ҚАЗАҚСТАНДА АЗЫҚ-ТҮЛІК НЕГЕ ҚЫМБАТТАП КЕТТІ?

Соңғы уақытта Қазақстан қоғамын мазалаған басты сұрақтардың бірі — дүкен сөрелеріндегі бағаның тұрақсыздығы. Мәжіліс қабырғасында өткен брифингте Премьер-министрдің орынбасары — Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин бұл мәселенің астарына үңіліп, баға өсімінің объективті себептерін түсіндірді. Оның айтуынша, бұл — тек ішкі салық саясатына немесе қосылған құн салығы деңгейіне байланысты емес, жаһандық және өңірлік экономикалық трендтердің жиынтық әсері.

Министрдің пайымдауынша, бағаның қымбаттауына әсер ететін негізгі фактор — импорттық инфляция. Қазақстан әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары бойынша өзін 70 пайыздан 90 пайызға дейін қамтамасыз етіп отырғанымен, қалған бөлігі мен өзге де тағам түрлері шетелден келеді. «Біз өнімдердің басым бөлігін Ресейден аламыз. Қаңтар айының қорытындысы бойынша азық-түлік инфляциясы бізде 0,8 пайыз болса, көршілес Ресейде бұл көрсеткіш 2 пайызға жеткен. Яғни біз қымбаттаған тауарды сатып алу арқылы сыртқы инфляцияны елге «импорттап» отырмыз» деді Серік Жұманғарин. Бұл — нарықтардың өзара байланыстылығы жергілікті бағаны ұстап тұруға кедергі келтіретін басты кедергілердің бірі.
Жаһандық деңгейде ет пен сүт өнімдеріне сұраныс пен бағаның артуы отандық фермерлер үшін жаңа мүмкіндіктер туғызып отыр. Алайда бұл жағдай ішкі нарық үшін тиімсіз болып шықты. Шет елдерде баға жоғары болғандықтан, өндірушілер өз өнімін экспортқа шығаруға мүдделі. Фермерлер ішкі нарықта да бағаны көтеруді талап етеді, әйтпесе олардың табысы төмендейді. Вице-премьер атап өткендей, үкімет фермерлерге тауарды тек ішкі нарықта сатуға мәжбүрлеп, тыйым сала алмайды, себебі бұл еркін нарық заңдылықтарына қайшы келеді.
Баға өскен сайын табысы төмен азаматтардың сатып алу қабілеті төмендейтіні анық. Журналистер тарапынан қойылған «зейнеткерлер мен жалақысы аз адамдар не істейді?» деген өткір сұраққа министр мемлекеттік қолдау шараларымен жауап берді. Оның сөзінше, кедейлік шегінен төмен өмір сүретін азаматтарға атаулы әлеуметтік көмек беру тетіктері жұмыс істеп тұр, ал инфляция деңгейін ескере отырып, зейнетақы мөлшерін жүйелі түрде көтеру жоспарланған. Түйіндей келгенде, азық-түлік бағасының өсуі — тек Қазақстанға ғана емес, бүкіл әлемге тән құбылыс. Үкімет инфляцияны көрші елдермен салыстырғанда төмен деңгейде ұстап тұрғанын алға тартқанымен, нарықтық еркіндік пен халықтың әлеуметтік әл-ауқаты арасындағы тепе-теңдікті сақтау басты міндет болып қала бермек.