Маңызды

В последнем мониторинге Казахстанского международного бюро по правам человека говорится о том, что «за систематическое нарушение прав человека» подвергся критике со стороны чиновников госдепартамента США Казахстан. Недовольство американского правительства, в частности, связано с «притеснением местных неправительственных организаций, активистов и журналистов, нападениями, угрозами» и так далее. Надо сказать, что практически в каждом докладе отмечается особая роль независимых казахстанских профсоюзов в борьбе за права трудящихся, а также рассказывается о том, каким нападкам подвергаются эти «бескорыстные служители справедливости, добра и света».

Вообще вопросу деятельности независимых профсоюзов Казахстана уделяется очень много внимания. Ведь в основном благодаря их стараниям выходят на голодовку нефтяники в Мангистауской нефтедобывающей области. Именно независимые профсоюзы были замешаны в Жанаозенских событиях. Именно эта организация получает очень хорошие дивиденды от зарубежных спонсоров, чтобы продолжать «борьбу против угнетателей простого народа».

Но вот недавно в ЮКО разразился профсоюзный скандал. И на свет божий полезли подробности и факты, которые никак не могут не повлиять на имидж независимых профсоюзов. Если коротко, то суть такова: на руководителя Конфедерации независимых профсоюзов (КНП) РК Л. Харькову возбуждено уголовное дело. Ее обвиняют в присвоении или растрате вверенного чужого имущества в размере более двадцати миллионов тенге. А заявлением на мадам обратились член профсоюза — «Достойный труд» и руководитель локального профсоюза работников скорой медицинской помощи, которым надоело наблюдать, как общественные деньги пропадают неизвестно куда.

Финансовая пирамида, иначе эту организацию и не назовешь, неплохо кормила руководство. Согласно заявлению членов профсоюзов Л.Харькова каждый месяц присваивала денежные средства организации. Для этого она назначила себе достойный размер заработной платы, не обижала и командировочными расходами, назначала себе материальную помощь. При этом все финансовые дела отнюдь не являлись прозрачными ни для проверяющих и контролирующих органов, ни для членов КНП. И это при том, что именно профсоюзам принадлежит инициатива «борьбы трудящихся за прозрачность» бюджета и доходов чиновников. Свои доходы как-то обнародовать не спешили и теперь стало понятно, почему.

Видимо, жажда легкой наживы преобладает перед здравым смыслом. Не останавливает профбоссов привлечение их «коллег по цеху» к уголовной ответственности за хищение профвзносов. При этом, профсоюзники используют одни и те же схемы при совершении преступления.

К примеру, в Акмолинской области руководитель отраслевого профсоюза образования присвоил средства профсоюза путем назначения себе высокой заработной платы, премиальных и командировочных выплат, материальной помощи в общей сложности на сумму 14 267 664 тенге и присвоил служебный автомобиль стоимостью 4 500 000 тенге.

С КНП неладно не только в финансовом плане. Дело в том, что в начале текущего года Специализированный межрайонный экономический суд города Шымкента (ЮКО) вынес решение о ликвидации КНП РК, возглавляемом Л. Харьковой. Причина — невыполнение закона РК «О профессиональных союзах». По признанию самой Харьковой, ее организация не смогла набрать нужное количество членов. После этого решения суда в Шымкенте прошла пресс-конференция, на которой Лариса Харькова рассказала журналистам о том, что не намерена обжаловать это решение и считает его правомерным: «Конфедерация независимых профсоюзов, согласно закона «О профессиональных союзах», в течении 6 месяцев, до августа 2016 года, должна была создать филиалы в 9 регионах. Органами юстиции нам было отведено дополнительное время — до конца 2016 года. Однако, мы не смогли набрать необходимое количество сторонников. В связи с чем, Министерство юстиции подало иск в суд об отмене регистрации и ликвидации КНП Республики Казахстан, что, на наш взгляд, является обоснованным». 

Но уже через месяц была подана апелляционная жалоба на пересмотр дела. Что сподвигло руководство КНП пересмотреть свою позицию — непонятно. Впрочем, если в этой организации принято говорить о защите прав трудящихся, а на деле растрачивать профсоюзные взносы, то и смена настроения вполне объяснима.

Ну а дальше банальное уголовное дело разделило профсоюзы на два лагеря: сочувствующих и не сочувствующих.

Первые уверяют всех, что это дело носит заказной характер. Вторые тут же открестились от своих бывших коллег. Вот что они опубликовали в соцсетях: «Наступил момент раскрыть лица этих профбоссов, которые играли и играют в интересах транснациональных корпораций и работодателей! Думаю и нефтяникам также будет интересно почитать переписку Ларисы Харьковой (с куратором — Авт.)». Проштрафившуюся Харькову теперь бьют еще и свои, которым не понравилось, что она согласилась с тем, что было нарушено законодательство РК.

Ну и в заключении надо сказать о том, что сейчас к уголовному делу по инициативе профсоюзных деятелей привлекают международные организации (Международную конфедерацию профсоюзов и Международную организацию труда) для того, чтобы оказать давление на правительство Казахстана. В данный момент этими международными организациями в ультимативной форме выдвигаются требования властям нашей страны о прекращении уголовного дела. Такое вмешательство во внутренние дела страны, заметим, далеко не касающихся социальных проблем казахстанцев, международные профсоюзные боссы почему-то считают вполне правомерными. И это вместо того, чтобы указать своим подчиненным и коллегам на недопустимость финансовых махинаций с членскими профсоюзными взносами. Тут только впору руками развести от таких двойных действий «защитников» прав трудящихся казахстанцев.

http://region13.kz

 

енді оның партиялық жұмысына мұрагер кім болмақ?

 

Артта қалған аптаның сәрсенбісінде бүкіл еліміздегі секілді Оңтүстік өңірінде де Сенат депутатын сайлау өткізілді. Онда облыстан  тіркелген Әлімжан Құртаев пен Сейітжаппар Есжановқа барлық деңгейдегі 312 мәслихат депутаттары сайлауға қатысып, таңдаушы ретінде дауыс берді. 82,14 пайыз дауыс жинаған, осы уақытқа дейін ОҚО «Нұр Отан» партиясы филиалы төрағасының бірінші орынбасары болып қызмет атқарған Әлімжан Сейітжанұлы Құртаев ҚР Парламенті Сенатының депутаты болып сайланды.

 

Дәл осы күні соңғы екі сайлауда Оңтүстіктің атынан Сенатта өкіл болып отырған депутат Қуаныш Айтаханов жергілікті мәслихат депутаттарының алдында Парламентте болған 12 жылына толық есеп берді.

Қазір облыстағы «Нұр Отан» партиясы төрағасының бірінші орынбасары лауазымындағы үлкен қызмет орны бос тұр. Оған кімнің тағайындалатыны жөнінде көзі қарақты, көкірегі ояу жандардың ойланары хақ. Қазірге екі кандидаттың есімі жұртшылық аузында жүр. Оның бірі – Кентау қаласының бүгінгі әкімі Әбдібақыт Мақұлбаев болса, екіншісі – Арыс қаласының экс-әкімі, қазіргі ОҚО әкімінің кеңесшісі Сейіт Ертай. Әзірге көптің таңдауында жүрген қос азамат белгілі жандар. Бұған дейін екеуі де аудан мен қала деңгейінде әкімдік қызметті атқаған танымал тұлғалар. Ұсынылған қызметті, партиялық жұмысты олардың қай-қайсысы да өз дәрежесінде басқара алатындығына ешқандай шүбә келтіруге болмайды. Тағайындаудың нүктесін ОҚО әкімі, партия төрағасы Ж.Түймебаев қояды. Сол кезде болжам нақтылы шындыққа айналады. Әліптің артын бағайық.

 

Қ.ҚАЛИЕВ.

Шымкент қалалық мәслихатының қатарынан соңғы үш шақырылымына ат қосып, қарсыластарынан оза шауып, басым дауыспен халық сеніміне ие болған Нұрғазы Бұхарбаевтың есімі көпке таныс. Былайғы жұрт оны қоғамда күрмеуі қиын проблемаларды батылы жетіп сын тезіне алатын, оған көпшіліктің назарын бұрып, биліктегілерге мәселені бүйірден қоятын азамат ретінде біледі. Біз ел қамын жейтін елгезектігі ерекше осы кісімен жақында ғана тілдескен едік. Өзара әңгіме кезінде көңіл кірі тазаратын ашық пікір, нақтылы ой, таза толғам болды. Біз оны осы сұхбат барысында боямасыз көрсетуге тырыстық.

– Нұрғазы мырза, осыдан біршама уақыт бұрын жолымыз тоқайласып қалған еді. Сонда сіз жылтырағанның бәрі алтын бола бермейтіні сынды депутаттық мандатқа ие азаматтардың ішінде өз міндеттерін дұрыс атқара алмай жүргендері бар екенін жұқалап жеткізген едіңіз. Бұл ойыңызды газет бетіне аңдатпа ретінде бердік. Жұрт мұны бекер айтылған сөз емес деп түйді. Содан бері бірнеше ай өтті. Бұл пікіріңізден айнымадыңыз ба? 

– Иә, ондай сөз айтылды. Бірақ газет деген үлкен жаршы орында олардың атын атап, түсін түстеу әдепсіздіктің төменгі формасы деп түсінемін. Әріптесіңнің көлеңке тұстарын көпшілік алдында тілге тиек ету, сол арқылы оның мысын басу этикаға мүлдем жат. Алдыңғы шақырылымда депутат болып сайланған азаматтардың арасында расымен де бірде бір рет жақ ашпағандары болды. Бірақ ашып айтсам оны өзімнің  қырыма алғандай болып көрінуім мүмкін. Депутат етіп халық сайлады емес пе?! Ендеше халық ертелі-кеш өз бағасын береді.

Ал менің көкейге түйген ойымды басылым арқылы көрсету қисынсыздау. Сырт көзге бұл өзіне ұпай жинап жүрген ұсақ еркектің қылығына көп ұқсап кететін сияқты.

 

– Сөздің бетін басқаға бұрайық дейсіз ғой…

– Дәл таптыңыз. Қазір бізді мына мәселе толғандырып жатыр. Ол Шымкентте өнер, саз мектептерінің жоқтығы. Балаларым өнерге жақын болып қалыптасқан соң, талант кемелері қайырламасын деп мен оларды үйірмелерге апардым. Сонда ол жерде бала саны көп те,  ал орынның жеткіліксіз екенін көрдім. Бұны әріптестеріме мәлімдедім. Сол күнге дейін бұл мәселеге зейін қойған, құлақ асқан көкірегі ояу жан болмаған. Шымкентте жалпы орта мектептердің жеткілікті болуы, оның салынуы, олардың бірқатарына күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу, үш ауысымда дәріс өткізетіндердің санын азайту – бұл күн тәртібіндегі мәселе. Ол бірінші кезектегі өз шешімін табуы керек жәйттер. Бірақ біз талантты жастарымызды да ұмытпауымыз қажет. Қалада спорт мектептері бар. Олардың саны он саусағыңызды екі қайтара санап шығуға жетеқабыл. Ендігі кезекте оқушылардың бойындағы өнердің өрісін кеңейтетін, даралығын дәлелдеп, оны шыңдайтын мектептерді салған абзал.  Біз көбінесе шетелден пәленбай қаржыға әнші шақыртып жатамыз. Оларды тыңдасаң құлақ құрышың қанады. Себебі, онда барлық мүмкіндіктер қарастырылған. Ал бізде жағдай басқа. Сөйте тұра «біреудің Ыбырайы – Ыбырай, біздікі – сұмырай» деп  өзімізше көлгірсиміз. Өнерліні өрге жетелейтін мектеп салуды ерте бастан жолға қойсақ, өзгені шаң қаптыратын жастар көбейер еді. Бұдан бөлек өнер мектептерін ашу арқылы біз рухани қуаты мықты, қанағатшылдығы қайран қалдыратын, интеллектілігі онша-мұншаға жол бергізбейтін келешек иелерін тәрбиелейміз. Жемқорлыққа жаны қас жастарды қалыптастырамыз. Бұл көзқарасымды өзге де әріптестерім қуаттады.  Осылайша қолдау ортақ арнаға құйылған соң, тиісті орындарға депутаттық сауал жолдадым. Соған сәйкес облыстық бюджет есебінен әкімшілік іскерлік орталығынан келешекте өнер мектебі салынатын болады деп жауап келген. Содан бері 2-3 жылдың жүзі болды. Оның іске асуын үзіле күтіп жүрген жайымыз бар. Жұрт «өз балаларының қамы үшін мәселенің оябын табуға бар ықыласын аударып жүр» деп түсінуі мүмкін. Бірақ бұл істің орын алатын уақыт жақындағанша менің балаларым мектеп қабырғасынан ұшып, үлкен өмірге қанат қағып кететінін баса айтқым келеді. Бұл болашақ жастар қамы үшін жасалып жатқан тірлік.

 

–Бірде өзіңіздің бір депутат әріптесіңіз баспасөзге берген сұхбатында «мен өзгелер сияқты байбалам салмай, үндемей тірлік тындырамын» деген еді. Бұл пікірге сіз не айтасыз?

– Бұл тұста ол кісі ойын ептеп дұрыс түсіндірмеген деп айтар едім. Тіл – қатынас құралы. Депутат халық пен билікті жалғайтын көпір. Ол ешқандай ой айтпаса, ұсыныс білдірмесе, қалай көпір болады? Сөзден сөз, ойдан ой туады емес пе? Ешкіммен сөйлеспесе, ақылдаспаса тірлікті қалай тындырады? «Ішімдегені тап» деп отыра бере ме, сонда? Тым болмаса ұсыныс беретін шығар. Менімше бұл сөзден қашып, сұраққа нақты жауап бере алмағанның сандырағы сияқты. Кешіріңіз. Бірақ солай.

 

– Халықтың бойында депутаттарға деген дұрыс көзқарастың табы болуы үшін жоғарыдағы мектеп мәселесінен бөлек тағы қандай бастама көтеріп жүрсіздер?

– Біз атқарып жүрген жұмысты түгел тұтас айтып, оның әрқайсысына түйіп- түйіп түсінік беру артық сияқты. Ондайды газет беті де көтере бермейді. Бірақ жұрт көптен  күткен әзіз жаңалық айтқым келеді. Осы жылы Тоғыс каналы жөндеуден өтетін болады. Бұдан бөлек биыл Шымкенттегі мектептердің жазғы спорт алаңдары да жөнделеді. Бұл да өскелең ұрпақ үшін ересен жақсылық болғалы тұр. Бұлар күні бүгінге дейін шешімін таппай жатқан мәселелердің қатарында болатын.

 

– Өз аумағыңыздағы мәселелердің шешілуін жолға қоя алдыңыз ба?

– Осыдан 5-6 жыл бұрын үй аулалары абаттандырылып, ойын алаңшалары орнатылды. Қазір менің аумағым бойынша ойын алаңшасы орнатылмаған ауланы кездестірмейсіз. Бәрінде бар. Бірақ тұрғындар ондағы ойын элементтерінің орнын жаңасымен алмастыруды  сұрайды. Мұнымен не айтқым келді дейсіз ғой?  Проблема ешқашанда түгесілмейді. Тұрғындардың ұсыныс айтқаны, талап қойғаны мені қуантады.  Бірақ орнымен, өз жөнімен болса екен дейсің. Аумағымда спорт алаңшалары салынды. Жолдар жөнделіп, тиісті жерлерге аяқ жолдар төселді. Ирригация мәселелері де шешілді. Мұның барлығы әкімдіктің құрылымдық бөлімдеріне  депутаттық сауалдар жолдаумен ғана түзелген тірліктер. Бірақ орындалған істің барлығы менің ұйытқылығыммен болып жатыр деп кеуде керу дұрыс емес. Ол мемлекет тарапынан қолға алынып жатқан бағдарламалар аясында  бюджет есебінен атқарылған жұмыс. Біз тек билікке ұсыныс білдіріп, назар бұрудан әрі аспағанымызды ашып айтқан жөн.

 

– Осы ретте қала әкімінің де жұмысына  баға бере кетсеңіз…

– Осындай сұрақты маған қоятындар көп. Және көпшілігі менен әкімдердің кәсібилігіне  шек келтірер шағым айтуымды күтетін сияқты болып тұрады. Бір нәрсені түсіну керек. Әкімдік пен мәслихаттың түпкі мақсаты бір. Ол туған жерді түлету, тұрғындардың тұрмысын түзету. Мәслихат бюджетті бекіткенімен, оны ұқсату, жүзеге асыру әкімдікке тікелей байланысты. Бірігіп, бірлесіп жұмыс істеу керек.  Сонда ісіміз берекелі болады. Қазіргі әкімнің «Шымкент-сити» жобасы  тың бастама болды. Бұл идеясы арқылы өрісі өзгеше екенін байқатты. Ол жүзеге асса өзгелерді шаң қаптыратын маман екенін  тағы бір дәлелдейді деп сенемін.  Одан бұрын оның қаламызда веломәдениеттің жолға қойылуына ұйытқы болып, бәрімізді бір таңқалдырғанын да еске сала кетейін.

 

– Шымкент қалалық мәслихатындағы депутаттардың барлығы өз міндетін толық сезіне алады деп ойлайсыз ба?

– Менен қандай сөзді суыртпақтай алмай тұрғаныңызды түсініп тұрмын. Біз ақ пен қара, жақсы мен жаман, еңбекқор мен жалқау, жомарт пен сараң қатар жүрген қоғамда өмір сүріп жатырмыз. Депутаттар арасында да іскерлігі таңдай қақтыратындар да, керісінше талап үдесінен табылмай жататындар да бар. Уақыты келгенде олар саяси додан шығатыны  анық. Менің бір депутаттық ұстанымым бар. Ол «әр халық өз таңдаушысына лайық» деген. Бұл сөз неге тіл ұшына оралып отыр. Кейде бір тұрғындар келіп бүй деп жатады. «Осындай мәселе болып тұр. Біз сізді сайладық қой. Депутат ретінде осының шешілуіне  үлесіңізді қосыңыз» деген сарында талап қояды. Сұраса келе оның мен сайланған округтың тұрғыны емес екенін анықтадым. Сайлау кезінде ешкімге дауыс бермегеніне көз жеткіздім. Кезінде қоғамдық шарадан сырт айналғаны көрініп тұр ғой. Депутатының кім екенін де білмейді. Бірақ бұған тұрғындарды кінәлап, біржақты пікір танытуға тағы болмайды. Жалпы біздің Шымкентте депутат болу, сөйтіп көптің көңілінен шығу оңай емес.

 

– «Өнерге әркімнің ақ бар таласы» демекші, қазір депутат боламын деп тулайтындар көбейіп кеткен сияқты…

– Қоғамдық шараларда көп жүреміз. Мәселен, бір жиындарда жастар «біздің проблемамызды биліктегілерге жастардан артық жеткізетін адам жоқ» дегенді алға тартады. Іскер әйелдер де осы сарында сөз қозғайды. Мәслихат қызметкерді жұмысқа қабылдайтын қандай да бір мекеме емес қой. Онда халықтың өкілі құралған. Халық сайласа ол сол жерде депутат болып жүреді емес пе?! «Халық қаласа хан түйесін сояды» деп тегін айтылмаған. Сондықтан анау болуы керек, мынау лайықты деу  ұшқары сөз.

 

– Депутаттар көп халықтың көз жасын сүртіп, сауап тірлік істеп жатады. Солардың санатында Сіз де барсыз ба?

– Ол енді көңіл қалауымен орындалатын іс. Біз басына қиын-қысталаң  кезді бастан өткеріп жүрген қарындасты жебеусіз лақтай өзгелерге телміртпеген, жетімін жауратпаған, жесірін жылатпаған халықтың ұрпағымыз. Қолдан келсе ондайларға көлеңкемді түсіремін. Оны ашып айту қажет емес. Бірақ орынсыз көмек сұрап келетіндер бар. «Депутат спонсор» деп түсінетін ондайлардың талабын көп ретте тойтарып тастаймын.

 

– Сіз үлкен аудиторияларда көзқарасыңызды қаймықпай айта аласыз ба?

– Ол оңай нәрсе емес. Десек те, оны меңгеріп алдым. Бұл үлкен еңбекпен, ізденіспен бойға қонатынын жұрт білуі керек. Шақырылған іс-шараларда, немесе қандай да бір ортада кез келген тақырыпты іліп әкетіп, ол туралы толыққанды мәлімет беріп, мәслихат ете алатын шамадамын.

– Олай болса, мына бір сұраққа жауап беріңізші. Жуырда республикалық «Время» газетіне «Состояние нестояния» атты мақала жарыққа шықты. Онда 2007 жылы қала бюджеті есебінен көлік паркін құру үшін миллиондап қаржы бөлінгені, бірақ осы күнге дейін сол тірліктің ұшқыны да көрінбегені сын тезіне алынған. Мәселенің мәнін мәністеу үшін Сіз өз тарапыңыздан тиісті жерлерге депутаттық сауал жолдағаныңыз  көрсетілген. Бұл ақпарат бізді де толғандырды. Бұған қала әкімінің араласуы қажеттігі жайында үн қостық. Осы туралы тарқатып айтыңызшы.

– Көлік паркінің құрылысы үшін қазынадан 72 млн. теңге бөлу туралы ұсынысты мәслихат бекіткен. Конкурс жарияланып, оны Алматыдағы «Жетісу» сауда орталығы» ЖШС-гі жеңіп алған. Соның негізінде олардың есепшотына 55,04 млн теңге аударылған. Бірақ құрылыс жүргізілмеген. Мердігер мекеме құрылыс материалдарын Оңтүстік Кореядан алдыртқан. Олар жібергенмен, кеденнен бері қарай діттеген жерге тасымалданбаған. Бізге белгілісі ол материалдар 2016 жылы кеденшілердің берген арызы бойынша сот шешімімен жойылған көрінеді. Бұл мәселе мерзімді басылымнан жарық көрмес бұрын мен тиісті жерге депутаттық сауал жолдағанмын. Бір-бір жарым жыл шамасында оның нақты жауабын ала алмай келдім. Өткенде әкімдік өкілдеріне айттым. «Сонда менің сауалым жауапсыз қалады да, тілшілерге барлығын түсіндіргендей болғансыз. Бұл қылықтарыңыз бізді менсінбеушілік пе?» дедім. Құрылыс материалдарын ғайыптан жойып тастау менің ақылыма сыймайды. Оған жол берген басшы кім болғаны? Неге оны қарамаған, бақылауға алмаған? Сонда елдің ақшасын шүлен таратуға арналған тетік деп  түсінгені ме? Сұрауы болатынын неге сезінбеген? Жауапкершіліктері жоқ болғаны ма? Сұрақ көп, нақты жауап жоқ. «Жойылған» деуден ары аспайды. Әлде бұл жең ұшынан жалғасқан сыбайластықтың «сценарийі» ме? Ол жағы енді маған белгісіз. Алдын ала тон пішкім келмейді. Қайткен күнде де бұл тұста бір гәптің бары анық. Оны табу құзырлы органның қарамағындағы жұмыс. Дегенмен де бұл жәйттен кейін жауапты қызметтің құлағын ұстаған кейбір мамандарға деген сенімім сетінеп кеткенін ашып айтқым келеді. Мемлекет дүниесі пайдаланылмай жатып жойылғаны тек мені емес, қалың көпшілікті таңқалдыратыны сөзсіз.

 

– Нұрғазы мырза, ел өміріндегі бүгінгі таңда қандай өзекті оқиға сізге ой салып көбірек толғандырады? Оны өзгелермен қалай бөлісесіз? Саяси мәселелерге қандай көзқарастасыз?

– «Адалдың арқаны ұзын» деген. Ең бастысы өтірік айтпай, бойыңды таза ұстап, өз ісіңді адал атқарсаң, сенің алатын асуың биік болады деп ойлаймын. Өтірікке жаның қас болып, шындықты шырқыратып айту қажет. Сонда қадірің артады. Бірақ «бояушы бояушы дегенге сақалын бояптының» керін келтіріп, әр нәрсеге бас шұлғып, әр тірлікке араласа берген тағы болмайды. Бар шындықты жарияға жар салу дұрыс емес.  Айтылмайтын жәйттер  мен айтылатын тұстардың аражігін ажыратып алған абзал. Өзім «бас жарылып көз шығып» жатқан жағдайға келгенде қыңқ демей отыра беруге болмайтынын, бас көтеріп, әділдіктің орын алуына атсалысуды азаматтық міндетім деп санаймын.

 

— Әңгімеңізге рахмет!

 

Сұхбаттасқан

Т.ДҮЙСЕБАЙҰЛЫ.

 

Түймебаев Шымкент қалалық мәслихатына оны жұмыстан босатуға келісім беру жөнінде ұсыныс хат жолдады

Шымкент қаласы, Абай аудандық прокуратурасының прокуроры Фарида Сүгірдің мәлімдеуінше, мамыр айының 5-інен 6-сына қараған түні, сағат 00:30 шамасында бағдаршамның тыйым салынған қызыл түсінен өтіп кеткен Тойота Камри автокөлігін “Алтын сарай” тойханасына жетпей, Бәйдібек би көшесінде жол-патрульді полициясы тоқтатқан. Шымкент қалалық жергілікті полиция қызметінің басшысы Данияр Мейіханның айтуынша Шымкент қалалық жол-патрульді полиция полкінің 3-полк қызметкерлері Нұрғалым Бекман мен Барлыбаев Тойота Камри көлігінің тізгінінде болған Полатов Нұржанды медициналық куәландырудан өткізу нәтижесінде жеңіл масаю дәрежесімен Қазақстан Республикасы әкімшілік кодексінің 599-бабының 1-бөлігімен және 608-бабының 1-бөлігімен екі хаттама түзілген.

Хаттаманы Н. Бекманов толтырған. Хаттама толтыру кезінде Полатов өз кінәсін мойындаған, әкімшілік айыппұлды төлеуге дайын болған. Кейіннен Полатов хаттаманы толтырумен келіспейтінін жаза отырып, автокөлікті өзінің басқармағаны туралы сілтеме жасамаған. Бұл да көлікті өзінің басқарғанына жанама дәлел бола алады. Сот өз қаулысында әкімшілік құқық бұзушылық хаттамасымен дәлелденген дәйектемелерді жоққа шығарған. Қазақстан Республикасы әкімшілік кодексінің 840-бабының 1 және 2-тармақшаларына сай, судьяның әкімшілік-құқық бұзушылық іс туралы қаулыда жазылған істің нақты мән-жайлары түйіндемелердің шағымды наразылық қарау кезіндегі зерттелген дәлелдемелерге сәйкес келмеуі, сондай-ақ, әкімшілік жауаптылық туралы заңның дұрыс қолданылмауы әкімшілік құқық бұзушылық туралы қаулының күшін жоюға негіз бола алады.

Шымкент қалалық Жергілікті полиция қызметі мен прокурордың арасындағы «текетірес» осыдан басталған болатын. «Не бел кетеді, не белбеу кетеді» дегендей, алғашқы сот отырысында оңбай ұтылған шымкенттік полицейлер Шымкент қалалық әкімшілік істер жөнінегі мамандандырылған сотының 2 маусымдағы шешіміне Абай аудандық прокуратурасының келтірілген наразылығы осылай жалғасты. Әкімнің ұлы хаттаманы толтыру кезінде онда көрсетілген дәйектермен келіспейтіні туралы мәлімдеп қол қойғанын айтып-ақ баққан. Алайда, екінші сатылы сот процесіне айыпталып жатқан прокурордың өзі қатысқан жоқ. Нәтижесінде Абай аудандық прокуратурасының Шымкент қалалық мамандандырылған әкімшілік істер жөніндегі сотының 2 маусымдағы осы іске қатысты шешіміне келтірілген наразылығы қанағаттандырылды.  Іске уақытша болса да нүкте қойған облыстық соттың судьясы Гүлмира Қыдырбаева аппеляциялық сот отырысында Полатовтың кінәлі не кінәсіздігі туралы мәселе қаралмағанын,  тек процессуалдық хаттама толтырудың заңдылығы қаралғанын, істі қарау барысында оған құқықтық баға берілгенін мәлімдеді. Судья «Сондықтан, бірінші сатылы соттың шағымды қарау барысында хаттаманың процессуалдық жағына мән беріп қаралып, шешім шығару керек еді. Істі тоқтатпау керек еді. Себебі іс қазір бірінші сатылы сотта қаралу барысында”,-деп мәлімдеді.

Кешегі кеңестік кезеңде «бәрін айт та бірін айт, коллективтің жырын айт» деп басталатын ән бар еді. Әзірге Шымкент қалалық жергілікті полиция қызметінің «коллективі» «шырқаған ән» әжептеуір бағасын алып тұр.

 

Данияр Мейірханға әлдекімдер

қоқан-лоққы көрсетіп жатыр…

 

Облыстық прокуратураның аға прокурорына қатысты мәселе республикаға жария болған уақытта, осы мәселенің басы-қасында жүрген Шымкент қалалық Жергілікті полиция қызметінің басшысы Данияр Мейірханның басы дауға қалды. Заңды талап еткен басшыны базбіреулер астыртын «атакамен» қорқытып-үркіту әрекетін жасаған. Полиция подполковнигі Д.Мейірхан бұл туралы әлеуметтік желідегі жазбасында: «Заң алдында бәрі тең! Осы қарапайым ғана қағида жұмыс істеуі керек! Әрине, түбінде заңдылық пен әділдік жеңетініне еш күмәнданбаймын. Бірақ, әзірге… жеке бас амбициясын заңнан да маңызды деп санайтындар баршылық. Кеше осындай лауазымды басшылардың бірі болып табылатын адаммен қызықты сұхбат болды. Әзірше ол кездесуді тәптіштеп айтып бере алмаймын. Жеке басыма айтылған мұндай дөң-айбатты ешкімнен естімеген едім, тіпті заңды қорғауға тиіс осындай деңгейдегі басшыдан есітемін деп ойламаппын. Қазіргі уақытта белгілі бір аумақта өзін заңнан да биік қоятын, тіпті жетекшісінің нұсқауын да елемейтін адамдардың бар екендігі нанғысыз. Былайша айтқанда, әрі күлкілі, әрі өкінішті. Бір кезде бәріміз бұның бұрыс ұстаным екендігін түсінеміз деп үміттенемін. Тек жай ғана Конституция мен заңдарда жазылғандарды ұстансақ болғаны. Мен әрдайым «заң алдында бәрі тең» дегенді қайталап келемін және осы қағиданы сақтаудың еш қиындығы жоқ. Сананың жаңғыруы – өте маңызды. Бәріміз Бас прокурор Ж.Асановтың жеке өнегесінен осы жаңғырудың мүмкін екендігін көріп отырмыз. Әркім өзі үшін шешуі керек – өзінің кішігірім жұмыс аумағында бірнәрсені жақсы жағына қарай өзгертуге шамасы келе ме?! Тағы да баса айтамын, жеке амбициясы емес, жалпының игілігі үшін. Мұның не қиындығы бар? Менің жұмысымның аумағы – мейлі көше, мейлі жолдарда болсын, адамдардың қауіпсіздігі. Бұл салада тәртіпті сақтамау мүмкін бе? Достар, менің постымды қандай да бір демарш немесе аянбас «жан айқайы» ретінде қабылдамауларыңызды өтінемін. Мен бұны тек өз ұстанымымды түсіндіру үшін жазып отырмын. Қызметімді атқаруда заңдылықтың сақталуы мен құқық бұзушылықтың алдын алу үшін бар қолдан келгенін аянбаймын. Егер маған негізсіз «проблемалар» туындататын болса, мен барлық заңды шараларды қабылдай отырып, менен заң нені талап етсе, соны орындауды жалғастыра беремін. Бұл жерде менікі дұрыс болады. Ал егер біреулерге бұным ұнамаса, кешіріңіз, басқалай болмайды. Мен үшін қызметімнен айырылу қорқынышты емес, ең қорқыныштысы – заңды бәрінен де биік көретіндердің сенімін жоғалту» деп бөлісті.

Әзірге бір белгілісі – Н.Полатовтың спиртті ішімдік ішіп рульге отырғаны, бағдаршамның қызыл түсіне өтіп, жол ережесін бұзғаны басы ашық мәселе күйінде қалып отыр. Одан бөлек қызметтік тексеру тағы жүргізілуде.

Шымкенттің жазылмаған заңы осы ғой, шенді мен шекпендіге жолап кетсең шиқаныңды шығаратын жағдай қалған емес. Заң білетін, оны орындауға міндетті деген азамат осындай қадамға баратын болса, онда қарапайым азаматтар туралы тіс жарудың өзі ұят сияқты. «Қатынға жолама, қарасы жұғады» деген тәрбиемен өскен ұрпақпыз. Малақ қанша жыл өтсе де баяғы малақ күйінде қалады, қанша уақыттан кейін келіп түртсең де сасиды. Сол айтпақшы, жергілікті полиция қызметінің өз жұмысына деген жауаптылығы енді келіп «Прокуратура vs подполковник» дейтін жаңа сатыға көтерілген сияқты. Себебі, кешегі аптада ОҚО әкімі Ж.Түймебаевтың Шымкент қалалық мәслихатының хатшысы Н.Бекназаровқа Шымкент қалалық жергілікті полиция қызметінің басшысы Д.Мейірханды қызметінен босатуға Шымкент қалалық мәслихатының келісімін алу туралы хат жолдағаны белгілі болды.

Шынын айту керек еді, кезінде облыс әкімі болған Б.Атамқұловтың да Данияр Мейірханды қызметінен босату туралы тап осындай хат жазғанын білеміз. Бұл былтырғы жылдың жазы болатын. Ол кезде қалалық мәслихат пен әкімдік ол ұсынысқа келісімін бермеп еді. Ал, хаттың жолдаушысы ОҚО ІІД Жергілікті полиция қызметінің экс-басшысы Б.Аблаев-тұғын. Енді оның орнына Ә.Сейдуалиев келді. Ол да Аблаевтың әуенін жалғастырып отыр. Мүмкін оны бұл жағдайға қызметке тағайындайтын, не қызметтен босататын облыстық әкімдік мәжбүрлеп отыр немесе жоғарыдағы іс бойынша астыртын «кек алу» операциясы қолға алынып жатыр. Бұл, әрине, жай ғана ой. Бірақ, Ә.Сейдуалиевті де түсінуге болады, қазақта «кімнің арбасына мінсең, соның әнін айтасың» демей ме?! Түсінбейтініміз- «100 нақты қадамды» негізге алып, жергілікті ішкі істер органдарына бағынышты емес құрылым ашқандағы тапқан пайдамыз осы ма? Д.Мейірхан  прокурор үшін «құрбандық-тоқты» болып кетсе, онда жетіскен екенбіз.

 

А.САТЫБАЛДЫ

Қазір Оңтүстік өңірінде облыс әкімі Жансейіт Түймебаевтың бастамасымен тікелей қолға алынып жатқан және көзге көрінетін іс – шатқалдар бағдарламасына байланысты болып тұрғандығы баршаға белгілі. Жер – жерлерде елдің ертеңгі игілігі үшін бастау алған шатқалдарға ағаш отырғызу, оны баптау жұмыстары шын мәнінде біршама қарқынды жүргізілуде. Олардың аумағы да, ағаштардың түрлері де әралуан болғанмен, бәрінің мақсаты мен ниеті ортақ. Сарыағаш ауданына жолымыз түскенде біз ауданның басшысы Қайрат Әбдуәлиевті кеңсесінен жолықтыра алмай, оның шатқалдарды көруге кеткендігін естіп, атбасын сол бағытқа қарай бұрдық. Шындығында да, шағын ғана жұмысшы тобының ортасында жүр екен. Келелі кеңес емес, ортақ ой тоғыстыратын мәмілелі әңгімеге кірісіп кетіпті. Шатқал бойында енді ғана бой көтеріп, әлі еңсесін тіктемегенмен, көгеріп тұрған мыңдаған жас өскін көшеттер көкке иек артып келеді. Сарыағашқа сапарымыздың барысында біз өз көзімізбен біраз игі істерді көрдік. Сырттай көңіліміз сүйсінді. Аудан әкімімен осы және өзге де мәселелер төңірегінде пікір алмасып, атқарылған жұмыстар және алдағы міндеттер жөнінде сұхбаттастық.

 

 

 

— Біздің Сарыағаш Оңтүстік өңіріндегі тұрғыны мол, іргелі аудандардың бірі ғана емес, сан алуан саланы қамтыған бірегей өңірлердің санатында. Ауыл шаруашылығы, оның ішінде егін шаруашылығы басқаларға қарағанда біршама дамыған, – деп бастады өз айтарының кіріспесін аудан әкімі Қайрат Әбдуәлиев. — Мен бұған осында басшылыққа келген аз ғана мерзім ішінде толық көз жеткіздім. Менің кеңседе қағаз қарағаннан гөрі, алыс–жақын маңайдағы шаруашылықтарды аралап, жұртпен жүздесіп, елмен етене араласуды қалайтын қызметтік дағдым көп нәрсеге көзімді жеткізді. Айтылған талай мәселелерді өз қолыммен ұстап көргендей болып, оның шешімін табуына жедел түрде бір қайран жасауға тырысамын.

Оңтүстік Қазақстан облысына әкім болып қызметке кіріскенде Жансейіт Түймебаевтың елді елең еткізген бір бастамасы көпшілікке кәдімгідей ой салды. Шатқал деген сөзді ауызекі ұғымнан ары ұғына алмай жүрген жұртшылық жаңа жасалынған бағдарламаның арқасында оның мәніне толыққанды түсінік ала алды. Шатқалдарға алуан түрлі ағаш отырғызып, оны көпшіліктің демалатын орнына айналдыру, әрі табиғатты көркейту, ауаны тазарту мақсатындағы осы жұмыс басқа аймақтардағы секілді Сарыағашта да қолға алыныпты. Ауданның басшысы Қайрат Әбдуәлиев өзі бас болып,  жергілікті мәслихат депутаттары мен орта және шағын кәсіптің өкілдері бұл тың жаңалыққа тосырқай қараған жоқ, қайта оны қолдап, сөзден іске асыруға белсене араласып кетті. Бұл туралы әкім мырза былай дейді:

—Осы бағдарлама шындығында да бұрын үлкен басшылардың қаперіне келмепті. Табиғат аясында күнде жүрген өзіміз де осынау қарапайым мәселеге мән бере қоймаппыз. Қарап отырсаңыз бұл соншалықты бір көп қаражатты, үлкен ауқымдағы іс-қимылды қажет ететін нәрсе емес екен. «Шатқал» бағдарламасына байланысты облыс әкімінің тапсырмасын негізгі бағдар ете отырып, біз де біраз істі қолға алдық. Жергілікті жердегі сая болатын ағаштардан бастап, жеміс ағаштарын отырғызуды жаппай жүргіздік. Мұның үстіне кейбір көшеттер іргеміздегі өзбек ағайындардан келісім-шартпен алдырылды. Олардың бір өзгешелігі суды аз қажет ететіндігі. Отырғызылған көшеттердің 90 пайызы көгеріп шықты. Оның басы-қасында тиісті жауапты мамандар, жұмысшылар іс атқарып жатыр. Көшеттерді суғару барысында біздің ауданның өзгелерден бір ерекшелігі – күннің ыстықтығына байланысты басқалар үш рет суарса, біз бес рет су береміз. Жүйені осы қалыпты қарқынмен жүргізіп, кейбір қиындықтарға мойымай, мәселелерді дер кезінде ырғақты шешіп отырсақ, алдағы екі-үш жылдың көлемінде бүгінгі көшеттеріміз еңсе көтерген, ел демалатын аймаққа айналуы керек.

—Қайреке, осы сіздің мамандығыңыз қателеспесем агроном болар. Сондықтан тәжірибелі маман ретінде сізге бұл сала оншалықты игерілуі қиын жәйттердің қатарына жата қоймас деп ойлаймын, – деп бір сауалдың шетін шығардық. Әкім іркілген жоқ.

—Мен егін шаруашылығының маманымын. Көп жыл сол салада еңбек еттім. Ағаш пен шөптің, кез келген дақылдың тілін білемін десем, ол артық айтпағандығым. Осы бағдарлама аясында атқарып жатқан жұмысымыз өз жемісін беріп, еңбегіміз еш болмаса, біз үшін бұдан артық абырой жоқ. Барлығы болды, толды, бітті деуден аулақпын. Өнбеген он пайыз көшет бар, оның үстіне кейбір көшеттердің жерсінбеуі мүмкін. Сондықтан мұндай шығындардың орнын толтыруды назардан тыс қалдырып отырғанымыз жоқ. Дамыған талай елдер бүгінде жемісін көріп отырған бұл бағдарлама таяу мерзімде біздің де атқарған игілікті істеріміздің қатарынан орын алады деп ойлаймыз.

Қайрат Амангелдіұлы шатқалдарға байланысты жұмыстарды осылайша бір түйіндеп, енді шипалы өңірдің бүгінгі жағдайы, онда алдағы күндері атқарылуға тиісті жоспарлы жұмыстарына қарай  ойысты.

—Сарыағаштың жақын төңіректе атын естімеген адам жоқ шығар. Талайлар дертіне дауа тауып, емін қабылдап біздің елден сауығып шығып, алғысын айтып аттанып жатады. Қазірдің өзінде жиырмадан астам шипажайлар халыққа қызмет көрсетеді. Келушілердің арасында тек Қазақстаннан ғана емес, шет мемлекеттерінен де ем қабылдайтындар аз емес.

—Сарыағаш дегенде осыдан біраз бұрын жұрттың құлағына жеткен кәсіпкерлердің дауы мен шағымы қалай болып жатыр, Қайрат Амангелдіұлы?

—Сондай жағдайдың болғаны рас. Кезінде түсінбестіктен орын алған дау-дамай қазір жөнге келді. Тиісті құжаттар дайындап, оны реттеу, жобалау жұмыстарын жүргізу үшін мемлекет тарапынан 30 миллион теңге қаражат бөлінді. Шипажайға кіріп-шығатын жолдарды жөндеу, көгалдандыру, тазалық, абаттандыру және аркаларды қалпына келтіру үшін қолға алынған біршама жұмыстар қазір аяқталды. Ал кейбірі одан әрі жалғастырылуда. Шипажайдағы лас суларды реттеу жағдайына келгенде біраз сауалды мәселелердің орын алып отырғандығын айтпай кеткенім дұрыс болмас. Пайдаланылған лас суларды жинақтайтын орын бұған дейін үш шипажай мен 150 үйге ғана арналған болатын. Енді мынаған назар аударыңыз, қазір курорт аумағында 20 шипажай халыққа қызмет көрсетеді. Оның үстіне үй саны 2 мыңға жетіп қалды. Түбінде бұл мәселе бізге үлкен қиындықтар тудырып, күрделі жағдайға айналады. Сондықтан кеш те болса олқылықты түзету жолында жоба жасалынып, жаңарту, жаңғырту, ұлғайту мақсатында мемлекеттен 1 миллиард 280 миллион теңге көлемінде қаражат сұралмақ. Барлық құжаттар дайындалғаннан кейін біз өз жобамызды Оңтүстік Қазақстан облыстық мәслихаты депутаттарының және облыс әкімінің алдына қойып, оны жан-жақты қорғап шығуымыз керек. Мәселе оң шешілген жағдайда қазірге дейінгі шипажай, ондағы лас су, кәсіпкерлердің жер учаскесіне байланысты түйіндер түгелдей ретке келтіріледі деп айта аламын. Мұның үстіне қосымша шипажайға кіріп-шығатын жолдарды мемлекет қарауына алу жоспарланып, тиісті жұмыстар атқарылу үстінде,– деп аудан басшысы ешбір мәселені бүкпей, сол қалпында бізге жеткізді.

—Сіздер жанға дәру, тәнге шипа болатын минеральды суларыңыз бола тұра, ауызсуға зәру ауданның қатарынан саналасыздар. Өзге де шешімін таппаған, келер күндерге иек артқан қандай мәселелерді ортаға салар едіңіз?

Біз сауалымызға да нақтылы және тұжырымды жауап қайтарылды.

—Кез келген өңірдің өзіне лайық шешілмеген мәселелері болады. Ол өмірдің заңдылығы, уақыттың талабы. Рас, бізде табиғи ауыз суға тапшылық бар. Негізінен егін шаруашылығымен айналысатын өңірде ағын судың да жетіспеушілігі орын алып отыр. Бұл жасырып-жабатын нәрсе емес. Осы күнге дейін оның нақтылы бір оң шешімін таппай келе жатқаны да шындық. Бұдан басқа мектеп пен балабақшаның жетіспеушілігіне деген сұраныс әлі толық орындалып болған жоқ. Оның үстіне олардың біразы ескірген. Аудан бойынша электр желілерінің әбден тозығы жеткен. Оларды жаңарту керек. Ауданішілік жолдардың 50 пайызы ғана жарамды, қалғандары жөндеуді қажет етеді. Газдандыру да ойдағы көп міндеттер қатарында. Осындай келелі мәселелерді шешу бір күн, бір жылдың еншісіне жатпайтындығы белгілі. Біз де қол қусырып қарап отырғанымыз жоқ. Жоспарлар жасалынуда, тиісті орындарға сұраныс берілуде. Халық үшін қажетті қандай да бір мәселе болмасын күн тәртібінен түскен емес. Мұның бәрі де алдағы күндердің еншісіндегі тірлік. Біз сол мақсатты өзіміздің басты ұстанымымыз етіп, оны шешудің барлық мүмкіндіктерін жасау үстіндеміз.

—Ағын су, ауыз су, мектеп, электр желілері, жол төңірегіндегі түйткілдерге қанықтық. Осы сіздердің ауданда бір кездері жекеменшіктің қолына өтіп кеткен су каналдары аз емес секілді. Солардың қазіргі жағдайы қандай, олар диқандарға қай деңгейде қызмет көрсете алады?

Сауалымыз Қайрат Әбдуәлиевті онша көп ойландырған жоқ. Дағдылы қалпымен оны түсіндіруге кірісті.

—Аумалы-төкпелі кезеңде мемлекеттің көп дүниесі жекеге өтіп кетті. Солардың қатарында аудан басшыларының тарапынан да кемшіліктер болды. Олар халықтың мүддесінен гөрі, жекенің мүддесіне көбірек назар салған секілді. Каналдар да сондай көп құрбандардың қатарында. Жекенің иелігіне берілгеннен кейін оған бақылау азаяды, күтімі төмендейді. Кейбіреулерін қайыр мен шөп басып, суды өз деңгейінде бере алмайтындығы тағы бар. Оның үстіне сол каналдың суларының басым бөлігі көршілес мемлекеттен келеді. Бұл жерде де еларалық мәселелер туындайды. Ал оны шешуге канал қожайынының шамасы жетпеуі мүмкін. Сондықтан да, біз оны жан-жақты сараптап, талдай келе мемлекеттің иелегіне қайтаруды дұрыс санадық. Қазір осы бағытта жұмыстар жүргізіліп, қажетті құжаттар түзілуде. Біздің осы ойымыз жүзеге асатын болса, онда ағын су төңірегіндегі ауқымды олқылықтар ретке келіп, диқандардың талай тосқауылды мәселелері өзінің оң шешімін табады деп ойлаймын.

Сарыағаш ауданының әкімі Қайрат Әбдуәлиев аз ғана жүздесу барысында осылайша біраз мәселелерге байланысты өз ойын ортаға салды, нақтылы пікірін білдірді, түйінді тұжырымын айтты. Ендігі ретте облыс деңгейіндегі тиісті салалық мекемелер бүгінгі алға қойып отырған біршама мәселелердің ертерек шешілуіне, оның халық пайдасына айналуына септігін тигізеді деген сенімдеміз.

Қ.ҚАЛИЕВ

Серікбай Сапарұлы – қазақ баспасөзіндегі танымал тұлғалардың қатарында. Еңбек жолының отыз жылдан астамын тек журналистикаға арнаған. Бірнеше кітаптардың авторы. Біз ол кісімен күні кеше байланыс және ақпарат қызметкерлерлерінің салтанатты басқосуы өтіп жатқан кезде жүздесіп, бірнеше сауалымызға тұщымды жауап алған едік.

 

— Серікбай аға, ең әуелі сізді бүгінгі төл мерекеңізбен құттықтаймыз. Қарымды қаламгерлік үлкен жолдан өтіп, талай басылымдарға басщылық жасадыңыз. Соңғы жылдары өзіңізді баспасөздің басшысы ретінде көре алмай жүрміз…

—Рахмет, ортақ мейрам ғой. Мен журналистикадан, жалпы жазу мен қалам ұстаудан әлі қалғаным жоқ. 1976 жылы аудандық газетте басталған шығармашылық жол бүгінге дейін өзіммен бірге. Шынын айтсам, біз егіздің сыңарындаймыз. Шопандықтың таяғын қаламға айырбастап, бала кезде басталған жазуға деген құмарлық қазір қария атанғанда да менен іргесін аулақ салған емес. Ең төменгі қызметтен газеттің басшылығына дейінгі өткен жолдар санамда сарытап сағыныш болып тұр. Аудан мен облысты айтпағанда қазіргі КИМЭП-тің газетінің редакторы болғандығымды көп адамға айта бермейтін едім. Өткен 18 жылдың ішінде тоғыз газеттің бас редакторы қызметін атқардым. Бәрін де жоқтан құрап, ел танитын ғана емес, іздейтін басылымға айналдырдым. Бұл аса бір мақтаныш та емес, бірақ айтпауға тағы болмайтын нәрсе. Өйткені, оның бәрі менің – өмірім. Қазір көрінбейтін себебім, соңғы бес жылдың аясында денсаулық жағдайыма байланысты бар ауыртпалықты көтере алмайтын кезде, саяси өмірге араласып кеттім. Өзім 1999 жылдан бері алғашқы мүшесі болған «Нұр Отан» партиясының «Бәйтерек» бастауыш ұйымын белгілі кәсіпкер Қайрат Рахымұлы Балабиев деген азаматпен ақылдаса отырып құрып, оған мыңға тарта кәсіпкерлерді мүшелікке қабылдап, төраға деген басшылық лауазымды иемденіп келемін. Айтарымды қағазға түсіріп, облыстық «Оңтүстік Қазақстан», «Южный Казахстан», республикалық «Уақыт» газеттерінде жария етіп, жұрттың назарын аударып, өзімнің бар екендігімді білдіріп қоятын да әдетім бар. Астанадан шығатын «Ел» газетінің үш облыстағы меншікті тілшісімін. Бұдан бөлек, жастайынан тәрбиелеген, журналистикаға баулыған шәкірттерім аз емес. Олар әр басылымда әжептеуір басшылық қызметтерде жүр. Солардың ақылшысы іспетті тірлігіне баға беріп, бағыт сілтеп отыруды да дағдыға айналдырғанмын. Бұдан менің жұмысым ортайып қалған жоқ.

—Бүгінгі журналистиканы өткен күндермен салыстырғанда нені байқадыңыз? Жазбагерлердің ұтқаны мен ұтылғанына қандай баға бересіз?

—Арасы алшақ, аспан мен жердің арасындай. Кейде бүгінгі ұрпақ бізді, біз жас қаламгерлерді түсінбей жатамыз. Өйткені тарих доңғалағы бір орында тұрған жоқ. Заман жаңарып жатыр, бәрі де жаңғыру үстінде. Бұл мені қуантады. Біз бір кездері апта ішінде ауданда үш газет шығарып, таң бозарғанша жұмыс істеп, мақаланың әр жолын қорғасынға құйып қаттап, беттеп газет шығардық. Әр парағын аппаратқа қолмен салып, біртіндеп санап өскен ұрпақтың өкілдеріміз. Бүгінгідей компьютер секілді техника сонау сексенші жылдары өңіміз түгілі түсімізге кірмеген еді. Әзірге бірін-бірі ұтып жатқан ешкім жоқ. Мамандыққа деген құмарлық, іске деген ынтызарлық, жастық қайрат бізге қиындықтарды жеңдірді, ерінбей еңбек етуге тәрбиеледі. Соның өзі қызық еді.

—Қазіргі басылымға, әлеуметтік желілерге, интернет сайттарына қандай көзқарастасыз? Кадрлар, олардың шығармашылық деңгейі туралы пікіріңізді білсек?

—Біз қалам ұстап, редакцияның кеңсесін жағалаған кезде бүкіл Қазақстанда ҚазҰУ-да ғана журналист мамандарын дайындайтын. Қазір олардың санына саусағымыз жетпей қалған секілді. Дәл осы арада сапа жөнінде айтсам, бүгінгі қолына диплом алған жастардың көпшілігі аудитория қабырғасынан шала сауатты болып шығады. Өйткені ондағы дәріс оқитындардың өзі сол шалағайлардың қатарында болған бір кездері. Жанрлық тағылым деген қазір жастардың санасында жоқ. Очерк, репортаж, заметка дегендерді сұрай қалсаң, аспаннан түскендей болады. Олар үшін бәрі мақала. Біз шығармашылық жанрды қолдан құртып алдық. Университеттегі Тауман Амандосов, Темірбек Қожекеев, Намазәлі Омашев секілді журналистиканың нәрін миына құятын, соның том-том кітабын жазған кадрлар қазір жоқ деуге болады. Міне осының барлығы сауатты журналисті, білікті маманды өмірге дайындап беруде кері әсер етеді. Бұл шындық. Ал әлеуметтік желі секілді техниканың күшімен жүріп жатқан компьютерлік байланыс сол саяз ойды одан әрі таяз етеді. Блогер дегендер қазір хабардың шапшаңдығына, қысқалығына көп назар аударғанмен, сол атты иемденгендердің бәрі бірдей нағыз майталман блогер емес, жәй әлеуметтік желінің жандайшаптары. Неге қаттырек баға айттыңыз десең, олар өз жанынан тосын нәрсе шығармайды, біреулердің желідегі айтқан ой-пікіріне селбесіп ғана күн көреді. Сондықтан оны арзанның сорпасы татымайды деуге болады. Желілердегі әдепсіздік, бейауыз пікірлер, бәдік әңгімелер ешкімге тәрбие бермейді. Оны бағалап, тиым салып жатқан ешкім жоқ. Біз осылайша жас өскіннің тәрбиесін жау болып, қолдан құртып жатырмыз. Әлі есімде, Компартияның кезінде есеп беру жиналысынан жазылған мақалада «Сол мәселе биыл тағы болып қаралды» деген бір сөйлемдегі тағы сөзі буынға бөлініп, толық түрінде екінші қатарға тағы түскен оны ешкім байқамаған. Ертеңіне аупарткомда отырған екінші хатшысымыз Оразкүл Асанғазиева мені шақырып, ұрыстың астына алып, артынша бастауыш партия ұйымның жиналысы болып, маған, кезекші редакторға жазбаша сөгіс беріліп, корректор қызметінен кетті. Сол есіме түссе қазіргі желіде жүрген жел сөздерге қарным ашады. Бұл да бір кездері жөнге түсіп, ретке келер деп ойлаймын. Жалпы газет пен журналдың деңгейін, бағасын төмендетуге болмайды. Интернетке арқа сүйеп, оларды жойып жіберсек, біз өткенімізден айырылып, ертеңімізге қолымыз жетпей қалады.

—Сіздің ойыңызша қазіргі журналистерге жетіспейтін нәрсе не?

—Ең бірінші кәсіптік біліктілік, рухани тазалық, білгір сауаттылық және мәдени ұстамдылық. Қарап отырсам адамға қажетті осы төрт нәрсе төмен деңгейде тұр. Мен жоғарыда кәсіптік біліктілікті, оның себебі мен салдарын айтып кеттім. Рухани тазалық бұл әрбір зиялы жанның өмірлік мұратына айналуы тиіс. Кей басылымдардан дау-дамай, арыз-шағым жөнінде жазылған мақалаларды оқығанда кәдімгідей тітіркеніп қаласың. Журналист арыз иесінің айтпағанын айтып, өз жанынан қосып, үстінен шағым айтылған жанды жатып кеп жамандайды. Оның да өзіне лайық ары мен ұяты, намысы мен кісілігі бар екендігін ескермейді. Адамдардың тағдырымен ойнау жақсылыққа апармайды. Осындай рухини жұтаңдық деңгейіндегі қаламгерді сотқа сүйресе, ол әлгі өзі әбден «батпаққа аунатқан» кейіпкерінің күстенген аяғын сүюге әзір тұрған бейшаралығын көргенде көңілің оған емес, сондай адамдарды тәрибелеген қоғамға найырза болады. Сауаттылық пен адами мәдениет рухани жұтамдықтың тасасында қалса одан өткен сорлылық жоқ. Біз қалтасы тоқ, өзгелердің өмірімен санаспайтын, өз сауатсыздығын, мәдениетсіздігін, қатігездігін түсінбейтін байшікеш тобырдың ішінде өмір сүріп отырмыз. Бұл жетіспеушіліктердің бәрін бірден жоя аламаспыз, бірақ күресуді тоқтатпауымыз қажет. Әйтпесе қазақы тәрбиеміз батыстың рухсыз әдебінің жолына түсіп кетеді. Тапсырыспен қолға қалам алудан аулақ болу керек екендігін де сөз реті келгенде айта кеткім келеді. Жастар мұндай тоғышарлық тәрбиеден іргесін аулақ салғаны жөн.

– Жалпы газет пен журналдың таралымы азайып баа жатқандығын білетін боларсыз. Оның себебі неде? Ретке келтірудің жолдары бар ма?

– Бүгінде басылым көбейді. Әсіресе Оңтүстік өңірі соның көшін бастап келеді. Адамға да, қоғамға да пайда әкелмейтін, атақ пен дақпырт үшін бақай есеппен шығатын газеттер сол көптің үлесіне кері үлес қосып келеді. Кейде біреулерді жамандаған, топтастырылған арыздар жазылған басылымды жұрт оқып жатады. Жалпы шағым керек шығар, мынау қоғамның кемшілігін түсіну үшін. Бірақ ылғи сондай жанрды жариялау адамдарды мезі етеді, рухани ауамызды ластайды, адамдарды теріс тәрбиеге қарай жетелейді. Таралымның азаюы әлеуметтік желілердің өмірімізге дендеп енуіне де байланысты. Жұрт соған көбірек көңіл аударып, газет пен кітап оқуды екінші қатарға сырғытып қойғандығы ащы да болса шындық. Көңілді демдейміз – уақытша құбылыс болса екен деп. Мемлекет тарапынан басылымдарға қамқорлықты тұрақты және жоғары деңгейде жүргізудің өзі оның таралымына, өз оқырманына жетуіне көп септігін тигізеді. Газет шығарудың,  оған қаржы табудың, таратудың қандай азап екендігін мен бір кісідей білемін. Сондықтан дәстүрлі БАҚ-ты жоғалтып алмаудың қолдан келер бар амалын қарастырғанымыз тоқтатпағанымыз жөн.

– Әңгімеңізге рахмет.

 

Алдан САТЫБАЛДЫ

Біз газетіміздің өткен санында Шымкент қалалық жергілікті полиция қызметінің басшысы Данияр Мейірхан мен ОҚО прокуратурасының аға прокуроры Нұржан Полатовтың арасындағы сотқа дейін барған іске байланысты «Данияр Мейірхан прокурор Полатов үшін қызметтен кетуі керек пе?» деген тақырыпта мақала жариялаған болатынбыз. Бұл екі ортада облыс әкімі тарапынан Шымкент қалалық мәслихатына арнайы ұсыныс хат түсіп, онда Д.Мейірханды қызметінен босату жөнінде сұраныс болғандығын айтқанбыз.

 

Одан бергі аралықта қалалық мәслихаттың сессиясы өтті, Н.Полатовтың кінәлі, кінәсіздігіне байланысты прокуратура тарапынан берілген талапқа орай сотта іс қаралды. Әзірге бізге мәлім болғаны Шымкент қаласының бас полицейін қызметтен кетіру туралы ұсыныс хат кезекті сессияның күн тәртібіне енгізілген. Бірақ сессия өз жұмысын бастаған сәтте бұл ұсыныс күн тәртібінен алынып тасталған.

Бұның себебін қалалық мәслихат депутаттары облыс әкімінің берген ұсынысын кері қайтарып алғандығымен түсіндіреді. Ал екінші мәрте істі апелляциялық сатыда қараған судья Г.Қыдырбаева Шымкент қаласы әкімшілік сотының судьясы Н.Әлиевтің қабылдаған қаулысының күшін жойған. Тағы бір іс судья С.Ниязбектің өндірісінде қаралып, ол өзінің қаулысымен Н.Полатовты кінәлі деп есептеп, көлік басқару құқығынан үш жылға айырды.

Бұның барлығы ҚР Жоғарғы сотының төрағасы Қайрат Мәмидің облысқа келген сапарында осы іске нүкте қоюға берген тапсырмасына байланысты болып жатқан секілді. Әзірге даудың басты кейіпкерлеріне қатысты нақтылы бір қызметтік шешім қабылданған жоқ.

 

«Уақыт»

Жақында ғана әлеуметтік саладан бөлініп шығып, өз алдына тағы да отау тіккен ҚР Денсаулық сақтау министрлігі бұрынғы сарыннан сырт қалмай, өздеріне қайырлы, халыққа қайырсыз тағы бір реформаның құлағынан ұстап, оны Үкіметтің келісім беруіне ұсынып отыр.

 

Министр Елжан Біртановтың айтуына қарағанда жаңа норматив қаржыны үнемдеп, ол үшін біраз шататты қысқартпақ екен. Яғни, талай дәрігердің көз жасының сорына айналғалы отырған бұл неғылған реформа екендігіне министрдің түсінігі негізінде талдау жасап көрейік. Бұдан былай ел аумағында бір саламен шектелетін, монобейінді ауруханаларды салуға ешқандай жол берілмейді. Тері, жұқпалы, туберкулез ауруларын емдейтін мекемелер ендігі ретте үлкен ауруханалардың бір бөлімшесі болып қала бермек. Ол біреуден біреуге жұға ма, жұқпайды ма, түпкі нәтижесі жақсылық әкеледі ме, немесе жамандықтың апанына апарып кіргізеді ме, ол жағы министрді ойландырмайтын секілді. Министр жергілікті басшылықпен келісе отырып, біріне-бірі жақын тұрған мидециналық мекемелерді қосу арқылы мультибейінді ауруханаларды құруға ерекше басымдық беретіндігін ашық айтып отыр. Елдің нөмірі бірінші бас дәрігері Елжан Амантайұлының ертеңі қандай болары бұлыңғыр, ешкім кепілдік бере алмайтын бастамасын Үкіметтің өзі қуана қоштап, қол шапалақтағанға ұқсайды. Бұл жерде адам тағдыры, науқас жағдай дені сау министр мен «ауырмайтын» үкіметті ешқандай алаңдатпайтын секілді.

Енді артқа сәл шегініс жасап көрейік. Бір кездері бізде есепшілер де денсаулық саласын басқарған кез болған. Сонда арасы 50 шақырымнан аспайтын ауруханаларды жауып, оларды біріктіру жөнінде ұсыныс айтылған. Әл үстіндегі аурудың 100 шақырымға не тірі, не өлі жететін жағдайы сол кезде де ешкімнің қабырғасын қайыстырған жоқ еді. Министрдің ауысуы себеп болды ма, әлде жаны қиналған науқастардың көз жасы көтеріп кеті ме, осынау орынсыз бастама баянсыз болып қалды. Тағы бір екі мәселені де айтып өткеннің артықтығы болмас.

Досқалиев деген минстр «аурулардың дәрігерге тықпалап беретін парасын тоқтатамыз, ондай беретіндерін, парасы мен сыйлығын медициналық мекеменің кассасына құямыз» деп те даурыққан күндер өткен. Ауызынан «пара берілмесін, пара алынбасын» деген сөз шықпаған министрдің ақырының қандай болғандығын ел біледі.

Қазір медициналық сақтандыру қоры жөнінде үлкен әңгіме болып, шешім қабылданып жатыр. Бұл жағдай 1996 жылы да министрлік тарапынан қолға алынып, әр адамға сақтандыру кітапшасы беріліп, соңының немен біткені ешкімге жұмбақ емес. Жақсы бастаманы кім болса да қолдайды. Ал орынсыз, қажетсіз тықпаланған ұсыныстың ғұмыры ұзаққа бармайды.

Министр Е.Біртанов Үкімет отырысында ауруханаларды телігенде әкімшілік аппараты қысқарып, жыл сайын 10,7 миллиард теңге бюджет қаражатының үнемделетіндігін айтқанмен, жанын шүберекке түйген, өмірі қыл үстіндегі науқастарға қандай пайдасы болатындығын айта алмады. Оның үстіне қысқарту есебінен қаншама дәрігерлер мен орта буынды медбикелер, техникалық қызметкерлер жұмыссыз қалып, жұмыссыздардың санын көбейтетіндігіне де жаңа министріміз пысқырып та қарамады. Осыдан кейін Елжанның елге жаны қалай ашитындығын айтқызбай-ақ аңғаруға болады. Ақшаны үнемдеу жақсы, бірақ адамдардың денсаулығын ойлауға болатындығын мүмкін Парламенттің төрінде отырған, халық сайлаған, сол халықтың сенімді өкілдері – депутаттар министрден гөрі сәл дұрысырақ ойланғаны дұрыс болатын шығар.

А.САТЫБАЛДЫ.