КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ РЕФОРМАЛАРДЫҢ НЕГІЗГІ БАСЫМДЫҚТАРЫ ТАЛҚЫЛАНДЫ

Түркістан облысында Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының жобасын талқылауға арналған мәжіліс өткізілуі елдегі ауқымды саяси-құқықтық реформалардың өңірлік деңгейде кеңінен түсіндіріліп жатқанын көрсетеді. Мұндай жиындар қоғамның барлық өкілдерін жаңа өзгерістерге тарту, азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру және реформалардың мәнін ашық талқылау тұрғысынан ерекше маңызға ие. Түркістан облысының әкімдігінде өткен басқосу – соның айқын дәлелі.

Жиынға аудан әкімдері, басқармалар мен аумақтық органдардың басшылары, қоғамдық ұйымдар мен партиялар, жастар өкілдері қатысып, жаңа Конституция жобасының негізгі бағыттары кеңінен сараланды. Бұл реформаның тек мемлекеттік органдар деңгейінде емес, бүкіл қоғам қатысатын жалпыұлттық үдеріс екенін аңғартады. Облыс әкімі Нұралхан Көшеров мәжілісте сөз сөйлеп, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған конституциялық реформаның ел дамуы үшін стратегиялық маңызын атап өтті. Президенттің 2025 жылғы қыркүйектегі Жолдауында бір палаталы Парламент құру жөніндегі ұсынысы мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртудың басты қадамдарының бірі ретінде қарастырылуда. Осы бастама негізінде арнайы жұмыс тобы құрылып, кейін Конституцияға өзгерістер енгізу мақсатында 130 адамнан тұратын комиссия жасақталған.
Комиссия құрамына Ұлттық құрылтай мүшелері, заң саласының танымал мамандары, бизнес өкілдері, қоғамдық ұйымдар, құқық қорғау органдарының қызметкерлері, ғылыми және мәдени қауым өкілдері, Парламент депутаттары мен барлық партиялардың мүшелері енгізілген. Бұл кең ауқымды өкілдік реформаның халықтық сипатқа ие екенін көрсетеді. Жаңа Конституция жобасын әзірлеу барысында азаматтардың пікірлері мен ұсыныстарын қабылдау үшін e-Otinish және eGov порталдары арқылы ашық мүмкіндік берілген. Нәтижесінде екі мыңнан астам ұсыныс қаралып, Конституцияның 77 бабына түзетулер енгізілген. Осылайша, Ата заңның жаңа жобасы 84 пайызға жаңартылып отыр. Бұл көрсеткіш реформаның ауқымдылығын және оның елдің саяси жүйесіне түбегейлі өзгеріс әкелетінін білдіреді.
Нұралхан Көшеровтің айтуынша, жаңа Конституция жобасының өзегі – әділеттілік пен заң үстемдігі қағидаттарын күшейту. Сонымен қатар басқару жүйесін жаңғыртуда «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласы нақты мазмұнмен толықтырылып отыр. Мемлекеттік басқарудағы сабақтастық пен тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатында Вице-президент институтын енгізу ұсынылуы да жауапкершілік пен ашықтықты арттыруға бағытталған. Мәжілісте Конституциялық комиссия мүшесі, Түркістан облыстық мәслихатының төрағасы Нұралы Әбішов реформаның халық үшін әділетті жағдай қалыптастырып, мәдени-рухани дамуға жол ашатынын айтты. Ол Конституция преамбуласының толық жаңартылып, ұлттық мемлекеттілікті нығайтуға басымдық берілетінін жеткізді. Преамбулада Қазақстанның біртұтас ұлт екені, унитарлық құрылымы мен аумақтық тұтастығы, сондай-ақ «Әділетті Қазақстан» идеясы мен «Заң мен тәртіп» қағидаттары көрініс табатыны ерекше атап өтілді.
Сонымен қатар жаңа Конституция жобасында табиғатты қорғау, экологияны сақтау, мәдениет пен рухани құндылықтарды дамыту, ғылым мен білімге басымдық беру қоғам мен мемлекеттің ортақ құндылығы ретінде бекітілуі ұсынылып отыр. Бұл өзгерістер Конституцияның тек саяси құжат қана емес, ұлттық идеологиялық бағдарды айқындайтын стратегиялық негіз екенін көрсетеді. Түркістан облысы әділет департаменті басшысының орынбасары Нұрлан Ербекешов жаңа Конституция жобасының құрылымы мен мазмұнына тоқталып, оның 11 бөлімнен және 95 баптан тұратынын айтты. Оның сөзінше, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына берілетін кепілдіктер күшейтіліп, адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау конституциялық деңгейде бекітіледі. Ең маңызды жаңалықтардың бірі – цифрлық құқықтар мен жеке деректерді қорғау мәселесінің алғаш рет нақты көрсетілуі. Бұл қазіргі заман талаптарына сай жаңа құқықтық нормалардың енгізіліп жатқанын аңғартады.
«AMANAT» партиясы Түркістан облыстық филиалының төрағасы Алтынсары Үмбетәлиев те Конституция жобасында Парламенттің рөлін күшейту, жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту және азаматтардың құқықтарын қорғау басты бағыт ретінде белгіленгенін атап өтті. Сонымен бірге 145 депутаттан тұратын Құрылтай өкілеттіктерінің бекітілуі және Қазақстанның Халық Кеңесінің құрылуы жөніндегі ұсыныстар да қоғамда кеңінен талқылануда. Жиын барысында Ардагерлер кеңесінің төрағасы Жеңісбек Мәуленқұлов та өз пікірін білдіріп, бастаманы қолдайтынын жеткізді. Бұл реформаның қоғамның әртүрлі буыны тарапынан қолдау тауып отырғанын көрсетеді.
Мәжілісті қорытындылаған облыс әкімі Нұралхан Көшеров жаңа Конституция жобасы бойынша түпкілікті шешім республикалық референдум арқылы қабылданатынын атап өтті. Бұл – халықтың ойын ескерудің ең жоғары демократиялық тетігі. Конституциялық реформа еліміздің саяси-құқықтық жүйесін жаңғыртып қана қоймай, әділетті, ашық және құқықтық мемлекет құру жолындағы тарихи қадам ретінде бағаланып отыр. Осылайша, Түркістан облысында өткен мәжіліс жаңа Конституция жобасының маңызын халыққа түсіндіру, реформалардың мазмұнын ашық талқылау және азаматтарды ел болашағын айқындайтын үдерістерге кеңінен тарту бағытындағы маңызды алаңға айналды. Жаңа Ата заңның қабылдануы Қазақстанның даму бағытын жаңа деңгейге көтеріп, қоғам мен мемлекеттің өзара жауапкершілігін күшейтетін түбегейлі өзгерістерге жол ашуы мүмкін.