Маңызды

Түркістан облысында сексеуіл орманының алқабы ұлғайып келеді. Нәтижесінде құм көшкіні басылып, «Қызыл кітапқа» енген құстар түрі көбейіп келеді.

Өткен жылдың өзінде Қызылқұм шөліндегі қорықшылар «Байырқұм» орманшылығындағы 230 мың гектар алқаптың 3600 гектар жеріне сексеуіл дәнін екті. Сондай-ақ жергілікті тұқымбақта өздері өсірген 500 мың түп көшетті егіп, жасыл желектің аумағын үлкейтті. Табиғатты қорғауда бұл шара кезінде қорықшыларға қара суық пен жаздың аптап ыстығы қолбайлау болмады.
Сала мамандарының сөзінше қараша, желтоқсан айлары сексеуіл дәнін себуге өте қолайлы шақ. Сондықтан да сексеуіл дәнін егу бойынша қызған еңбек өңірде қар қалың жаумай тұрып қарқын алады.
Табиғат қорғаушылар тек құмды алқапта өсетін сексеуілдің табиғатқа тигізер пайдасы ұшан теңіз екенін айтады. Сексеуіл құмды алқапты құм көшкінінен сақтап қана қоймай, аң-құстың паналауына жағдай жасап, жер құнарын арттырады. Сексеуіл орманының алқабы кеңейгендіктен қызыл кітапқа енген қара құйрық пен бұлдырық, жиек, дуадақ құстарының да саны артып келеді. Елімізде экологиялық жағдайды да жақсарта түсетін сексеуілді кесуге уақытша тыйым салынған. Қолға алынған шара ағаштың бұл түрінің жойылу қаупін айтарлықтай сейілткен.
Айта кетейік, сексеуілдің бір түбі 4 тонна құмды тоқтата алатын күшке ие.

Елімізде қымбатшылықтың ауқымды мәселеге айналып отырғаны белгілі. Бағаның құбылу көптің қалтасына ауыр соққы боп тиді. Тіпті, қазақстандықтар соңғы уақытта несиеге жиі жүгіне бастаған. Мұны зерттеулердің нәтижесі көрсетіп отыр. Мәселен, 2022 жылғы маусым айында ұлттық валютадағы кредит көлемі 1,9 пайызға артқан. Бұл туралы ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мәлімдеді.

«2022 жылғы маусымда экономикадағы кредит 2,7 пайызға ұлғайып, 20,1 трлн теңгені құрады. 2022 жылғы маусым айында жеке тұлғаларға несие 2,9 пайызға, яғни 11,97 трлн теңгеге дейін артты. Ал заңды тұлғаларға несие 2,4 пайызға, 8,08 трлн теңгеге дейін өсті», — делінген агенттік мәліметінде. 2022 жылғы маусым айында ұлттық валютадағы кредит көлемі 1,9 пайызға, яғни 18,25 трлн теңгеге дейін ұлғайды, ал шетел валютасындағы несие сомасы 11,8 пайызға, 1,8 трлн теңгеге дейін артты.
1 шілдедегі жағдай бойынша теңгемен берілген несиенің үлесі 91 пайызды құрады. «2022 жылғы маусымда 2,03 трлн теңгеге жаңа кредит берілді, бұл 2022 жылғы мамырға қарағанда 10,9 пайызға артық. 2022 жылғы маусымның қорытындысы бойынша банктердің экономикадағы несиесінің елеулі сомасы өнеркәсіп (жалпы көлемдегі үлесі – 10%), сауда (26%), құрылыс (4%) және көлік (5%) салаларына тиесілі. Басқа салаларға несиенің 29,7 пайызы бағытталған. «2022 жылғы маусымның қорытындысы бойынша 90 күннен астам мерзімі өткен берешегі бар несиенің үлесі кредиттік портфельдің жалпы көлемінің 3,6 пайызын құрады (2022 жылдың басында – 3,3%)» делінген агенттік хабарламасында. Жалпы еліміздегі банк секторында 22 екінші деңгейлі банк бар. Қазақстандық банктер арты жылда 355 млрд теңге пайда тапқан.

Түркістан облысындағы Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркіндегі фототұзаққа Қаратау арқарлары ілікті. Бұл туралы еліміздің Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті мәлімдейді. 

Қазіргі таңда Қаратау арқарының саны тым аз. Барлығы 100-150-ден аспайды. Саны азайып бара жатқандықтан қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.
Айыр тұяқты сүтқоректі аң ұлттық парк аумағының тек Түлкібас филиалында мекендейді. Аталмыш жануарлар Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркі аумағына күзде қыстауға, көктемде төлдеуге келеді. Мамыр айының соңында жазғы жайылымға қоныс аударады. Көктемгі санақ бойынша ұлттық паркте шамамен 75 Қаратау арқары мекендейді. Олар бұталар мен шөптесін өсімдіктердің 70 түрімен қоректенеді.
Айта кетейік, Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің аумағына Түркістан облысының Төлеби, Түлкібас және Қазығұрт аудандарының табиғаты ең көрікті жерлері енеді. 2006 жылы ұйымдастырылған ұлттық парктің аумағы 149 мың га құрайды.

Жыл басынан бері елімізде рұқсат етілмеген қоқыс тастайтын 3 411 орын тіркелді. Бұл «Қазақстан Ғарыш Сапары» ғарыштық мониторингі арқылы анықталды. Оның ішінде 1243 орын жойылды.

Жалпы жабайы қоқыс алаңдарын жою жұмыстарын Қарағанды, Қызылорда облыстары және Шымкент қаласы белсенді орындаған. Ал бұл бағыттағы жұмыстар Шығыс Қазақстан, Маңғыстау, Атырау және Жамбыл облыстарында сылбыр жүргізілген. Ел аумағында заңсыз қоқыс орындарын жою жұмыстарының орындалу көрсеткіші 36 пайызды құрайды.
Қоқыс тастайтын жерлерді жоюда енжарлық танытқан 86 лауазымды тұлға (әкімдер мен әкімдер орынбасарлары) әкімшілік жауапкершілікке тартылып, жалпы сомасы 7 млн теңгеден астам айыппұл салынған. Рекреациялық (демалыс орындары) аумақтарды ретсіз тасталған қоқыстардан тазарту үшін экологтар полиция және әкімдік қызметкерлерімен бірлесіп рейдтік іс-шаралар жүргізді.
Іс-шара аясында қоршаған ортаға ұқыппен қарау бойынша профилактикалық және түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, арнайы жадынамалар таратылған.
Түркістан облысы экология департаментінің мәліметіне сәйкес, рұқсат етілмеген қоқыс үйінділерін жою жұмыстары бойынша 2022 жылдың бірінші жартыжылдығында «Қазақстан Ғарыш сапары» түсірілімдеріне сәйкес облыс аумағында 373 заңсыз стихиялық қоқыс орны анықталған. Оның 23 қатты тұрмыстық қалдықтар тастайтын полигон болса, қалған 350-і стихиялық қоқыс орны. Ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығындағы көрсеткіш бойынша анықталған заңсыз стихиялық қоқыс орындарының 56 пайызы немесе 210 тазаланған.

Түркістан облысы бойынша Экология департаменті қолданыстағы экологиялық кодекс талаптарының сақталуын орындау мақсатында ағымдағы жылдың 6 айында  33 тексеру жүргізген. Оның  12-сі профилактикалық бақылау болса, қалғаны жоспардан тыс өткізілген. Нәтижесінде 151 әкімшілік іс қозғалып, тәртіпті белден басқандарға жиыны 327 млн теңге айыппұл салынған.

Бұл туралы Түркістан облысы бойынша Экология департаментінің басшысы Қанат Қалмаханұлы Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз жиынында мәлімдеді.
Жер қойнауын өз бетінше пайдалану фактілері бойынша 14 іс-құжат қаралған. Келтірілген экологиялық залалдың қарастырылған шектен асуына байланысты тиісті тұлғаларға қадағалаушы орган арқылы ішкі істер органдарына процессуалды шешім қабылдау жолданды. Келтірілген залалдың жалпы көлемі 3,9 млрд теңгені құрады.
Қазіргі таңда «Эль-Дин» ЖШС бойынша қылмыстық іс толығымен аяқталып, нәтижесінде аталған мекеме кінәлі болып танылды.
Қылмыстық іс бойынша тергеушінің қаулысына сәйкес Түркістан облысы бойынша Экология департаменті тарапынан экономикалық сотқа 814 млн теңгені құрайтын залалды бюджетке өндіру мақсатында талап-арыз жолданды. Залалды толығымен өтеу бойынша соттың шешімі шықты.
Сонымен бірге 2022 жылдың бірінші жартыжылдығында департаментке ішкі істер органдарынан әкімшілік өндірісін жүргізуге 58 іс-құжат келіп түскен. Келіп түскен іс-құжаттар бойынша жиыны 337 мың тенге айыппұл салынды. Келіп түскен іс-құжаттың 36-сы заңмен белгіленген ережелерге сәйкес емес болғандықтан кері қайтарылды. Тағы бес іс қаралуда.
Айта кетейік, Түркістан облысы Экология департаменті жер қойнауын қорғаудағы бақылауын әкімшілік өндіріс арқылы жүргізеді.

Түркістан облысы, Арыс қаласында қатты тұрмыстық қалдықтар тастайтын 7 полигон бар. Оның ішінде 2 полигон (Арыс, Монтайтас) санитарлық және экологиялық талаптарға сай келеді. Алдағы уақытта дәлірегі 2023-2024 жылдары Жиделі және Қожатоғай елді мекендерінде қоқыс полигондарын салу жоспарланған.

Қазіргі таңда қатты тұрмыстық қалдықтар тастайтын полигон салу үшін жобалық-сметалық құжаттама әзірленіп, сараптаманың қорытындысын алу күтілуде. Одан өзге Ақдала елді мекенінде қатты тұрмыстық қалдықтар тастайтын полигон салу үшін жобалық-сметалық құжат дайындалуда. Сонымен қатар қалаға қарасты Саналы, Қаражантақ және Қызыл көпір елді мекендерінде полигон салу жоспарда бар. Бұл бағытта арнайы жер телімдерін алу жұмыстары жүруде. Тиісті құжаттарды рәсімдеу ойдағыдай жүргізілсе, полигон құрылысы 2025 жылы қарқын алатын болады.
Бұл туралы Арыс қаласы әкімдігі тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі мәлімдеді.
Жалпы, тоғыз жолдың торабында орын тепкен қалада тазалық пен тәртіпті қамтамасыз ету талаптарын бұзған тұрғындармен жұмыстар жүргізу үшін былтыр қала әкімінің өкімімен арнайы жұмысшы топ құрылды.
Одан өзге көшелерде тазалықты сақтау және көгалдандыруды өз деңгейінде ұйымдастыру үшін қала 40 секторға бөлінген. Әр сектордағы тиісті тәртіп пен талапты сақтау бюджеттік мекемелер мен бөлімдерге бекітілген. Олар өздеріне артылған жауапкершілік үдесінен шығу үшін тұрақты түрде сенбіліктер мен тексеру шараларын жүргізіп келеді.
Қаладағы әрбір округ және елді-мекендерде тазалықты сақтау мақсатында жүйелі түрде үгіт-насихат жұмыстары жүреді. Атап айтқанда, әкімдіктің әлеуметтік желілердегі парақшасында тазалық акциялары туралы ақпараттар, сенбілік өткізу бойынша хабарландырулар тұрақты түрде жарияланады. Одан өзге жергілікті «ART TV» телеарнасы арқылы халық назарына күніне 5 реттік жиілікпен арнайы видеоролик ұсынылады.
Ағымдағы жылдың 1 шілдесіндегі жағдай бойынша Арыс қаласы мен оған қарасты елді мекендерде жыл басынан бері қоқыстар бей-берекет тасталған 93 нүкте жойылып, 744 тонна қоқыс шығарылды.
Сонымен қатар, космостық түсірілім негізінде, Ақдала елді мекеніндегі — 4, Монтайтас елді мекеніндегі — 5, Арыс қаласы «Талдықұдық» тұрғын ауданында анықталған жабайы қоқыс алаңдары тазаланып, ретке келтірілді.
Жыл басынан бері қоқысты рұқсат етілмеген орындарға бей-берекет тастап қоршаған ортаға үлкен залал келтіргендерді анықтау, олардың бұл тәртіпсіздігін тезге келтіру үшін ҚР ӘҚБК-нің 408, 434 баптарымен 23 хаттама толтырылып, айыппұл салынды. Сонымен қатар аталған кодекстің 505 бабымен 8 ескерту хаттамасы толтырылды.
Қаладағы көшелер мен парктерді және скверлердің санитарлық тазалығын қамтамасыз ету «Қызмет-Сервис-Арыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне сеніп тапсырылған.
Қаланы көгалдандыру үшін осы жылдың көктемінде жиыны 25500 түп тал көшеті сатып алынды. Көшеттердің барлығы алдын ала арнайы белгіленген аумақтарға егілді. Атап айтқанда, «Баламекен» тұрғын ауданына жане Онтам сым шарбак ішіне — 3500 түп, «Арыс-Байырқұм» тас жолының бойына — 7560 түп, мектептер мен балабақшалар ауласына — 4335 түп, мекемелер, ұйымдар, тұрғын үйлер, кәсіпкерлік нысандар ауласына — 6525 түп, Түркістан қаласындағы бекітілген секторларға — 2500 түп, «Арыс-Шардара» тас жолының бойына — 1080 түп отырғызылды. Егілген талдарды суғарудың арнайы кестесі жасалған. Соған сәйкес талдар тіршілік нәрімен дер кезінде қамтамасыз етіледі.

Былтыр елімізде 10 ұлттық жоба қабылданды. Соның бірі «Жасыл Қазақстан» ұлттық жобасы. Жоба аясында алдағы бес жыл ішінде республика көлемінде 2 млрд түп әртүрлі ағаш көшеттерін отырғызу қолға алынды. Соның ішінде Түркістан облысында 210 млн.нан аса ағаш көшеттерін отырғызу белгіленген. Бұл жоба бойынша Арыс қаласында 2025 жылға дейін 100 мың түп ағаш көшеттерін отырғызу жоспарланған. Бұл жоспарды жүйелі іске асыру ісі «Жасыл Арыс» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне тапсырылды.

Аталған мекеме Арыс қаласының экологиясын жақсарту мақсатында қолға алынған бұл жұмыстарды қалай орындауда? Атқарылған жұмыстар қандай? Алдағы жоспарлары ше? Бұл сұрақтарды «Жасыл Арыс» мекемесіне жолдаған едік. Өз кезегінде мекеме директорының міндетін уақытша атқарушы Гүлмира Басаровадан төмендегідей жауап алдық.
– Қазақстан Республикасы Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2020 жылғы Қазақстан халқына Жолдауында алдағы бес жылда республика аумағына 2 млрд түп ағаш отырғызу туралы тапсырмасына сәйкес, 2022-2025 жылы Арыс қаласы территориясына 100 мың дана ағаш көшеттерін отырғызу жоспары сызылды. Осы мақсатта ағымдағы жылы «Жасыл Арыс» коммуналдық мемлекеттік мекемесі арқылы 25 000 дана ағаш көшеттері сатып алынды. Бұл талдарды отырғызу ісі мемлекеттік мекеме, мектептер, балабақшалар мен жастар ұйымы қызметкерлері арқылы іске асырылды. Қазіргі таңда егілген жасыл желектер жайқалып, өсіп келеді. Бүгінде егілген 25000 түп ағаштың өнімділігі 80% құрап отыр. Жалпы үш жыл ішінде 100 мың түп ағаш көшеттерін отырғызу ісін осы жылдың еншісінде орындап тастау жоспары бар. Осы мақсатта иек астында тұрған күз айларында ағаш көшеттерін отырғызу ісін жалғастырамыз, — деді.
Айта кетейік сәуір, мамыр айларында егілген 25 мың түп көшеттердің 7560 данасы «Арыс-Байырқұм» тас жолының бойына егілді. Сонымен қатар «Баламекен» тұрғын ауданы мен Онтам сым шарбак ішіне — 3500, мектептер мен балабақшалар ауласына — 4335 түп егілді.
Егілген талдарды суғару кестесі жасалып, уақтылы суғарылуда. Дер кезінде суғару үшін «Арыс-Байырқұм» тасжолының бойында екі ұңғыма қазылып, тамшылатып суғару жүйесі орнатылды.
Бұған дейін егілген 25 мың түп көшеттің көпшілігі қарағаш екенін айта кетейік. Ағаштың бұл түрі көп суды қажет етпейді. Аңызақ желге тосқауыл болатын тал түрі. Суыққа төзімді көп жылдық көлеңкелі ағаш.
Мекеме басшысы Гүлмира Басарова алдағы күз айларында басталатын көшет егу шарасы кезінде қарағашпен қоса, павлония, карликовый алма ағашы, үйеңкі көшеттерін араластырып отырғызу жоспарланып отырғанын айтты. Әр ағаш түрлерінің өзіндік ерекшелігі бар. Мәселен, павлонияның тастаған жапырақтары үлкен, саясы мол. Тамыры қысқа болғандықтан талдың күші бойына беріледі. Әрі жылдам өседі. Ал карликовый алма ағашы болса бойы қысқа. Бірақ өнімді мол береді. Айналаны көгалдандыруда кең қолданылатын үйеңкі ағашы саябақтар мен қала көшелеріне ерекше көрік сыйлайды.
Айта кетейік «Жасыл Арыс» коммуналдық мемлекеттік мекемесі былтыр ашылған. Мекеменің мақсаты – Арыс қаласын жасыл желекке айналдыру.

Қала тазалығы – мәдениеттіліктің өлшемі. Бұл аксиома шағын кентке де алып мегаполиске де ортақ. Айналаны таза ұстауда ұжымдық еңбектің көмегі көп. Яғни, табиғатты аялауға шақыратын марафондар, сенбіліктер өткізудің мәні зор. Осы бағытта тоғыз жолдың торабында орналасқан Түркістан облысы, Арыс қаласында жыл басынан түрлі шаралар өткізілді. Бұл бағыттағы көптеген шаралардың ұйытқысы әрі ұйымдастырушысы «Жастар ресурстық орталығы» болды.
Жыл басынан бері Түркістан облысы, Арыс қаласы әкімдігінің ішкі саясат бөлімінің «Жастар ресурстық орталығы» адамзаттың табиғатқа деген жанашырлығын оятып, жауапкершілігін күшейту мақсатында түрлі шараларды қолға алуда.
Аталған орталық «Тазалық – денсаулық кепілі» атты акция аясында жыл басынан бері тұрақты түрде сенбіліктер өткізуді ұйымдастырды. Акцияның мақсаты – жергілікті тұрғындарды айналаны тазалауға шақыра отырып, табиғаттың күл-қоқысқа көмілуін алдын-алу, қоршаған ортаны қорғау. Игі шаралар арқылы қаланың ажарын ашып, көгалдандыру жұмыстарын жандандыру болып табылады.
Орталықтың басшысы Мөлдір Сарыпбекова акция аясында атқарылған жұмыстар туралы былай дейді.
– Арыс қаласының әкімі Гүлжан Құрманбекова шаһарды көгалдандыру ісіне ерекше назар аударып келеді. Жыл басынан бері қала әкімінің тапсырмасына сәйкес біздің орталықтың ұйымдастыруымен 9960 түп ағаш көшеті отырғызылды. Қаланың ажарын ашатын бұл игі шараның бел ортасында жастар да, жасамыстар да белсенді қимыл танытты. Өз кезегінде мектеп оқушыларының қаланы көгалдандыру ісіне танытқан талаптарын аға буын ардагерлер қауымы үлкен ризалықпен қабылдап, бұл бағыттағы зор тәжірибесімен бөлісті. Әз Наурыз мерекесі қарсаңында бастау алған сенбіліктер кезінде ардагерлер қауымы жас ұрпаққа қардың көбесі сөгіліп, жер қарайған көктем кезінде бұлақтың көзін ашып, ағаш отырғызудың мәні туралы тәрбиелік мәні бар өсиеттерін айтты.
Осылай деген Мөлдір Сейсенбекқызы орталықтың ұйымдастыруымен қалада ағаш көшеттерін отырғызу шарасы осымен шектелмейтінін атап өтті. Бұл туралы ол:
– Күз және көктем мезгілінде тал егуді арыстықтар игі дәстүрге айналдырғаны қашан. Мәселен, белсенді азаматтардың бастамасымен қалаға кіреберісте орналасқан «Барыс» шағын ауданында 300-ден астам көшет егілді. Сабақ болар сауапты іске «Қолғабыс» қайырымдылық қоры мұрындық болды. Оған қалалық ішкі саясат бөлімі мен «Жастар ресурстық орталығы» КММ-нің еріктілері де белсене атсалысты. Өз кезегінде орталықтағы табиғат жанашырлары тал егудің пайдасы зор екенін айтып, бұл іске барлық қала тұрғындарын белсене атсалысуға шақырды. Бұл сенбілік шарасында «Жасыл Арыс» КММ-сі талмен қамтамасыз етсе, «Қызмет-Сервис» ЖШС арнайы техникалар әкелді. Осылайша арыстықтар «Бір тал кессең, он тал ек» деген бабалар сөзін жадында сақтағанын нақты іспен көрсете білді,-деді.
«Жерге шаншылған әрбір тал күтімі талапқа сай болса, оның жапырағының жайқалып, жазда сая, қыста қамал болатын күннің ауылы алыс емес. Жасыл желек неғұрлым көп болған сайын қаламыздың экологиялық ахуалы жақсарады. Әрі қоңыржай климатты қалыптастыруға оң әсерін тигізеді», — деп ойын сабақтаған Мөлдір Сарыпбекова «Жастар ресурстық орталығының» ұйымдастыруымен өткен «Жаңа Қазақстанды – табиғатты аялаудан бастайық» атты шараны төмендегіше түгесіп түсіндірді.
– «Жаңа Қазақстанды – табиғатты аялаудан бастайық» атты шара кезінде орталық қызметкерлері ерікті жастармен бірлесіп, Арыс қаласындағы атшабар маңында көгалдандыру мен ағаш отырғызу жұмыстарын жүргізді. Сонымен қатар талдарды әктеу бойынша эко-акциясы өткізілді. Адам мен табиғаттың бір-біріне деген қатынасының дұрыс үйлесім табуы қоршаған ортаға оң әсерін тигізетіні анық. Ал табиғатқа деген оң көзқарас пен дұрыс қолдау әр адамның өзінен бастау алады.
Арыс қаласының «Жастар ресурстық орталығының» қоршаған ортаны қорғау бағытында қолға алған тағы бір игі ісі «Отбасы ағашы» деген атаумен өткізілген шарасы.
– Атауының өзінен жылылық лебі сезілетін шара аясында арыстықтарды қаланы көгалдандыру ісіне қолтаңба қалдыру үшін алысқа бармай-ақ, өзімізді қоршаған төңірекке ағаш түптерін егуге шақырдық, — деген Мөлдір Сарыпбекова қоршаған ортаны қорғауда мақсатында қолға алынған өзге жобалар туралы да тарқатып айтты.
Сондай жобалардың бірі – «Жасыл ел» еңбек жасағы жобасы. Осы бағытта қалада ағымдағы жылдың 1-маусымынан бастап «Жасыл ел» еңбек жасағы құрылып, өз қызметін бастаған. Бұл жасақтың құрамында қаладағы студенттер мен NEET санатындағы жастар үш ай мерзімге уақыша жұмысқа тартылған. Ондағы жастар саны 70-тен асады.
Айта кетейік, «Жасыл ел» еңбек жасағын құрудағы басты мақсат – қоршаған ортаның табиғатын қорғау, экологияны сақтау, келешек ұрпаққа табиғатты аялаудың мәнін ұғындыру, оларды еңбекке баулу және жұмыссыз жастарды жұмыспен қамту болып табылады.
Орталықтың басшысы Мөлдір Сарыпбекова төңіректі таза ұстау сенбілік шараларын өткізуден емес, қоғам санасын тазартудан басталатынын алға тартады. Және бізді қоршаған орта қоқысқа көмілмес үшін қажетті шараны түсіндіру жұмыстарынан бастауды жөн деп санайды.

Шымкент қаласында соңғы жылдары жақсы және қанағаттанарлық жолдардың үлесін арттыру бағытында қыруар іс атқарылып жатыр. Жол құрылысына бюджеттен қыруар қаржы бөлінетіні де белгілі. Осы тұста, құрылысқа жауапты мекемелер міндетін қаншалықты дұрыс атқарып жатыр деген заңды сауал туындайды. Жуырда аталған көкейтесті сауалдың жауабын Шымкент қаласы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы берді.

Атап айтқанда, басқарма тарапынан күні бүгінге дейін мемлекеттік сатып алу конкурсымен жеңімпаз аталған мекемелердің өз міндеттемелерін уақтылы және сапалы орындамағаны үшін 58,1 млн теңге айыппұл салынған. Оның 37,7 млн теңгесі немесе жалпы қаражаттың 61,6%-ы өндірілген. Жол құрылыс жұмыстары тапсырылған 24 мердігер мекеменің кепілдік мерзімі бойынша кемшіліктердің мерзімінде жойылмағанына байланысты 6,5 млн теңге айыппұл салынған.
Ал атқарылып жатқан нысандар бойынша 87 мекеме 51,5 млн теңге айыппұл арқалаған. Оның ішінде 70 айыппұл мердігер мекемеге, 16 айыппұл техникалық бақылаушы мекемесіне, 1 айыппұл авторлық қадағалаушы мекемеге тиесілі. Айыппұл салынған мекемелер тарапынан 36,3 млн теңге өндірілді. Төленбеген айыппұлдар бойынша сотқа талап арыздар жолдануда. Қорыта айтсақ, қыруар қаржы бөлінген салада бақылау да күшті. Заңнан аттап, міндетті орындамаса, мекемелер ауқымды айыппұл арқалайды. Ал мұның өзге мердігерлерлерге сабақ болатыны сөзсіз.

Соңғы әлемде орын алып жатқан оқиғалардың салдарынан сан түрлі сала тұралап қалды. Логистикалық тізбектің бұзылуы салдарынан тауар тапшылығы сезіліп, азық-түлік бағасы аспандап кетті. Осы жағдайдың өзі елдің азық-түлік қауіпсіздігін өзгеге сеніп тапсыруға болмайтынын аңғартқан тәрізді. Бүгінде ішкі нарықты отандық өніммен қамтып қана қоймай, шетке экспорттау ісіне айрықша назар аударылып отыр. Өңірлерде өнім көлемін арттыру бағытында да ауқымды бастамалар көтерілген. Нәтиже де жоқ емес.

Тарқатар болсақ, Шымкентте 2022 жылдың I жартыжылдығында ауыл шаруашылығы өнімдері экспортының көлемі 114,4 млн АҚШ долларын құрап, өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 23,3 млн АҚШ долларына артқан. Тамақ өнімдерінің негізгі капиталына тартылған инвестицияның көлемі 2,3 млрд теңгені құраған. Осылайша тек тамақ өнеркәсібіне тартылған инвестиция өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 5,1 есеге өсіп отыр. Бұл туралы қала әкіміне есеп беру кезінде ауыл шаруашылығы және ветеринария басқармасының басшысы Әбунасыр Жанбатыров баяндады.
Биылғы жылы 30 мың га егістік жерге ауыл шаруашылығы дақылдары егілді. 6 айда 40,7 мың тонна өнім жиналды, жыл соңына дейін 90,1 мың тонна өнім алу жоспарлануда. Ал мал шаруашылығында ірі қара мал саны 79,7 мың басты, қой мен ешкі саны 71,8 мың басты, жылқы 14,4 мың басты, құс 977,6 мың басты құрады. 6 айда қалада 5,3 мың тонна тауық еті, 27,1 мың тонна сүт, 69,1 млн дана жұмыртқа өндірілген. Салада құны 11 млрд теңгені құрайтын 14 инвестициялық жоба іске асады. Атап айтсақ, қайта өңдеу 3 жоба, өндірістік жылыжай кешені 4 жоба, сақтау қоймасы 2 жоба, тауарлы сүт фермасы 2 жоба, құс шаруашылығы 3 жоба. Нәтижесінде жаңадан 274 жұмыс орны ашылып, қалада көкөніс өндіру көлемі – 2 мың тоннаға, сүттің көлемі – 8,5 мың тоннаға, жеміс-көкөністерді сақтау 13 мың тоннаға, жұмыртқаның саны – 125 млн дана, сүтті қайта өңдеу саласы – 2,7 мың тоннаға, құс етін өндіру – 5 мың тоннаға ұлғаяды және жеміс пен көкөністерді қайта өңдеу бойынша 6 млн банка консервілейді.
Шаһар басшысы Мұрат Әйтенов жиын барысында азық-түлік бағасына үнемі бақылауда ұстап, ет өнімдерін арттыруға бағытталған шаруашылықтардың өнімдерін делдалсыз саудалау үлесін арттыруды тапсырды.