Маңызды

Ағымдағы жылы Шымкент қаласында ауқымды істер қолға алынып, өңірдегі өзекті мәселелер кезең-кезеңімен шешіліп келе жатыр. Ал атқарылып жатқан жұмыстардың сапасын қала әкімі Мұрат Әйтеновтің өзі тексеріп, тиісті тапсырмаларды да беріп келе жатыр.

Жуырда үшінші мегаполис әкімі Қайнарбұлақ тұрғын алабына арнайы барып, инфрақұрылыммен қамту, нақтырағы, ауыз су тарту жұмыстарын тексеріп қайтты. Жұмыс келесі жылы толығымен аяқталады. Бұдан бөлек, табиғи газ жүйесін тарту жұмыстары биыл басталмақ. Ал тұрғын алабқа қарасты Степная, Бөлешов, №125 мектеп көшелері мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында жарықтандырылған. Өз кезегінде, қала әкімі құрылыс кезінде кететін кемшіліктерді дер кезінде түзетіп, жұмыс сапасын бақылауда ұстауды аудан әкіміне жүктеді.
Бұдан бөлек, шаһар басшысы Мұрат Әйтенов «Бозарық» тамақ өнеркәсібі агро-индустриялық аймағында жүргізіліп жатқан инженерлік инфрақұрылым жүйелерінің құрылысымен де танысты. Аумағы 133 гектарды қамтитын аумақта 15 шақырымдық суаққының құрылысы жүргізілуде. Жұмыстың 46 пайызы орындалды. Сонымен бірге электр жүйесін тарту жұмыстары қарқын алған. Индустриалды аймақты инженерлік-инфрақұрылыммен қамту толығымен 2023 жыл соңына дейін аяқталады. Ал ішкі және сыртқы жолдар үшін конкурс өткізілуде.
Бұдан бөлек, үшінші мешаполис әкімі Қаратау ауданындағы Шығыс айналма жолының құрылысына да барды. Қазіргі уақытта айналма жолдың құрылыс жұмыстары қарқынды жүруде. Нысанның құрылысы 2021 жылы басталған. І кезеңі №1 автожолынан Әл-Фараби көшесіне дейінгі аралықты қамтиды. Айналма жолдың ұзындығы — 3,9 шақырым, 4 жолақты және ені — 60 метр. Қазіргі таңда құрылыс жұмыстарының 28% орындалды. Шаһар басшысы жұмыстардың межеленген мерзімде және жоғары сапада орындалуын тапсырды.
Жалпы соңғы уақытта қала әкімі Шымкентте қолға алынған жұмыстардың жай-жапсарын өзі тексеріп, қадағалап келеді. Кемшіліктер мен олқылықтар бойынша да тиісті тапсырмалар берілуде. Мұның өзі жұмыстың сапалы жүруіне мұрындық болып отыр.

Бүгінде елімізде ғана емес, жалпы жаһанда сындарлы кезең болып отыр. Саяси оқиғалардың арты орны толмас олқылықтарға ұрындыруда. Азық-түлік бағасының шарықтауы, компаниялардың жұмысшыларын қысқартуы сынды түйткілдер әлеуметтің әлеуетіне әсер етпей қоймады. Сондықтан әлем елдері жаңа жұмыс орындарын құрып, жұмыссыз жүрген жандарға қолдау болуға баса назар аударып отыр. Бұл тұрғыдан келгенде, Шымкентте атқарылып жатқан жұмыстар шаш-етектен. Мәселен, үшінші мегаполисте 10 мыңнан астам азамат жұмыспен қамту шараларына қатысқан.

 

Нақтырағы, Ақпараттық-коммуникациялық орталығында өткен баспасөз брифингі барысында Шымкент қалалық жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының басшысы Балмаржан Нарбекова 2021-2025 жылдарға арналған кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі Ұлттық жобасы шеңберінде биылғы жылға 33500 адамды жұмыспен қамту шараларына қатыстыру жоспарланса, жыл басынан бері 10 395 азамат жұмыспен қамту шараларымен қамтылғандығы туралы айтты. Сондай-ақ ұлттық жоба шеңберінде 1 632 жұмыссыз азаматтар жұмыс берушілердің сұранысына сәйкес білім беру ұйымдарында қысқа мерзімді кәсіптік оқыту курстарына жолдануда. Аталған ақысыз оқу мерзімі – 3 ай. Білім алушыларға ай сайын 20948 теңге шамасында шәкіртақы төленеді.
«Кәсіпкерлікті дамыту бағыты бойынша ағымдағы жылы 1150 адамға өтеусіз негізде мемлекеттік грант берілу жоспарлануда. Бүгінгі таңда 226 азаматқа 400 АЕК көлемінде грант берілді. Ал мемлекет тарапынан субсидияланатын жұмыс орындары бойынша 4819 адамға жұмыспен қамту шаралары көрсетіледі. Бүгінгі күнге әлеуметтік жұмыс орындарына – 123, жастар практикасына – 1295, ақылы қоғамдық жұмыстарына 2221, «Алғашқы жұмыс орны жобасына 214, «Ұрпақтар келісім-шарты» жобасына 6, ал «Күміс жас» жобасымен нақты 7 адам жұмысқа орналасқан» деді басқарма басшысы. Жалпы жыл соңына дейін 23 мыңнан аса адамды бос және жаңа жұмыс орындарына жұмысқа орналастыру көзделсе, бүгінгі таңда 5700 адам тұрақты жұмысқа орналасып үлгерген.

Шымкент қаласына қарасты Базарқақпа тұрғын алабындағы өзекті мәселелер жоқ емес. Соның негізгілерінің бірі – сапалы жол салу. Бұл бағытта атқарылып жатқан жұмыстар да жоқ емес. Биыл аталған өңірдегі ішкі орамдық жолдардың мәселесі шешіліп келеді. Жуырда қала әкімі Мұрат Әйтеновтің өзі тұрғын алабқа барып, жөндеуден өткен жолдардың сапасын бақылап қайтты.

Еңбекші ауданы аумағындағы Базарқақпа тұрғын алабының көшелері толығымен орташа жөндеуден өтті. Атап айтқанда, Шахайдаров, Тельман, Жастар, Ақшенгел, Нарынкөл, Қорғамқұм, Ақыртасы, Таңыртау, Абдалиев және Жалпақтал көшелерінің сапасы жақсарды. Аталған көшелердің орташа жөндеу жұмыстары сәуір айында басталып, өндірістік кестеге сәйкес, маусым айының соңында толығымен аяқталды. Базарқақпадағы жөнделген көшелердің жалпы ұзындығы 11 шақырымды құрайды. Барлық көшелерге қалыңдығы 10 см құрайтын асфальт төселген.
Жалпы үшінші мегаполисте биыл жөнделуі тиіс 308 көшенің бүгінгі таңда 77 нысан болатын 190 көшесінде жұмыстар толығымен аяқталған. Ал қалған көшелердегі жұмысты жылдың аяғына дейін аяқтау жоспарланып отыр. Жоспар толығымен жүзеге асса, қаладағы жақсы және қанағаттанарлық көшелердің үлесі артып, сапа да жақсара түспек.
Айта кету керек, былтыр қала орталығындағы көшелердің сапасына айрықша назар аударылған болатын. Биыл, керісінше, қалаға қарасты шалғайда жатқан шағынаудандар мен елді мекендердің ішкі орамдық көшелерін ретке келтіру мен жөндеу жұмыстарына басымдық беріліп отыр. Қала берді, қаладағы кептеліс мәселесін шешу мақсатында ірі көшелердің қиылысына жолайрық салу бастамасы да кезең-кезеңімен жүзеге асып келе жатыр.

Бүгінде елімізде әрбір тұрғын үшін қолайлы жағдайлар жасалып келе жатыр. Мәселен, мүмкіндігі шектеулі азаматтар әлеуметтік қызметтерге портал арқылы тапсырыс бере алады. Бұл туралы Ақпараттық-коммуникациялық орталығы алаңында Шымкент қаласы жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының басшысы Балмаржан Полатқызының қатысуымен халықты әлеуметтік қорғау және жұмыспен қамту іс-шараларының жүзеге асырылуы туралы өткен баспасөз брифингінде айтылды.

«2020 жылы іске қосылған әлеуметтік қызметтер порталы арқылы мүгедектігі бар азаматтар қажетті құралдар мен қызметтерге тапсырыс бере алады. Яғни бұл санаттағы азаматтар қажетті құралдар мен қызметтерді өзінің электрондық қолтаңбасын (ЭЦҚ) пайдалана отырып, әлеуметтік қызметтер порталы арқылы тапсырыс беруге қол жеткізе алады. Жыл басынан бері протездік-ортопедиялық құралдарға мүгедектігі бар азаматтардан 4921 құралға өтініш қабылданып, 1818 құрал қамтылды. Сурдотехникалық, тифлотехникалық, гигиеналық құралдарға 10566 құралға өтініш қабылданып, 9215 құралмен қамтылды. Мүгедектерге арналған қол арба құралдарына 876 өтініш қабылданып, 339 құралмен қамтылды. Жеке көмекші, ымдау тілі мамандарының қызметіне 2449 азамат мұқтаж болса, 2 228 азаматқа қызмет көрсетілді, 8438 азаматтан шипажай орындарына емделу үшін жолдамаға өтініштер қабылданып, 1368 азамат қамтылды. Мүгедектерге арнайы жабдықталған «Инватакси» 18 көлікке 437 азаматтан өтініш қабылданып, 18387 өтінімге қызмет көрсетілді.
Ұлы Отан соғыс ардагерлері мен мүгедектеріне, жүріп-тұруы қиын 1-2-ші топтағы мүгедектерге емдеу мекемелеріне және қоғамдық орындарға бару үшін арналған «Әлеуметтік такси» 58 автокөлікке 886 азаматтан өтініш қабылданып, 15428 өтінімге қызмет көрсетілуде. Үйде қызмет көрсету жағдайында арнаулы әлеуметтік қызмет көрсетуге 2022 жылы 100 жолдама берілді» деді басқарма басшысы. Бүгінде үшінші мегаполисте 37 мыңнан аса мүмкіндігі шектеулі азамат бар. Оның ішінде бірінші топтағы мүгедектер – 3534, екінші топтағы мүгедектер – 14863, үшінші топтағы мүгедектер – 12459, 18 жасқа дейінгі мүмкіндігі шектеулі балалар саны – 7045.

Шымкент қаласының кеңеюіне байланысты бесінші ауданның құрылғаны белгілі. Осы орайда, аталған ауданға атау беру мәселесі көтеріліп, әлеуметтік желіде талқыланған да еді. Енді жуырда ғана өткен Шымкент қаласы мәслихатының кезектен тыс он тоғызыншы сессиясында күн тәртібіне сәйкес, бесінші ауданға атау беру мәселесі қаралды.

Шымкент қаласындағы бесінші ауданға атау беру туралы қала әкімі аппаратының басшысы Ғабит Мәуленқұлов баяндады. Ол қоғамдық тыңдау өткізіліп, жаңа ауданға «Алаш», «Жібек жолы», «Тұран», «Бадам», «Мәртөбе», «Яссы», «Құрлық» атаулары мен Ш.Қалдаяқов, А.Асқаров, Ж.Тәшенов есімдерін беру бойынша ұсыныс-пікірлер түскенін, көпшілік «Тұран» атауын қолдағанын, одан бөлек жергілікті қоғамдастық өкілдері, ардагерлер, зиялы қауым өкілдері, қоғамдық ұйымдардың ұсынымдары да ескерілгенін атап өтті. Нәтижесінде сессия отырысында ҚР Үкіметінің жанындағы Республикалық ономастика комиссиясының қарауына «Тұран» атауын беру бойынша ұсынысты халық қалаулылары бір ауыздан қолдады.
Сессияда қала әкімі тарихи шешім қабылданғанын және аталған ауданды құру – заман талабы екеніне тоқталды. «Қаламызда халық саны жыл сайын артып, демографиялық өсім жоғарылап келеді. Сондықтан қала тұрғындары үшін қолайлы орта қалыптастырып, басқару деңгейін және мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыруымыз қажет. Қаладағы аудандардың шекараларын бөлу қаланың Бас жоспары негізінде әзірленді. Сонымен қатар 2022 жылға арналған қала бюджет нақтыланды. Қосымша қаржы құрылыс жұмыстарын аяқтауға, қаланың инженерлік-инфрақұрылымын дамытуға бағытталатын болды» деді шаһар басшысы Мұрат Әйтенов.
Айта кету керек, жаңа ауданның аумағы 36,3 мың гектарды құрайды. Халық саны 220 мыңнан асып жығылады. Қаланың бас жоспарына сәйкес аудан аумағында, 2035 жылға дейін 1175 гектарға 2 325 мың шаршы метр жаңа көпқабатты тұрғын үй құрылысы жоспарланып отыр. Бұдан бөлек, жаңадан құрылған аудан Шымкенттің әрі қарай дамуына тың серпін бермек.

Бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша елімізде тіркелген қылмыстық құқық бұзушылықтар саны 1 пайызға өскен. Аталған көрсеткішпен Қазақстан қылмыс деңгейі бойынша әлем елдерінің рейтингінде 142-орыннан 47-орынға көтерілген. Ел индексі 53,04-ті құрап отыр. Бұл туралы Finprom.kz жазды.

Қылмыс индексі дегеніміз – белгілі бір қала немесе елде қылмыстың деңгейін бағалау көрсеткіші. Сарапшылар 20-дан аз қылмыс деңгейін өте төмен, 20-дан 40-қа дейінгі қылмыс деңгейін төмен, 40-тан 60-қа дейінгі қылмыс деңгейін орташа, 60-тан 80-ге дейінгі қылмыс деңгейін жоғары, ал 80-нен асатын қылмыс деңгейін өте жоғары деп санайды.
Рейтингке сенсек, әлемдегі ең жоғары қылмыс деңгейі Венесуэла, Папуа-Жаңа Гвинея және Ауғанстанға тиесілі. Ал ТМД елдеріне келсек, Беларусь пен Қырғызстанда қылмыс деңгейі бізге қарағанда жоғары. Ал Молдава, Украина, Ресей, Өзбекстан мен Әзірбайжанда төменірек. Ресми деректерге сүйенсек, ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында елдегі құқықбұзушылық көрсеткіші 10 мың адамға шаққанда 91,5-ті құраға. Былтыр бұл көрсеткіш 91,8 еді. Өңірлік бөлініске келсек, ең жоғары қылмыс деңгейі Алматыда тіркелген. Өткен жылғымен салыстырғанда қылмыс деңгейі едәуір өсіп отыр. 10 мың адамға шаққанда былтыр 140,5 болса, биыл бұл көрсеткіш 191,5 шамасында. Яғни бір жылда қылмыс саны 40,3 пайызға өсіп отыр. Қылмыс саны елорда мен Батыс Қазақстан облысында да жоғары. Ал қылмыс саны аз өңірлердің көшін Түркістан бастап тұр. 10 мың адамға шаққанда 32,2 құқықбұзушылықтан келеді.

«Уақыт».

министрлік жұмысы қант тапшылығын шешумен ғана шектеле ме?

 

Биыл еліміз үшін ғана емес, жалпы әлем жұртшылығы үшін оңайға соққан жоқ. Өзге тауарларды былай қойғанда, азық-түлік бағасының өзі күрт өсті. Мұның өзі дамушы елдерді қоспағанда, дамыған алпауыт елдердің өзінде өзекті түйткілге айналып отыр. Жуырда Үкіметтің кеңейтілген отырысында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың өзі мұны тілге тиек еткен болатын. Президенттің сөзінше, кейбір тауар түрлерінің бағасы бірден 80 пайызға өскен. Сарапшылар мұны импортқа тәуелділікпен түсіндіреді. Ал ауыл шаруашылығының әлеуеті айрықша сөз болатын Қазақстан неліктен мұндай мәселеге тап болып отыр? Импортқа қаншалықты тәуелдіміз? Жауапты министрліктің жоспары қандай? Тарқатайық…

Ресми мәліметке сүйенсек, 2021 жылдың қорытындысы бойынша, ішкі нарықтың азық-түлік тауарларының 29 негізгі түрі бойынша қамтамасыз етілуі, оның ішінде отандық өндіріс есебінен әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарының 19 түрі 80 және одан да көп пайызды құрап отыр. 11 тауар түрі бойынша ішкі нарық 100 пайыз және одан да көп қамтамасыз етілген. Олардың қатарында нан, макарон, сүт, картоп, қияр, күріш, қой еті, тауық жұмыртқасы, бидай ұны, қарақұмық жармасы, тұз бар. Ал ішкі нарықты алмамен 73,7, құс етімен 65,4, шұжық өнімдерімен 56,4, ірімшік және сүзбемен 56, қантпен 42,6 пайызға қамтып отырмыз. Бір қарағанда, отандық өнімнің әлеуеті жоғары секілді. Дегенмен базардағы бағаға келгенде санамыз сан саққа жүгіреді. Себебі ішкі нарықты толық қамтып отырмыз деген тауар түрлерінің бағасы да уақыт өткен сайын қымбаттап бара жатыр. Ал қымбатшылықпен күресті ауыздықтау үшін жергілікті атқарушы билік тұрақтандыру қорларына жүгінген еді. Оның өзі жемісті нәтиже бере алмай келе жатыр. Яғни ірі сауда желілеріне төмендетілген пайызбен несие беру арқылы олардың қорларын толықтыруға үлес қосып, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасын бақылауда ұстау бастамасы базардағы бағаға әсер ете алмай келеді.
Үкіметтің кеңейтілген отырысында аталған мәселені мемлекет басшысы да айтты. Сөз барысында президент «Менің тапсырмам бойынша Ауыл шаруашылығы министрлігі алдын-ала сатып алу тәсілдерін кеңірек қолдана бастады. Биылғы шілдеге дейін әлеуметтік маңызы бар 47 мың тоннаға дейін азық-түлікке қатысты осындай шарттар жасалды. Дегенмен мұндай көлемдегі тауар ішкі нарыққа айтарлықтай ықпал етпейтіні анық. Өнімді ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерден алдын-ала тікелей сатып алу жолдарын айқындап алу қажет» деді. Мемлекет басшысы елімізде өнімнің бәрі бірдей дүкен сөрелерінен табыла бермейтінін де айтты. Сондықтан қарапайым халыққа азық-түлікті ірі және ұсақ ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерден тікелей сатып алған тиімді. Бұл нарықты монополияландыруға жол бермейді. Қалың оқырманның көкейінде нақты сауалдың туып отырғаны белгілі. Осы күнге дейін Ауыл шаруашылығы министрлігі не бітірді? Президенттің сыны мен сөгісі министр мен өзге де шенділерге сабақ болды ма?
Әуелі Ербол Қарашөкеевтің сөгіс алуына себеп болған қант мәселесіне тоқталайық. Елімізде 3 қана қант зауыты жұмыс істейді. Қала берді импортқа деген тәуелділік ажиотаж тудырып, тұрғындарды әлекке салып-ақ тұр. Президенттің сынынан кейін ауыл шаруашылығы министрлігі едел-жедел жұмысқа кірісіп кетті. Нақтырағы, Ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары қант қызылшасын өсірумен айналысатын жамбылдық шаруалармен кездесті. Қант қызылшасын өсіретін шаруалардың өзекті мәселелерін тыңдады. Облыстық әкімдіктің дерегіне сенсек, 2022 жылы қант қызылшасының егіс алаңы 6,1 мың га болса, 2021 жылы 5,6 мың га құраған. Өнімнің көпжылдық өндірісінің орташа көлемі шамамен 171 мың тоннаны құрайды. Жалпы жиын барысында қант қызылшасы алқаптарының азаюының бірнеше себебі айқын көрінді. Біріншісі – өндірістің жоғары шығыны мен экономикалық тиімсіздігі. Яғни шығын көп, ал дайын өнімді сатып алу бағасы төмен болғандықтан, мұндай қадамға шаруалардың бара бермесі белгілі. Екіншісі – ылғал жетіспеуі. Оңтүстіктегі негізгі мәселелердің бірі. Үшіншісі – қант зауыттары тозған. Яғни техниканың ескіруі өнім көлемін арттыруға кедергі болып отыр. Артында дәл осындай жиын жетісулық шаруалармен де өтті. Онда шаруаларды қолдау үшін биыл мемлекет қант зауыттарының сатып алу бағасын ұлғайтқаны айтылды. Енді зауыт қызылшаның келісіне 15 теңге, ал мемлекет субсидия ретінде 15 теңге төлейді. Осылайша, бір тонна қант қызылшасы үшін шаруалар 30 мың теңге алатын болды. 2021 жылы зауыт пен мемлекет бір келі қызылша үшін 20 теңге төлеген болатын. Яғни баға 1,5 есеге өсіп отыр. Осы тұста, шаруалармен өткен жиын президенттің сынымен байланысты ма деген ой санаға сап ете қалады. Күні бүгінге дейін Ербол Қарашөкеев бастаған министрлік қайда қарап отырғаны тағы да белгісіз. Жұмыстың жүруі мен шенділердің білек сыбана іске кірісуіне президенттің сыны қажет-ау шамасы…
Сарапшылардың пікірінше, алдағы уақытта ет бағасында да өсім болуы мүмкін. Жалпы еліміз ет тұтыну бойынша әлемде небәрі 49-орында. Дегенмен базардағы бағының құбылуына делдалдар себеп болып отыр. Сәйкесінше, бір емес бірнеше делдалдың қолынан өткен еттің бағасы сауда сөресіне барғанша, біршама қымбаттайды. Оның үстіне, бірнеше жыл қатарынан болған қуаңшылықтың салдарынан жем-шөп бағасы өскен. Биыл жауын-шашын жақсы. Дегенмен жем-шөп бағасының тұрақтануына өзге де факторлар әсер ете бермек. Оның қатарында дизель отынының бағасы да бар. «Angus Qazaqstan» республикалық палатасының директоры Дәурен Салықовтың пікірінше күзде ет бағасы қымбаттайды. «Бағаға келсек, күзде ет қымбаттайды. Бұл бағаларды шаруа емес, делдалдар реттейді, оны қалай көтереді, белгісіз. Бағаны ұстау – уақытша құбылыс. Ол ертең қымбат еттің импортына әкеледі. Ал ондай ет Қазақстандікі сияқты сапалы болмайды. Түсіндірейін, бүгінде ірі қара малды шаруашылықтан тірідей салмағының келісін 850 теңгеден сатып алады. Етке қайта есептейтін болсақ, еттің келісіне 1700 теңге аламыз. Ал сиыр етінің нарықтағы бағасы бүгінде 3 мың теңге шамасында, яғни, шаруа етін арзанға сатады. Бірақ ол есептегішке жеткенше үстіне ақша қосыла береді. Шаруа бір бұқасын етке өткізу үшін екі жыл күтіп, бүгінгі рентабельділікпен тірі еттің келісін ең жақсысы 100 теңгеден алады. Міне, оның плюсы. Ал ет онсыз да нарықта қымбат болып тұрғанда бұл шаруаның кінәсі емес» дейді ол. Сонымен қатар жауапты министрлікте саланың ішкі мәселелерін терең түсінетін мамандардың болмауы да жағдайды ушықтырып отыр. Демек қанттың мәселесі шешілгенімен, ет бағасында өсім әлі де байқалады.
Осы тұста құс етіне де тоқталып өтейік. Қазіргі уақытта елімізде 58 құс фабрикасы жұмыс істейді. Түйткілді мәселе көп. Отандық шаруалар құс етімен ішкі нарықты толық қамтамасыз ете алмайды. Былтыр бидайдың өнімі аз болғаны белгілі. Сондықтан биылғы өнім көлемі шаруаларды алаңдатып отыр. Ал Ауыл шаруашылығы министрлігі биыл жеңілдікпен 150 мың тонна ғана бидай сатып алатындарын мәлімдеді. Қазақстан құс өсірушілер одағының президенті Руслан Шариповтың пікірінше, ет пен жұмыртқа бағасының 70 пайызы жеммен байланысты. Жем арзандаса, құс еті мен жұмыртқа да арзандайды. Қала берді, елімізде бидай мен жемнен басқа құсқа керек заттар жоқ. Сондықтан импортқа тәуелді. Ал шетелдік өнімді доллармен сатып алатын шаруалар шаш-етектен шығынға батпауы үшін тағы да бағаны қымбаттататыны белгілі. Демек саладағы түйткіл әлі толық шешілген жоқ.
Ұн бағасында да өсім байқалады. Нақтырағы, жыл басынан бері 26,7 пайызға қымбаттаған. Бірқатар сарапшылар мұның себебін шетке кетіп жатқан астық экспортымен байланыстырады. Яғни астық экспорты жыл өткен сайын артып келе жатыр. Сәйкесінше, шаруалардың көрші елдердің нарығына иек артуы себебінен елімізде тапшылық байқала бастаған. Нәтижесінде ұн өндіретін кәсіпорындардың саны қысқаруда. Мәселен, соңғы статистикалық деректерге сүйенсек, еліміздегі 2300-ден астам ұн тартатын кәсіпорынның тек 174-і ғана қалған. Ал енді көрші нарыққа астық емес ұн шығару ісін дамытсақ, еліміздің ұтары көп. Бұл аталған кәсіпорындарға тың серпін беріп, еліміздегі бағаның қалыпқа келуіне де мүмкіндік береді. Ал бұған жауапты министрліктің неліктен құлықсыздық танытып отырғаны тағы белгісіз. Өзің өндірмесең, жаттың жарылқамайтынын естен шығарса керек…
Қорыта келгенде, қымбатшылық қантпен ғана шектеліп отырған жоқ. Салада қордаланып қалған түйткілді мәселе көп. Ал Ауыл шаруашылығы министрі Ербол Қарашөкеев президенттің сөгісінен кейін қанттың мәселесін шешуге білек сыбана кірісіп кеткен секілді. Бірақ азық-түлік тауарлары бағасының құбылуы қантпен ғана шектеліп отырған жоқ. Қалған түйткіл қашан қозғалады? Әзірге Ауыл шаруашылығы министрлігі үнсіз…

Қ.ДӘУЛЕТӘЛІ.

Қоғамда ойыншықтардың сапасына қатысты сын көп. Жасыратыны жоқ, ойыншықтардың дені шеттен келеді. Отандық өніммен ішкі нарықтағы сұранысты қанағаттандыра алмайтынымыз белгілі. Десе де импорттық тауарларға бақылауды күшейтпесе, аталған мәселе күн тәртібінен түспек емес. Мәселен, Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті балалар ойыншықтарының 1499 үлгісін зерттеген. Нәтижесінде 706 үлгі «Ойыншықтардың қауіпсіздігі туралы» талаптарға сәйкес келмейтіні анықталып отыр.

Аталған комитет балалар ойыншықтарының қауіпсіздігі мәселесін айрықша бақылауда ұстайды. Ай сайын мониторинг жүргізіледі. Жоғарыда аталған талапқа сәйкес келмейтін ойыншықтардың жалпы үлесі 47,1 пайызды құрап отыр. Бұл атүсті қарайтын мәселе емес. Аталған тауарлардың қатарында отандық өнім де, шеттен келетін ойыншықтар да бар. Пайыздық үлесіне келсек, талапқа жауап бере алмаған ойыншықтардың 9-ы немесе 1,3% отандық өнім болса, ЕАЭО-ға мүше мемлекеттерден келгені — 59 немесе 8,4%-ды, басқа елдерде шығарылғаны 638 немесе 90,3%-ды құрап отыр. Бұзушылықтардың негізгі бөлігі таңбалау талаптарына жауап бере алмайды. 3,3 пайызы органолептикалық көрсеткіштер бойынша талапқа сай емес. Санитариялық-химиялық бойынша 23 үлгіде қауіпсіздік көрсеткіштерінің асып кетуі анықталған. Аталған бұзушылықтар бойынша барлық фактілер кәсіпкерлік субъектілеріне хабарланып, оны жою тәртібі түсіндірілген. 21,5 кг ойыншық сауда сөрелерінен алынған.
Демек балаларға ойыншық сатып аларда оның сапасына айрықша мән берген дұрыс. Құрамында химиялық қоспасы көп ойыншықтар баланы бір сәтке қуантқанымен, арты орны толмас өкінішке алып келуі бек мүмкін. Яғни базардағы қызылды-жасылды ойыншықтарға сеніп, тексермей-ақ балаға әперуге әсте болмайды. Қалың оқырман осыны ұмытпаса екен…

«Уақыт».

Енді автокөлік өндірісі саласындағы кәсіпорындар, оның ішінде «Аллюр» компаниялар тобы мемлекет тарапынан субсидияланбайды. Есесіне отандық кәсіпорындар Еуразиялық экономикалық одақ заңнамасында қарастырылған шектеулер бойынша кедендік төлемдер мен утилизациялық алымдардан босатылды. Бұл туралы ҚР индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің баспасөз қызметі мәлімдеді. Онда утилизациялық алымнан босатылған әрбір автокөліктің бірдей (иденттік) сомасын қайтару және оны төлеу механизмі арқылы жүзеге асырылатыны айтылған.

Қазіргі уақытта бірқатар бұқаралық ақпарат құралында «Аллюр» компаниялар тобына 2019 жылы 21,3 млрд теңге, 2020 жылы 40,8 млрд теңге көлемінде мемлекеттік субсидия берілгендігі туралы расталмаған ақпарат жарияланды. «Өндірушілердің міндеттемелерін орындау жөніндегі басты оператор ретінде «Жасыл даму» АҚ белгіленген болатын. Аталған компаниядан «Халықаралық қаржылық есептілік стандарты (IAS) 20» негізінде утилизациялық алымды қайтару «Мемлекеттік субсидия» деп аталады. Бұл ұғым аудиторлар арасында осылай деп аталады. Осыған орай БАҚ өкілдері арасында түсінбестік туып, нәтижесінде қате ақпарат жарияланды» делінген хабарламада.
Жоғарыдағы сома – утилизациялық алымнан босатылған өндіруші компанияның бұған дейін «Жасыл даму» компаниясына төлеген қаржысы. Бүгінгі таңда ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінде отандық өндіруші кәсіпорындарды утилизациялық алымнан «төлем-қайтару» механизмі арқылы емес, оны тікелей іске асыруды қарастыратын заңнама жетілдірілуде. Тағы бір айта кетерлігі, қазақстандық автокөлік өндіруші кәсіпорындардан утилизациялық алымның алынбауына байланысты елімізде шығарылған көлік бағасына утилалым қосылмайды.

Шымкентті сапалы ауыз сумен қамту жұмыстары турасында сөз қозғалса, «Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС-ның әуелгілерден болып ауызға ілігетіні белгілі. Қазіргі уақытта аталған мекеме теңгеріміндегі су құбыры желілерінің ұзындығы 1890 шақырымды құрайды. Бұл тек құбырлар емес, сонымен қатар клапандар, қысым реттегіштер, су есептегіштер мен шығын өлшегіштерден тұратын күрделі жүйе.

Бүгінде заман тез өзгеріп келе жатыр. Қарапайым ғана механизмдер күрделі жүйеге айналып барады. Мәселен, бүгінде жоғарыда аталған мекемеге қарасты жерасты камераларында механизмдер, құрылғылар және есепке алу аспаптары орналастырылады. Тұрақты және сапалы сумен жабдықтау, апаттық жағдайларды азайту үшін кәсіпорын қызметкерлері жоспарлы алдын алу жұмыстарын және тексерулерді ұдайы жүргізеді. Осы тұста үлкен диаметрлі су құбырларына ерекше назар аударылатынын айрықша айта кеткен жөн. Дегенмен мәселе де жоқ емес. Үшінші мегаполистегі су құбырларының тозуы 50 пайызға жетеғабыл. Десе де қаланы үздіксіз түрде сумен қамту мақсатында «Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС іркіліссіз іс атқарып келе жатыр.
Бүгінде негізгі жоспарлы жөндеу жұмыстарын мекеме бөлімшелері түнгі уақытта жүргізеді. Соның бірі ретінде жаңа қысым реттегіштерін орнатуды айтуға болады. Бұл үшін су өшіріледі, содан кейін магистральдық су құбырын жөндеу жұмысына кіріседі. Қысым реттегіші жүйеде судың қажетті қысымын екі режимде ұстауға мүмкіндік береді. Олар – түнгі және күндізгі. Компания өз қызметінде осы заманауи құрылғыларды кеңінен қолдануда.