабек Рысбаев біраз сотталған адамдарға басшылық жасап, өзге ағайындарына бас көз болып, көп көмегін тигізсе керек. Отан алдында ақ адал екенін дәлелдеп соғысқа кетуге сұраныпты. «Аз ғана қалды ғой. Елге аман-есен барайық» деген ағайындарына, «ауылға түрмеден шықты дегеннен соғыстан келді деген жақсы ғой»,- деп КСРО Саяси Бюро мүшесі М. Калининге хат жазып, отан қорғау жолында соғысқа аттаныпты.

Өмір бойы әкемді күттім. Жасы 80 толғанда тірі болса осы уақытқа дейін келер еді ғой деп, 1992 жылы ағайын туыс, көзкөргендерді шақырып, үлкен ас бердім. Шариғат жолымен сүйекке түскен азаматтарға жыртыс таратып, ырымын жасадым. Осы беріректе әкемнің інісі Асылхан, өлер алдында мені шақырып: — «Ханшайым, сотталып, артынан соғысқа сұранып кеткен әкеңнің артынан «қара қағаз» келіп еді. Өлді деп, үмітіңді үзгім келмеді. Сонша жыл жасырып жүрген мені кеш деп қолыма «қара қағазды» ұстатты»,- дейді.

Бала кезім қиын заманмен тұспа-тұс келді, әкемнен хабар ошар жоқ. Десек те, әжем Айтоты мен Алтынкүл жетімдіктің тауқіметін тартқызбады. Қос әжемнің махаббатына бөленіп, ортасында тербеліп өстім. 1951 жылы Нардың қорғанынан көшіп, «Балтабұлақтың» төменгі жағына қоныстандық. 1954 жылы мектеп бітіріп, Шымкент педагогика институтының математика мамандығына оқуға түстім. 1959 жылы алғашқы түлегі болдым. Игі жақсылармен араластым. Өстім. Өндім. Ұстаздық еттім. Сексеннің үшіне келсемде әкеге деген сағыныш бір сәт басылған емес. Жатсам тұрсам, әкем бейітін тауып, басына барып, зиярат етіп, құран оқысам дейтінмін. Қолымда осы уақытқа дейін архивтен ізденіп жүріп, «1937 жылдың 25 желтоқсан айында ұсталып, 30 желтоқсан күні сотты болды. 1944 жылдың 12 қаңтар күні қылмыстық құрамның болмауына байланысты ісі тоқтатылды»,- деген тілдей қағаз ғана болатын. Құдай қосқан қосағым Бәкір Нұржанов ұзақ жылдар құқық қорғау органында лауазымды қызмет атқарды. Тұтас бір әулетті «халық жауы» деп арыз жазып, соттатқан кім екенін анықтап бер деп қанша сұрасам да, жылы жауып қоя салатын.

Жақында қызым, ізденіп жүріп, әкем Жорабектің соғысқан, жерленген зиратын тапты. Соғысқа қатысқан туралы анықтама қағазында «Қызыләскер Рысбаев Жорабек Нарұлы (документте әкесімен, атасының есімдері ауысып көрсетілген) 1944 жылдың қаңтар айында соғысқа аттанды. Ленинград облысы, Салнцев ауданы, госпиталь ХППГ 624, 1944 жылдың 26 сәуір айы қайтыс болды. №2, №13 зират. Соңғы қызмет еткен әскери бөлім 354 зсп. Туған жері, Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы, Шолаққорған ауылы, Калинин атындағы №7 колхоз. Әйелі Рысбаева Зере»,- деп анық көрсетілген. Осы хабарды алғанда, өмір бойы іздеген әкем тіріліп келгендей қуандым. Ес білгелі әкемнің қолымда қалған жалғыз суретіне қарап, зиратына туған жердің топырағын салып, құран оқимын деген арманым бар еді. Бүкіл әлемді мына бір індет жайылып, ешқайда шығуға мұрша жоқ. Ұлы Отан соғысы ардагерлерін іздеп, игі іс жасап жүрген сыйлас інім, журналист Дулат Әбіш те «апа, әкеңіздің басына апарамын»,- дейтін. Сәтін салса міндетті түрде басына бармын. Құран оқып, әке аруағымен сырласып, мұңымды бір шағамын,-дейді.

1947 жылы түрмеден аман келген әкемнің ағайыны Пәзтай Райымқұлов пен Әти Тоқбергеновтен әкем туралы жиі сұрайтынмын. «Несін айтасың Ханшайым. Әкең адамның асылы еді ғой. Мейрімді, мәдениетті, сыпайы, іскер болатын. Түрмеде көп адамға шарапаты тиді. Аз ғана қалды ғой, ауылға қайтайық деген бізді тыңдамай, соғысқа сұранды. Осының өзі-ақ, адал азамат екенін білдірмей ме?!»,- деп отыратын. Бала кезімде әкеммен сыйлас болған жақсылар, мені алдарына алып «жақсыдан қалған жәдігер» деп мейірленіп, алдына алатын әлі есімде. Сұлу, өңді ер кісі көрсем, әкемде осындай болды-ау, деп артынан еріп жүретінмін. Қазір көкеймде осындай естеліктер ғана сайрайды,- дейді.

Журналист, жазушы Мұхаммеджан Рүстемовтің Созақ көтерілісі туралы жазған «Созақ қасіреті» атты тарихи кітабы бар. Сонда 30 жылдардағы оқиғаны суреттеген «Ханшайымның тақсіреті» деген көлемді дүние де жазған.

Ия, бұдан сексен үш жыл бұрын елдің оқыған білімді азаматтарын ажал оғына айдаған репресия зардабы әлі жойылған жоқ. Биыл 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының жеңіспен аяқталғанына 75 жыл толады. Бұл адамзат тарихындағы ең ауыр соғыс болғаны белгілі. Талай отбасының ошағын ойран етті. Оны ұмыту мүмкін емес. Оған қатысқан сарбазды, тылда аянбай еңбек еткен еңбекшілерді ардақтау әрбір ұрпақ үшін абыройлы міндет болып қала береді.

 

Ерлан Райымқұлов.

Аптаның алғашқы күнінде мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарға мәлімдеме жасады. Президент коронавируспен күрес жұмыстары кезінде қолға алынған нақты шаралар мен азаматтарға көрсетілген көмектерді айта келе, төтенше жағдай режимін 11-мамырға дейін ұзарту туралы Жарлыққа қол қойғанын мәлімдеді.

Мемлекет басшысы мұндай шешім күрделі кезеңнің талабы екенін атап өтті. Және де Президент заңға сәйкес 11-мамырда төтенше жағдай режимі аяқталатынын да хабарлады. Соған орай, Төтенше жағдай режимін қамтамасыз ету жөніндегі Мемлекеттік комиссия карантин талаптарын жеңілдетуге дайын екенін, мұны ең алдымен вирустың таралуын қатаң бақылауда ұстап отырған облыстар мен қалалардан бастауға болатынын нақтылады.

Соның негізінде Шымкентте карантин режимі жеңілдеп, 1-мамырдан, яғни, бастап бірқатар нысандар жұмысқа кірісетін болды.

Бұған дейін ағымдағы жылдың 4-сәуірінен бастап карантинге жабылған қалада 1-мамырдан бастап қандай талаптардың жұмсаратыны туралы толыққанды мәліметті қала әкімінің орынбасары Мақсұт Исахов түсіндіріп берді. Өз кезегінде ол:

– 1-мамырдан бастап бірқатар қызмет көрсету, сауда салалары мен қаржы ұйымдары іске қосылады. Атап айтқанда қызмет көрсету саласында алдын ала жазылу және жеткізу сервисі болған жағдай бойынша химиялық тазалау, кір жуу орындары, кілемдерді тазалау, тұрмыстық (оның ішінде ұйымдастыру техникасы, мобильді құрылғылар) және өнеркәсіптік техниканы жөндеу орталықтары, автожуу (өзіне-өзі қызмет көрсету) нысандары жұмысын бастайды.

Сондай-ақ, шиномонтаж, май ауыстыру орталықтары, техникалық қызмет көрсету стансалары, автосервистер де шектеу талаптарын сақтай отырып тұтынушыларға қызмет көрсетеді. Бұл ретте бір айта кетерлік жәйт, аталған нысандар тек төтенше жағдай кезінде арнайы құрылған «Сергек» электронды деректер базасына тіркелген автокөлік құралдары иелеріне қызмет көрсететін болады.

Бұдан бөлек, токарлық, дәнекерлеу және жиһаз цехтары да іске қосылады. Алдын ала жазылу бойынша санитарлық нормаларды қатаң сақтай отырып әсемдік салондары, шаштараздар, ателье, киім мен аяқ киімді жөндеу нүктелері сағат 10.00-18.00 аралығында жұмыс істейді,-деді.

Өз кезегінде ол карантин режимі жеңілдегенмен, санитарлық-эпидемиологиялық талаптар сақталуы тиіс екенін қадап айтты.

Мақсұт Пернебайұлы сауда саласында тек тұрмыстық техникаларды онлайн-жеткізу режимінде жұмыс істейтін сауда үйлері мен дүкендерге, көшеттерді, пестицидтерді, тыңайтқыштарды, бау-бақша тауарларын сататын дүкендерге, жүк автокөлігі мен ауыл шаруашылығы және құрылыс техникасына арналған автобөлшектер мен шиналарды сататын дүкендер мен қоймаларға, оптика және автосалондарға шектеу талаптары мен санитарлық ережелерді сақтап жұмыс істеуге рұқсат берілетінін жеткізді.

Карантин режимінің жеңілдеуіне сәйкес қаладағы микроқаржы ұйымдары, ломбардтар және ақша айырбастау пункттері сағат 10.00-18.00 аралығында жұмыс істей бастайды.

Сонымен қатар ол, 1-мамырдан бастап қала тұрғындары күн сайын таңғы сағат 6-00-ден кешкі 21:00-ге дейін өз атына тіркелген саяжайларына бара алатынын жеткізді. Ол үшін саяжай қала аумағында орналасқан болуы керек. Және саяжайдың азаматтың өз атына тіркелгенін растайтын құжаты болуы керек.

Карантин құрсауында отырған қала тұрғындары үшін бұл көзайым жаңалық болды. Бірақ әлем мамандары «шамадан тыс оптимизм» қауіпті екенін қатаң ескертуде. Сондықтан да сақтық шараларын сақтануды ұмытпайық.

Бір жұма бұрын Шымкент қалалық Полиция Департаментінің бастығы Ералы Жұмаханбетов Шымкенттегі ақпараттық-коммуникациялық орталықта онлайн-брифинг өткізді.

Үшінші мегаполистің бас полицейі төтенше жағдай кезінде қаланың қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытында атқарылған жұмыстарды айтып берді.

 

Түйіп айтқанда, қазіргі таңда қалада карантин режимінің сақталуы тәулік бойы тұрақты бақылауға алынған. Бұл үшін 2000-нан астам адам үш ауысыммен жұмыс істеуде. Олардың қатарында 1206 полиция қызметкері, №35748 әскери бөлімінің 196 сарбазы, 559 Ұлттық Ұлан сарбазы және 216 медицина маманы бар.

Қалада 195 полиция қызметкері жұмылдырылған 18 блок-бекет қойылған. Осы күнге дейін (24-сәуірге дейін) блок-бекеттерден жалпы 67367 автокөлік (47836 азамат) тексерілген. Оның ішінде қаладан шыққаны 12130 автокөлік (16289 азамат); қалаға кіргені 20803 (26962 азамат) автокөлік. Барлығы 2790 (4585 азамат) транзит тексеріліп өткізілген. Рұқсаты жоқ 31653 автокөлік өткізілмей, кері қайтарылған. Төтенше жағдай кезеңінде, қойылған шектеулер мен санитарлық талаптарды сақтамағаны үшін 869 тұлғаға ӘҚБтК-нің 476-бабымен әкімшілік хаттама толтырылған. Оның 354-і бойынша мамандандырылған әкімшілік сотымен шешім қабылданып, 76 жәйт бойынша тұлғалар әкімшілік қамауға алынған. Сондай-ақ, 127 тұлғаға айыппұл салынған, 151 тұлғаға ескерту берілген. Төтенше жағдай кезеңінде 6 қылмыстық іс тіркелген.

Брифинг барысында қаланың бас полицейі Ералы Жұмаханбетов статистикалық деректерді де тілге тиек етті. Яғни ол, жыл басынан бері қала аумағында жалпы қылмыстың саны 17%-ға, төтенше жағдай кезінде 39%-ға төмендегенін алға тартты. Бірақ бұл пайыздық көрсеткіштерді түйіндеп тұрған санайғақтарды ашып айтпады.

Ералы Жұмаханбетовтың сөзіне сенсек, Шымкентте жыл басынан бері қылмыс саны мейлінше азайғанға ұқсайды. Бұл қуанарлық жағдай. Алайда сәуір айының бел ортасында еліміздің Статитиска комитеті 2020 жылғы І-тоқсанындағы Қазақстан Республикасындағы қылмыс жағдайы туралы деректерді жариялаған. Комитет келтірген дереккөздерде облыстар мен республикалық маңызы бар қалалар бөлінісінде 10 мың тұрғынға шаққандағы ең жоғары қылмыс деңгейі Алматы, Шымкент, Нұр-Сұлтан, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қостанай және Ақмола облыстарында байқалатыны көрсетілген. Яғни, бұл көрсеткіште Шымкент алдыңғы үштіктен көрініп тұр.

Сонда Ералы Жұмаханбетов жаңылысып сөйлеп тұр ма әлде Статистика комитеті қателесіп отыр ма?

Шымкентте коронавируспен күрестен бөлек, қауіпсіздігімізге қатер төндіретін өзге де жағдайларға баса мән берілуде. Қалада ағымдағы жылдың 7-сәуірінен басталған Конго-Қырым қанды безгегі ауруларына қарсы залалсыздандыру жұмыстары сол сөзіміздің айғағы.

Сәуір айының соңында аяқталған кенеге қарсы залалсыздандыру жұмыстары мегаполистегі 15 тұрғын алапқа қарасты 6 250 000 шаршы метр аумақты қамтыды. Залалсыздандыру жұмыстарын Түркістан облыстық дезинфекциялық орталығы орындаған.

Мамандар тиісті аумақтардың барлығын «Дельтапес» деп аталатын химиялық дәрімен өңдеген. Өз кезегінде олар бұл химиялық сұйықтықтың жануарларға еш зияны жоқ екенін баса айтты. Дегенмен де тазартылған аумақтарға бір аптаға дейін мал жаюға тыйым салынған.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен құрылған «Birgemiz» қоғамдық қоры арқылы еліміз бойынша қаржылай көмек алған отбасылар саны 150 мыңға жуықтайды.

Елімізде жарияланған төтенше жағдайға байланысты мұқтаж отбасыларға жәрдем беру мақсатында құрылған қор арқылы қаржылай көмекке ие болғандардың қатарында Шымкент тұрғындары да бар.

Қолдау шараларының бірінші кезеңінде аталған көмекке Шымкент қаласы бойынша 21 864 отбасы қол жеткізді. Көмек көлемі 50 мың теңгені құрады. Ол ақша азаматтардың жеке есеп шотына аударылды.

Апта ішінде «Birgemiz» қоғамдық қоры арқылы 50 мың теңге көмек берудің екінші кезеңі басталып кетті. Бұл жолы көмекке ілігетіндердің саны 19766 отбасыны құрайды. Ағымдағы жылдың 28-сәуіріндегі көрсеткіш бойынша 11 904 отбасы мүшелерінің жеке есеп шоттарына қордан 50 мың теңге аударылды. Шымкент қаласы әкімінің орынбасары Мақсұт Исахов апта соңына дейін тиісті қаражат тізімдегі барлық азаматтардың есеп шоттарына түсетінін мәлімдеді.

Естеріңізге сала кетсек, «Birgemiz» қорынан берілетін 50 мың теңге қаржылай көмек ел тұрғындарының барлығына берілмейді. Ол тек әлеуметтік аз қамтылған, көпбалалы отбасылар, бірінші топтағы мүгедектер, мүгедек бала күтімімен отырған жандар, зейнетақысы төмен және аз қамтылған зейнеткерлер, жетім балалар, ҰОС ардагерлері мен оларға теңестірілгендер және тыл еңбеккерлері санатындағы азаматтарға төленеді.

Мақсат айқын – ел басына күн туған шақта мұқтаж азаматтардың тұрмыстық жағдайына қолдау көрсету болып табылады.

 

Осы аптада Шымкент қаласының әкімі Мұрат Әйтенов Әл-Фараби ауданындағы бірқатар құрылыс жұмыстарының барысымен танысты.

 

Бүгінде аталған ауданда 100 балалар алаңшасы салынып жатыр. Алаңшалар мемлекеттік-жекешелік әріптестік аясында салынуда. Халықтың әлеуметтік өмірін жақсартуда үлкен мәнге ие бұл жұмыстарға тұрғындарда дән риза. Соның бірі «Қарасу» шағынаудандағы көпқабатты тұрғын үйдің төрайымы Людмила Розанова болып табылады. Ол тұратын үйдің ауласында балалар алаңшасының болмағанына отыз жылдан астам уақыттың жүзі болыпты. Ойын алаңшасы былай тұрсын, кіре беріс аумақта аяқ бүгіп отыратын орындықтардың қирап, жарамсыз болып қалғанына да бірнеше жыл болған. Енді ол күндер артта қалды. Бүгінге ол кісінің ауласы жарасымды күйге еніп отыр. Ол өз қуанышын жеткізіп, қала басшылығына тұрғындар атынан алғыс білдірді.

Өз кезегінде қала әкімі балалар алаңшасын салып жатқан мердігер мекеме басшыларына сапаға айрықша мән беруді шегеледі. Және де тұрғындардың үйде отырғанын ұтымды пайдаланып, құрылысты қарқынды жүргізуді тапсырды. Ерекше айта кетерлік жәйт балалар алаңшасын салу үшін қолданылып жатқан құрылыс материалдарының барлығы отандық өнімдер болып табылады. Қарапайым ғана ойын алаңшасына қолданылатын резеңке төсеніштің өзі Шымкенттен шығарылады.

Бүгінде Әл-Фараби ауданында 672 көпқабатты тұрғын үй алдында 400 аула бар. Оның басым бөлігіне балалар алаңшасы салынған. 161-іне қажеттілік туындаған. Осыған орай, мемлекеттік және жекешелік- әріптестік аясында биыл аудан бойынша 100 балалар алаңшасы салынуда. Қалғанының құжаттары қаралуда. Бұған қоса биыл бюджет есебінен спорт алаңшалары да жөнделмек.

Аудан әкімі Ғабит Мәуленқұлов балалар алаңшасының кепілдік мерзімі үш жыл мерзімді қамтитынын, сол уақыт ішінде қандай да бір ойын жабдықтары бүлініп, бұзылатын болса, мердігер мекеме келіп, жүйелі түрде жөндеп отыратынын жеткізді. Сонымен қатар ол, ауданда 15 гүлзар мен аллея салу жұмысы да қарқынды жүріп жатқанын алға тартты.

Сапар барысында қала әкімі А.Асқаров көшесіндегі бірқатар көпқабатты үйдің ахуалымен танысты. Күрделі жөндеуді қажет етіп тұрғаны қасбеттерінен-ақ көрініп тұрған ол үйлерге сараптама жүргізуді жүктеді. Қажеттілік болса, күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізуді жауаптыларға тапсырды.

Қала әкімі шаруасын шала істеген мердігер компания басшысына не деді?

Осы сәрсенбіде Шымкенттегі «Нұрсәт» шағын ауданындағы №18, 19 көпқабатты үй тұрғындары үшін қала әкімімен бетпе бет кездесудің сәті түсті. Қала басшысы Мұрат Әйтеновтың аталған үйге бет алуының өз жөні бар еді. Себебі, 2016 жылы бой көтерген бұл тұрғын үйлердің қасбеттерінің әрі кеткен. Кезінде оның қабырғаларына тиісті сырлау жұмыстары жүргізілген. Бірақ жұмыстың сапасыз орындалғанынан ба әлде құрылыс материалдарының жарамды мерзімінің уақыты өткенінен бе кім білсін, сылағы жауын -шашынға шыдас бермей түсе бастаған. Бұл олқылық осы жылы емес, бірнеше жыл алдын байқалған. Бұған шамданған тұрғындар әкімдікке бірнеше рет шағымдарын айтып, шала тірлікті ретке келтіруді сұрап келген.

Бұл жолғы кездесуде де тұрғын үйдің тұрғындары қала әкіміне шағымдарын жеткізді. Өз кезегінде қала басшысы Мұрат Дүйсенбекұлы «Қазір сала мамандарымен және осы үйдің құрылысын жүргізген мердігер компаниялармен кеңесіп, үйдің сыртына жөндеу жұмыстарын жүргізудің түрлі жолдарын қарастырып жатырмын. Бұл үйлердің сыртын жөндеп береміз. Себебі, оның сыртының бұлайша күйге ұшырауы тұрғындардың емес, мердігердің қателігі. Сабырлық танытыңыздар»,-деді.

Шымкент қалалық құрылыс басқармасының басшысы Ербол Ахметов бұл үйлердің құрылысын алматылық құрылыс компаниясы жүргізгенін алға тартады. Мердігер мекеменің тұрғын үйлер үшін кепілдік мерзімі 5 жыл. Яғни, кепілдік мерзімі аяқталмаған. Сондықтан да олар олқылықты тез ретке келтіруге міндетті. Алайда ол компанияның жұмысын уақытша тоқтатқаны, атқарылатын жұмыстардың тұралауына өз әсерін тигізуде. Бірақ мердігер мекеме жұмысын тоқтатқанмен, заңды түрде банкрот деп танылмаған екен. Осыны негізге ала отырып, қалалық құрылыс басқармасы мердігер мекемені сотқа берген. Мамандандырылған сот құрылыс басқармасының пайдасына шешім шығарып, мердігер мекеменің тұрғын үйдің қасбеттерін қалпына келтіріп беруі тиістігін міндеттеген.

«Нұрсәт» шағынаудандағы тұрғындардың керін киіп жүрген шымкенттіктер аз емес. 2016 жылы «Асар» шағын ауданында 5 қабатты 30 үй бой көтерген. Сол үйлердің салынғанына 5 жылдың жүзі болмаса да, бүгінде олардың көпшілігінің сыртқы қасбеті бұзылып, көркі қашып тұрғаны әуелгі сөзіміздің жарқын мысалы. Осы мәселені қала басшылығының алдына тұрғындар бірнеше рет көлденең тартқан. Сол кезде қала әкімі бұл ретсіздікті демеушілер есебінен жөндеп беруге уәде беріпті. Жұмысты мердігер мекемеге міндеттейін десе, нысанның кепілдік мерзімі өтіп кеткен.

Бірақ қолға алынған жұмыстың нәтижесінде сол үйлердің ірге тасын қалаған «АҚ ордасы» компаниясы өз қаражаты есебінен жөндеу жұмыстарын бастап кетті. Жөндеу жұмыстарының барысымен танысу үшін арнайы келген қала әкімін тұрғындар зор ықыласпен қарсы алды. Олар осындай жұмыстың орындалуына ықпал еткені үшін әкімге алғыстарын білдірді. Өз кезегінде қала басшысы «АҚ ордасы» компаниясының бұл қадамы халық сеніміне ие болудың тағы бір мүмкіндігі екенін баса айтып, тиісті жұмыстарды алдағы Қала күні мерекесіне қарсы аяқтауды тапсырды.