БІЛІМ САЛАСЫНДА ЖҮЗЕГЕ АСЫП ЖАТҚАН ЖЕМІСТІ ЖҰМЫС КӨП

Шымкент қаласында жаңа 2025–2026 оқу жылы ауқымды дайындықпен басталуда. Қаладағы білім беру саласының дамуы, әлеуметтік қолдау шаралары және балалардың денсаулығына қатысты жаңа бастамалар – барлығы да оқушылардың сапалы білім алуына, қауіпсіз әрі қолайлы орта қалыптастыруға бағытталған. Бұл өзгерістердің әрқайсысын жеке саралап қарастыру қоғамдағы білім саласының даму қарқынын түсінуге мүмкіндік береді.

Алдымен, биылғы оқу жылының негізгі көрсеткіштеріне назар аударайық. Шымкентте барлығы 305 мектеп жұмыс істейді, онда 271 600 оқушы білім алмақ. Оның ішінде 164 мемлекеттік және 141 жекеменшік мектеп бар. Бұл дерек қаладағы білім беру жүйесінің әртараптандырылғанын, яғни мемлекеттік пен жекеменшік сектордың қатар дамып келе жатқанын айғақтайды. Соңғы жылдары жекеменшік мектептердің үлесі артып, олардың қалалық білім беру жүйесіндегі орны күшейіп келеді. Бұл ата-аналарға таңдау мүмкіндігін берсе, балалар үшін оқу бағдарламалары мен әдістемелік бағыттарда бәсекелестік тудырады. 1-сыныпқа қабылданған балалардың саны да ерекше назар аударарлық. Биылғы жылы 27 546 оқушыны қабылдау жоспарланған болса, қазіргі таңда 25 252 бала мектепке қабылданған. Қабылдау кезеңі 1 қыркүйекке дейін жалғасатынын ескерсек, бұл көрсеткіштің әлі де өсетіні анық. Демек Шымкентте демографиялық өсім тұрақты, жыл сайын бірінші сыныпқа келетін балалар саны жоғары. Бұл өз кезегінде жаңа мектептер салу, қосымша сыныптар ашу және мұғалімдер штатын кеңейту қажеттігін туындатады.
Әлеуметтік қолдау шаралары – білім саласының ажырамас бөлігі. ҚР Үкіметінің 2008 жылғы 25 қаңтардағы №64 қаулысы мен 2025 жылғы 8 мамырдағы №320 қаулысы негізінде Шымкентте 56 430 оқушыға 46 500 теңгеден қаржылай көмек беру жоспарланып отыр. Бұл мақсатқа 2,6 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінген. Бұл қаржы әсіресе әлеуметтік осал санаттағы балаларға оқу жылының басында үлкен демеу болады. Жаңа оқу құралдарын, мектеп формасын немесе басқа да қажеттіліктерді алуға мүмкіндік береді. Осы ретте тағы бір маңызды қадам – жекеменшік мектептерде оқитын әлеуметтік тұрғыда осал отбасылардың балаларына қолдау көрсету. Бұрын мұндай көмек көбінесе тек мемлекеттік мектептерге бағытталса, енді жаңа қаулыға сәйкес 7 778 балаға «Мектепке жол» акциясы аясында бір реттік көмек көрсету үшін қосымша 361 миллион теңгеден астам қаржы қарастырылды. Бұл бастама әлеуметтік теңсіздікті азайтуға бағытталған және мемлекет тарапынан көрсетілетін қамқорлықтың кеңейіп келе жатқанын білдіреді. Жалпы алғанда, биылғы оқу жылында Шымкент қаласында 64 208 оқушыға 3 миллиард теңгеге жуық көмек беріледі.
Әлеуметтік саясаттың тағы бір маңызды бағыты – мектеп оқушыларын тегін тамақпен қамту. Шымкент қаласы әкімдігінің 2021 жылғы 2 желтоқсандағы қаулысына сәйкес, 2025 жылы 132 392 оқушы тегін тамақтанумен қамтылады. Бұл — қаладағы барлық оқушының 48,6 пайызы. Оның ішінде бастауыш сыныптың барлық 100 425 оқушысы және әлеуметтік жағдайы төмен отбасылардан шыққан 5–11 сыныптағы 31 967 бала бар. Бұл бастама білімге тең қолжетімділікті қамтамасыз етуге үлкен үлес қосады. Жалпы сомасы 13,5 миллиард теңгеден астам қаржы бөлініп отыр. Ең қызығы – тегін тамақтанудың сапасына қатысты жаңа талаптардың енгізілуі. Бұрын мектеп асханаларындағы тағам сапасы жиі сынға алынатын. Ал Денсаулық сақтау министрлігінің 2024 жылғы бұйрығына сәйкес, енді мектеп асханалары үшін үлгілік перспективалық мәзір бекітілді. Ол екі апталық, екі маусымдық форматта жасалған. Мәзірде тағам құрамындағы дәрумендер мен минералдардың мөлшері, ингредиенттердің грамдық нормасы, тағамның энергетикалық құндылығы нақты көрсетілген. Бұл шара балалардың дұрыс тамақтануын, денсаулығын қорғауды және артық салмақ не дәрумен жетіспеушілігі сияқты мәселелердің алдын алуды көздейді. Мәселен, өткен оқу жылында мектептегі бір реттік тамақтанудың орташа құны 677 теңге болса, енді жаңа оқу жылында бұл көрсеткіш қайта есептеліп, нақты экономикалық жағдайға бейімделеді. Экономика басқармасының жаңа құнды анықтауы бюджеттік қаражаттың тиімді жұмсалуын қамтамасыз етуге тиіс.
Жоғарыдағы деректерді талдай отырып, бірнеше қорытынды жасауға болады. Біріншіден, Шымкент қаласында оқушылар санының тұрақты өсуі білім беру инфрақұрылымын үздіксіз кеңейтуді талап етеді. Екіншіден, әлеуметтік қолдау көлемі артып, көмек алушылардың ауқымы кеңейіп отыр. Үшіншіден, білім беру сапасы тек оқу құралымен немесе қаржылай қолдаумен ғана емес, балалардың денсаулығына тікелей әсер ететін тамақтану жүйесінің жаңаруымен де қамтамасыз етіледі. Бұл шаралардың барлығы мемлекеттің білім беру саясатының кешенді түрде іске асырылып жатқанын көрсетеді. Әлеуметтік осал топтарға көмек, тегін тамақпен қамту, жаңа мәзір енгізу – барлығы да балаға жасалған инвестиция. Баланың білім алу құқығы мен денсаулығы мемлекет назарында болуы – қоғамның тұрақты дамуының кепілі. Қорытындылай келе, 2025-2026 оқу жылы Шымкент қаласы үшін жаңа мүмкіндіктер мен маңызды өзгерістерге толы болмақ. Әлеуметтік әділдік пен сапалы білім беру бағытындағы бұл қадамдар болашақ ұрпақтың жан-жақты дамуына жол ашады. Жекеменшік пен мемлекеттік сектордың қатар дамуы, әлеуметтік қолдаудың кеңеюі, тегін тамақ сапасының артуы – барлығы бір арнада тоғысып, Шымкенттің білім саласын жаңа деңгейге көтеруге ықпал етеді.