БАСПАНА САТЫП АЛУ БӘЙГЕСІ

елімізде ондаған пәтері бар азаматтардың
саны белгілі болды

Қазақстандағы жылжымайтын мүлік нарығындағы теңсіздік жаңа деректерден кейін қоғам талқысына қайта шықты. «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының 2026 жылғы ақпандағы мәліметтері елдегі баспана иелерінің арасындағы алшақтықтың қаншалықты терең екенін көрсетіп берді. Ресми статистикаға сүйенсек, бүгінде Қазақстанда жылжымайтын мүлік тек баспана ғана емес, белгілі бір топтар үшін ірі инвестициялық құралға айналған.

Деректерге үңілсек, елімізде 172 236 адамның екіден көп пәтері бар. Бұл топты шартты түрде «орташа инвесторлар» деп атауға болады. Алайда мүлік саны артқан сайын иелерінің саны күрт азайып, нағыз «жылжымайтын мүлік магнаттарының» бейнесі айқындала түседі. Мәселен, бес пәтерден артық мүлкі бар 11 072 адам тіркелсе, 1 267 азаматтың меншігінде оннан астам пәтер бар. Тіпті, 281 адамның жиырмадан астам, ал 74 адамның елуден астам пәтері бары анықталған. Ең таңғалдырарлық көрсеткіш — бір жеке тұлғаның атына 1015 пәтердің тіркелуі. Бұл факт Қазақстанның тұрғын үй қорының бір бөлігі өте тар шеңбердегі адамдардың қолында екенін айғақтайды.
Мұндай статистикалық мәліметтер экономикалық тұрғыдан бірнеше маңызды мәселені көтереді. Біріншіден, бұл — тұрғын үй нарығындағы сұраныстың жасанды түрде жоғарылауы. Ірі инвесторлар пәтерлерді жаппай сатып алғанда, нарықтағы ұсыныс азайып, баспана бағасының өсуіне алып келеді. Бұл, өз кезегінде, алғашқы үйін алғысы келетін жас отбасылар мен қарапайым азаматтардың мүмкіндігін шектейді. Екіншіден, бір адамның иелігіндегі мыңнан астам пәтер — бұл жалдамалы пәтер нарығындағы монополияның нышаны. Мұндай ірі иелер жалдау ақысының бағасын қалыптастыруға тікелей әсер ете алады.
Сарапшылардың пікірінше, бұл жағдай алдағы уақытта мемлекеттік саясатта өзгерістер тудыруы мүмкін. Мәселен, әлемдік тәжірибеде үшінші немесе бесінші пәтерден бастап мүлік салығын еселеп арттыру тетіктері қолданылады. Бұл баспананы пайда табу көзі емес, әлеуметтік қажеттілік ретінде сақтауға бағытталған. Қазақстандық деректердегі «1015 пәтер» феномені алдағы уақытта «байлық салығы» немесе мүлікті декларациялау процестерінің маңыздылығын арттыра түспек. Қорыта айтқанда, ұсынылған статистика елдегі тұрғын үй реформасының тек құрылыс көлемін арттырумен ғана емес, сонымен бірге баспананың әділ бөлінісін реттеумен де айналысуы керектігін меңзейді.