Маңызды

Түркістан облысындағы «Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің» аумағында балық аулауға рұқсат берілді. Суға қармақ салуды жаны сүйетіндердің назарына ұсынылған бұл хабарландыру парк әкімшілігінің әлеуметтік желідегі парақшасында жарияланды.

Шілде айында берілген рұқсат тек әуесқойлық мақсатта балық аулайтындарға қатысты екенін еске салайық. Туризм табысты сала. Бұл ретте су туризмінің бір тармағы саналатын әуесқойлық балық аулауға жол ашып, оны дамыту өңір экономикасына серпін беретіні сөзсіз.
Айта кетейік, парк аумағында спорттық және әуесқойлық балық аулауға берілетін жолдама алу үшін «Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің» Шымкенттегі бас ғимаратына (Ғ. Иляев кқшесі 24/1) келу қажет.
Ұлттық парк аумағында жолдамасыз, заңсыз балық аулап, қармағын майлағысы келгендерге әкімшілік айыппұл салынады. Немесе қылмыстық іс қозғалады.

Осыдан бірнеше күн бұрын «Сайрам-Өгем» мемлекеттік ұлттық табиғи паркіндегі» видеотұзаққа қабыландар ілікті.

Видеоға түсіп қалған қар барысы еліміздегі ерекше қорғалатын 9 табиғи аумақта мекендейді. Жыртқыштың бұл түрі Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) қызыл тізіміне енгізілген. Қар барысы әлемде 12 елде ғана мекендейді. Бұл елдердің барлығында қабыландар сирек кездесетін немесе құрып кету қаупі төнген жыртқыш болып есептеледі.
Жыртқыштардың видеосын Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті жариялады.
Аталған комитет елімізде шамамен 140-180 ілбіс бар екенін алға тартады.

Кентауда «Жасыл ел» жастар еңбек жасағы іске кірісті. Қала жастарынан құралған еріктілер тобы жаз мезгілінің соңына дейін қаланы қатты тұрмыстық қалдықтардан тазартып, қоғамдық орындарды көгалдандыру жұмыстарына жұмылатын болады. 

Қаланың дамуына қолтаңба қалдыратын еңбексүйгіш еріктілер тобын 16-29 жас аралығындағы 30 жас құрайды.
Аталған жоба аясында жастар қаланы көгалдандыру үшін ағаш отырғызу, оларды суғару жұмыстарын жүргізеді. Сонымен қатар шөп ору мен белгіленген жерлерге гүл отырғызу жұмыстарына қатысып, айналаның ажарын ашуға араласады. Шараны ұйымдастырушы «Кентау жастар ресурстық орталығы» болып табылады.
Жалпы Кентау жастары қаланың көркін ашатын мұндай шараларға белсенді қатысып келеді. Мәселен, өткен айда «Birge – taza Qazaqstan» республикалық сенбілік шарасы кезінде «Кентау жастар ресурстық орталығы» қызметкерлері белсенділік танытқан. Олар шара аясында қаланы көзге қораш көрініп тұрған қоқыстардан тазартқан.
Бұдан бөлек, қала жастарынан құралған еріктілер тобы «Үлкенге құрмет» атты ұранмен қаладағы бірқатар үйлердің аулаларын арам шөптерден тазартқан. Аға буын ардагерлердің ақ батасын алған еріктілер тобы осылайша нақты істер арқылы жастарды айналаны таза ұстауға шақырып келеді.

Бұл — Сарыағаш ауданы әкімінің  басты тапсырмаларының бірі. Осы мақсатта аудан орталығы Сарыағаш қаласында әр апта сайын тазалықты сақтау бойынша тексеру шарасы өткізіледі. 

Шара аясында Сарыағаш қаласы әкімі аппаратының қызметкерлері, қаланың төбе биі, ақсақалдары және учаскелік полиция қызметкерлері, қала аумағының санитарлық тазалығына жауапты қызметкерлер, БАҚ өкілдері қала тұрғындарымен кездесіп, санитарлық тазалықты сақтау бойынша түсіндірме жұмыстарын жүргізеді. Ел алдында жүрген азаматтар жергілікті тұрғындарға қаланың тазалығы әр адамның өз ауласын таза ұстаудан басталатынын айтты. Бұдан өзге тұрғындарға қатты тұрмыстық қалдықтарды белгіленген күннен бұрын көшеге шығарып, айналаның ажарын бұзатын әдеттен арылуға шақырды.
Тексеру кезінде ұйымдастырушылар бірқатар тұрғындарды сөзге тартты. Олар соңғы кездері қалада тазалық шараларына мән берілгені анық байқалып келе жатқандарын айтып, бұл үшін шын қуанатындарын жеткізді. Дегенмен де қаланы заңсыз қоқысқа көметін кейбір адамдардың келеңсіз әрекеттеріне қынжылатындарын да айтып қалды.
Мұндай шараны ұйымдастырушылар тазалықты сақтау – тәрбие екенін алға тартады. Ал тәрбие талбесіктен басталады. Сондықтан да отбасында тазалық туралы тәлім айту абзал.

Түркістан қаласында рұқсат етілмеген жерлерге қоқыс тастау жағдайы тыйылмай тұр. Мұндай келеңсіздіктерді түпкілікті шешу үшін бейнебақылау камералары орнатылатын болады. Қондырғылар заңсыз қоқыс тастау жайттары жиі орын алатын аумақтарға қойылады.

Бұл туралы Түркістан облысы бойынша экология департаменті әлеуметтік желідегі парақшасында жазады.
Жуырда Түркістан облысы бойынша экология департаменті басшысының орынбасары Нұржас Нұрболаттың жетекшілігімен Түркістан қаласында бей-берекет жатқан қоқыстарды анықтау мақсатында тексеру шараларын жүргізді.
Жүргізілген іс-шара барысында Түркістан облысының цифрландыру, мемлекеттік қызметтер көрсету және архивтер басқармасының маманы «Сергек» жобасының жетекшісі Мақұлбек Сүндетбек, «Көркем Телеком» ЖШС-нің Түркістан облысы бойынша директоры Абзал Саттаров, Түркістан қаласы әкімдігінің инфрақұрлым және коммуникациялар бөлімі мемлекеттік мекемесінің инспекторы Мадияр Абдраев, Түркістан облысы Полиция департаменті жедел басқару орталығының бастығы полиция подполковнигі Сәбит Бахтығалиевтер арасында кездесу ұйымдастырылды.
Сала жетекшілері бірігіп Түркістан қаласында бей-берекет жатқан заңсыз қоқыс тастау аумақтарын аралады.
Алдағы уақытта рұқсат етілмеген жерлерге тасталған қоқыстардан қаланы біржола тазарту үшін алдағы уақытта ол төңіректерге бейнебақылау камераларын орнату үшін қысқа мерзім ішінде меморандум жасалатын болады.

Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы, Боралдай ауылдық округі әкімдігі Боралдай өзенін ерекше назарда ұстайды. Тиісті мекеме өзеннің өмірі өзекті мәселеге айналмауы жергілікті тұрғындардың тазалыққа жіті мән беруімен тығыз байланысты екенін алға тартады. Осы мақсатта Боралдай ауылдық округі әкімдігі әлеуметтік желідегі парақшасы арқылы тұрғындар мен өзен жағалауына келіп демалушыларға арнап жазба жолдайды.

Онда қоршаған ортаны таза ұстау адам өміріне тікелей әсер ететінін, таза ортаның табиғаты да, ауасы да адам жанына жылулық ұялататынын еске салады. Табиғаттың сұлулығын көрсету тазалықты сақтаудан басталатынын, сол үшін де әр жыл сайын көктем, жаз, күзде ауылдық округте тазалық жұмыстары жүйелі ұйымдастырылып, сенбіліктер болып тұратынын еске салған Боралдай ауылдық округі әкімдігі ауылдың әр азаматы өз үйінің айналасындағы өсіп тұрған тікен, мал малақтарды, шашылып жатқан түрлі қалдықтарды жинап, шарбақтарын түзетіп, сырлап, ақтауға үлкен мән берулерін сұрайды.
Бұл өте маңызды. Себебі ауылдық округке қарасты елді мекендерден Боралдай өзені өтеді. Жыл сайын өзен жағалауына келіп, демалушылар саны көбейіп келеді. Бірақ олардың бәрі тазалықты сақтай бермейді. Ал тазалық шараларын жүргізуге жұмысшылар да, уақыт та жетіспейді. Сондықтан да өзен жағасында ауаның жұпарын жұтуға келгендердің санитарлық талаптарды сақтауы аса маңызды екенін ескертеді.

Дәл осындай ұранмен Түркістан облысындағы «Сырдария-Түркістан» өңірлік паркінің Сырдария филиалының ұйымдастыруымен арнайы шара өткізілді. Шара барысында өңірлік парктің Сырдария филиалының инспекторлары Арыс, Шәуілдір орманшылықтарына іргелес жатқан елді мекендер тұрғындарына түсіндірме жұмыстарын жүргізді.

Түсіндірме жұмысы аясында арнайы дизайнмен жасалған А3 форматындағы 300 дана үнпарақ Аққұм, Аққала, Онтам, Шөгірлі, Қожатоғай, Байтоғай ауылдары мен Арыс қаласының адам ізі суымайтын орындарына ілініп, жапсырылды. Сонымен қатар Байырқұм, Шардара орманшылықтарының аумағы маңындағы елді мекендеріндегі көпшілік көп жүретін орындарға насихат парақшалары жапсырылып, тұрғындарға үгіт-насихат жұмыстары жүргізілді.
Айта кетейік, «Сырдария-Түркістан» мемлекеттік өңірлік паркі 2012 жылы құрылған. Парк аумағына Сырдария өзені мен Арыс өзенінің екі жағалауы мен Боралдай жотасының ландшафтары енеді. Паркті құрудағы мақсат – Сырдария және Арыс өзендерінің жағалауы мен Боралдай жотасының ландшафтарын табиғи түрде сақтау, ондағы өсімдіктер, жануарлар дүниесін экологиялық ағартушылық, ғылыми, туристік мақсатта тиімді пайдаланып қорғау.
«Сырдария-Түркістан» мемлекеттік өңірлік парк аумағында өсімдіктердің шамамен 850 түрі кездеседі. Олардың 42 түрі Қазақстанның «Қызыл кітабына» енген. Атап айтсақ, зеравшан аршасы, семсершөп, корольков шаяноты, кавказ таудағаны, крейга қызғалдағы, кәдімгі пісте, сиверс алмасы, қазақстандық қоғажай т.б.
Сондай-ақ, сүтқоректілердің шамамен 46 түрі мекендейді. Олардың бесеуі еліміздің «Қызыл кітабына» енген. Олардың қатарында тас сусары, арқар, Үнді жайрасы, ақ бауыр жарқанат, кеңқұлақты жарқанат бар.

Өткен айларда Түркістан облысындағы «Сайрам-Өгем» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің ұйымдастыруымен «Парктер шеруі -2022» табиғатты қорғау акциясы басталған болатын. Шараның мақсаты – қоғамның барлық өкілін қоршаған ортаны қорғауға қатысуға шақыру, оларды патриотизмге тәрбиелеу болып табылады.

Осы акция аясында Түркістан облысындағы «Сырдария-Түркістан» өңірлік паркі бірқатар іс-шаралар өткізді. Атап айтқанда өңірлік парк шілде айының басында Түркістан қаласында орналасқан «Халықаралық туризм және меймандостық университеті» аумағында «Парктер шеруі-2022» атты табиғат қорғау акциясының ашылуын өткізді. Іс-шара барысында өңірлік парктің тынысын көрсететін фотокөрме болды. Қала қонақтары мен тұрғындарына ұсынылған фотосуреттер А3 форматындағы ПВХ материалында шығарылды.
Фотокөрмеге өңірлік табиғи парктің әсем көрінісінен сыр шертетін суреттер ұсынылды. Мәселен, Бұхар бұғылары, қырғауылдар мен өзен-көлдер. Сонымен қатар еліміздің «Қызыл кітабына» енген қызғалдақтардың суреттері қойылды. Іс-шараға келушілерге қоршаған ортаны қорғауға шақыратын үнпарақтар таратылды. Табиғатты аялау туралы үгіт-насихат жұмыстары жүргізілді.
Жер бетінен жойылып кету қаупі бар өсімдіктер мен жануарларды қорғау – адамзаттың міндеті. Бұл ретте өңірлік парктегі экологиялық туризмді дамытудың рөлі зор. Мұны жолға қою үшін фотокөрменің берер нәтижесі мол.

Түркістан облысындағы «Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркі» аумағындағы тексеру бақылау бекеттеріне кіру үшін төлемдер жасау жеңілдеді. Енді ұлттық парк аумағына келушілер Kaspi.kz мобильді қосымшасы арқылы тиісті төлемдер жасай алады. Бұл туралы парктің ресми сайтында жазылған.

Төлемді жасау үшін аталған қосымшаға кіріп, Төлемдер→Іздеу(поиск)- Сайрам-Өгем ұлттық паркі эко-бекеттері деп жазамыз. Ары қарай Эко-бекетті таңдаймыз, астыңғы бөлігінде Билеттің түрін таңдаңыз дегенге кіріп, Жаяу жүргіншілер үшін және Автомобильшілер үшін батырмасын таңдау қажет. (өз мәртебеңізге қарай)
Ең төменгі бөлігінде адамдар саны жазылады. Осыған байланысты Kaspi.kz қосымшасы автоматты түрде кіру ақысын есептейді. Алдағы уақытта барлық тексеру бақылау бекеттеріне QR қосымшасы жіберілетін болады.
Айта кетейік, «Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркі» аумағында 11 тексеру-бақылау бекеті жұмыс істейді. Бақылау бекеттерінің төртеуі Төлеби филиалында, төртеуі Түлкібас филиалында және үшеуі Өгем филиалында орналасқан.
«Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркі» «Түркістан облысы жекелеген мемлекеттік мекемелерінің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 26 қаңтардағы № 52 қаулысымен Өгем, Төле би, Түлкібас орман және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемелерін қосу жолымен құрылған.
Парктің негізгі мақсаты – бірегей Батыс Тянь-Шаньның ландшафтарын табиғи түрде сақтау. Сондай-ақ, табиғи кешендер мен мемлекеттік табиғи-қорықтық қор нысандарын, экологиялық ағартушылық, ғылыми, туристік мақсатта сақтау.
Ұлттық парк аумағының жалпы ауданы — 149037 га құрайды. Республикалық деңгейде қорғауға алынған парктің территориясына Түркістан облысындағы Түлкібас, Төлеби және Қазығұрт аудандарының табиғаты ең көрікті орындары енеді.
Ұлттық парк аумағы Қазығұрт, Төлеби, Түлкібас аудандарының таулы аймақтарын қамтыған Қаратау жоталарының Боралдай тауынан басталып, Құлан, Шақпақ асуымен Иірсу, Дәубаба, Өгем, Қаржантау сияқты табиғатымыздың әсем жерлерімен ұласады.
«Сайрам-Өгем» ұлттық паркі – Түркістан өлкесінің ажары. Батыс Тянь-Шань тауының Қазақстан бөлігіндегі аумағы енетін паркте алуан түрлі өсімдіктер мен жануарлар әлемін қорғау, күзету, көбейту шаралары жүзеге асып келеді.
Паркке бекітілген жер көлемінің 55589,4 гектары қорық аймағына, 60628 гектары шектеулі шаруашылық аймағына, 19711 гектары туристік және рекреациялық аймағына, 13124,6 гектары экологиялық тұрақтандыру аймағына жатқызылған.
Ұлттық паркте тіршілік негізі саналатын өсімдіктердің 1635 түрі өседі. Өсімдіктердің 62 түрі Қазақстан Республикасының «Қызыл кітабына» енген. Табиғат өкпесі саналатын орманмен көмкерілген жерлер 27,5 мың гектарды алып жатыр. Орман құраушы ағаштардың басым бөлігі арша және жемісті ағаштар болып табылады. Парктегі тау беткейлері мен шатқалдарының көркі 600-800 жыл жасайтын зеравшан аршасы және жабайы алма, өрік, алша, алмұрт, т.б. ағаштар. Тау өзендерінің бойында терек, долана мен шаған сияқты ағаштар өседі. Сонымен қатар жемістері дәруменге бай итмұрын, бөріқарақат, қожақат, шырғанақ бұталары өседі. Ал Көкбұлақ, Машат өзендерінің беткейлерінде аса бағалы жабайы тау пістесі мен жабайы жүзім кездеседі.
Биік белдеулерде, жоталарда шипалылығы әлтүрлі дәрежедегі 200-ге жуық дәрілік өсімдіктердің мол қоры бар.
Парктің орман қоры жануарлар дүниесіне бай. Онда негізінен сүтқоректілердің 10 түрі, құстардың 30 түрі сирек және жойылып бара жатқан жануарлар ретінде еліміздің «Қызыл кітабына» енген. Олардың қатарында арқар, Тянь-Шань аюы, Мензбир суыры, Түркістан сілеусіні, қар барысы, үнді жайрасы, тас сусары бар. Ал құстардан ақ және қара ләйлек, бүркіт, сақалтай, дуадақ, көк құс, лашын, ителгі бар. Мұның ішінде терісі мен еті бағалы Мензбир суыры тек Өгем, Қаржантау тау жоталарында ғана мекендейді. Сондықтан ол халықаралық табиғат қорғау ұйымының «Қызыл кітабына» енгізіліп, айрықша қорғауға алынған.
Соңғы 30-40 жылда кездеспей жүрген қар барысының да аталығы мен аналығы Өгем тауының Мақпал көл жағасында пайда болғандығы парк мамандарымен анықталып, бейнетаспаға түсіріп алынған.
Парк аумағында 7 туристік соқпақтардың паспорты дайындалған. Құжат еліміздің Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің бұйрығымен бекітілген. Туристік соқпақтардың жалпы ұзындығы 604 шақырымға жалғасады. Оның ішінде 187 шақырымы жаяу болса, 231 шақырымы аттылы болып табылады. Ал автомобильді бағыттың ұзындығы 186 шақырымға жетеді. Барлық бағыттар серуендеу, танымдылық және спорттық-сауықтыру мақсатына бағытталған.

Ауылдағы білімнің қаладағы көрсеткіштен төмен екені жиі айтылады. Мұның бір ұшын мектептегі материалдық-техникалық базаға телісе, енді бір ұшы келіп сапалы кадрларға тіреледі. Жалпы облыс пен қала орталығынан шалғайда жатқан елді мекендердің білім сапасы төмендігін республикалық тамыз конференциясында Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетов те атап өтті.

«Ауыл мен қала деп күнде айта береміз. Бірақ, мәселе ауыл мен қалада емес. Әрине, ауыл мен қаланың білім сапасында алшақтық бар. Оны ешкім жоқ демейді. Алайда, біз үшін проблемалық мәселе осы ғана емес. Мұнан да зор проблемалар болады. Ол – әртүрлі өңірлерді бір-бірімен салыстырғандағы білім сапасының алшақтығы. Мәселен, Солтүстік Қазақстан облысындағы ауыл мектептерінің орташа балы Түркістан облысындағы қалалық мектептердің орташа балынан жоғары, Қызылорда облысындағы қалалық мектептердің орташа балынан артық. Сондықтан, бұл мәселені кеңінен қарау керек» деді ол. Бұдан бөлек, ауыл мұғалімдерінің жалақысына 25 пайыз үстеме қосылатынын айтқан министр мәселелерді де айналып өткен жоқ. Оның айтуынша, мұғалімдердің, нақты пән бойынша сабақ беретін мықты мұғалімдердің жетіспеушілігі басты проблема болып отыр. Қала берді, интернеттің барлық мектепте толыққанды болмауы, материалық-техникалық база сынды мәселелер тағы бар. Ал ең маңыздысы – педагогтердің жетіспеушілігі. Себебі ұстаз – мектептің жүрегі. Онсыз өзге мәселелерді шешу мүмкін емес.
Жасыратыны жоқ, бүгінде білім саласында қыруар іс қолға алынып жатыр. Көкейтесті мәселелер көтеріліп, шешімін табуда. Саладағы жетістіктер де жоқ емес. Дегенмен сапалы мамандардың шалғайда жатқан ауылдарға бара бермесі белгілі. Әйтсе де алдағы уақытта бұл мәселенің де шешілеріне күмән жоқ. Министр ауысып, саладағы жұмыс аяқсыз қалмаса әрине…