Маңызды

Өткен қараша айының бел ортасында Шымкент каласының жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы Ержан Жолдасов желтоқсан айында су жаңа 290 автобус халық игілігіне берілетінін мәлімдеген болатын. Иек астындағы желтоқсанда келіп, түгесілуге шақ қалды. Айтылған айда жаңа автобустар жолаушылар тасымалы үшін желіге шығарылды.

Ағымдағы жылдың 1-желтоқсанынан бастап жолаушыларды тасымалдауға шыққан 50 жаңа автобус №104, 60 маршруттарда және №6, 51, 67 жаңа бағыттарда қызмет көрсетуде.
Жуырда пайдалануға берілген 240 автобус есебінен төрт жаңа бағыт ашылған. Атап айтқанда, шаһардағы №1 автожолдан қаланың әуежайына дейін №66, «Қызылсу» шағынауданы аймағынан «Айна» базарына дейін №71, «Сәуле» шағынауданы 276 орамнан Жандосов көшесіне дейін № 43, 115 мектеп пен «Гиперхаус СҮ» дейін №54 бағыттағы автобус жолаушылар тасымалдауда.
Жаңадан қолданысқа берілген «Yutong» маркалы автобустар №17, 21, 42, 113, 133, 158, 182 бағыттарда қызмет көрсетеді. Ал олардың орнындағы «Ankai» маркалы автобустар №2, 10, 11, 15, 16, 20, 23, 45, 52, 61, 70, 75, 96, 108, 114, 139, 171, 171а, 180, 191 бағыттарына бөлінді.
Сондай-ақ, басқарма басшысы ендігі кезекте жолаушылар жолақысын Kaspi QR арқылы төлеуге болатынын да атап өтті. Ол үшін «Kaspi» қосымшасын жүктеп, валидатордағы немесе автобус кіреберісінде орнатылған QR кодты сканерлеу қажет. Бұл көбіне көп қолма-қол төлем жасағысы келмеген немесе «Төлем» картасын үйде ұмытып кеткен азаматтарға қатысты.

Шымкенттегі жасыл желектер саны 2025 жылға дейін 12,5 млн болады. Бұл мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың алдағы бес жылда ел аумағындағы орманды алқаптарда 2 миллиард, ал елді мекендерде 15 миллион көшет отырғызу туралы тапсырмасы аясында жүзеге аспақ. Соған сәйкес Шымкент қаласының бесжылдық көгалдандыру жоспары аясында белгіленген аумақтарға 6,5 млн жасыл желек отырғызылады.

Бұл туралы Шымкент қаласы әкімдігінің баспасөз қызметі хабарлайды.
Қазіргі таңда қаладағы жасыл желектердің саны 6 миллионды құрайды.
Бұл жұмыстар қала экологиясын жақсартып, тұрғындардың тынысын аша түспек. Айта кетейік, биыл қаланы абаттандыру және қоршаған ортаның экологиялық ахуалын жақсарту мақсатында «Алатау» саябағы пайдалануға берілді. Осылайша шаһардағы саябақтар саны 9-ға жетті.
Жуырда ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар вице-министрі Әлия Шалабекова осы жылы елімізде 130 млн көшет отырғызылғанын, өкінішке орай егілген ағаш көшеттерінің жерсіну көрсеткіші 65 пайызды құрайтынын мәлімдеген еді.
Ал Шымкент қаласы бойынша көгалдандыру жұмыстарына жауапты әкімдік құрылымының 2025 жылға белгіленген 6,5 млн көшетті жайқалту туралы межелі көрсеткішке қол жеткізу үшін нақты қанша түп көшет отырғызатыны белгісіз…

Шымкенттегі «Асар» шағын ауданындағы балалар клиникалық ауруханасында 20 орындық онконефрогематологиялық орталық ашылды. 

 

Аталған орталық үшінші мегаполистегі қатерлі дерт диагнозы қойылған 200 балаға ем көрсететін болады. Бұған дейін қалада онкологиялық паталогиялық дертке шалдыққан балалар ем алу үшін Нұр-Сұлтан, Алматы қалалары мен Түркістан облысындағы орталықтарға баратын.
Жалпы балалар ауруханасы базасынан мұндай бөлімдердің ашылуы елімізде егемендік алған алғашқы жылдардан бастап қолға алынып келеді. Ең алғаш рет 1993 жылы Алматы қаласындағы Педиатрия және балалар хирургиясы ғылыми орталығының базасында балалар онкологиясын емдеу бөлімі ашылған. Бүгінде еліміздің көптеген өңірлерінде осындай патологиялық дертке шалдыққан балаларды емдеу орталықтары жұмыс атқаруда.
Шымкентте балалар клиникалық ауруханасының базасында ашылған орталықта науқастарға нақты диагноз қойылады. Емдеу шараларын дер кезінде жүргізу үшін диагностикалық зертханамен жабдықталған. Дәрігерлердің бәрі арнайы курстан өткен жоғары білікті мамандар.
Жалпы қалалық балалар клиникалық ауруханасында 18 жасқа дейінгі балаларға медициналық көмек көрсету үшін көп бейінді мамандар тәулік бойы қызмет атқарады. Медициналық мекеменің қызмет көрсету сапасы жылдан жылға артып, қызмет түрі көбеюде. Осы жылдың өзінде мекемеде нейрохирургия, күйік, урология, торакалды хирургия, эндокринология, нейрохирургия және медициналық оңалту бөлімдері ашылған.

Жуырда Шымкент қаласындағы «Су ресурстары – Маркетинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің басшысы Анарбек Орман журналистерге ағымдағы жылы атқарған жұмыстарын таныстырған болатын. Сол кезде ол үшінші мегаполисте жеке тұрғын үйлердің орталықтандырылған кәріз жүйесіне қосылу көрсеткіші небары 15,5 пайыз (авт. көпқабатты тұрғын үйлерді қоспағанда) көрсеткішке тең екенін айтқан.
Бұл қоршаған ортаға кері әсерін тигізетіні белгілі. Сонымен қатар ол қазіргі таңда қалада қуаты тәулігіне 150 мың текше метрді құрайтын қалалық тазарту қондырғылары жұмыс істейтінін айта келе, «Қосымша тазарту қондырғыларына күзде, қыста және көктемде 160-170 мың текше метр ағынды, еріген және жаңбыр сулары түседі. Ал қаланы дамытудың Бас жоспарына сәйкес, 2012 жылы жоспарланған солтүстік-батыс бөлігінде тәулігіне 150 мың текше метр және қаланың оңтүстік бөлігінде тәулігіне 60 мың текше метр тазарту қондырғысы әлі күнге дейін салынбағанын, соған орай қысқа мерзім ішінде тазарту құрылыстарының қуатын тәулігіне 50 мың текше метрге дейін ұлғайту қажет. Егер жоба орындалса, онда Шымкент қаласындағы су бұру мәселесі 2025 жылға дейін шешілетін болады»,-деген.
Жалпы қала тұрғындарын кәріз жүйесімен қамту көрсеткішін көбейту мақсатында биыл 13 нысанның құрылыс жұмыстары басталған. Оның үшеуі магистралды кәріз коллекторы болса, 10 елдімекенге ішкі жүйелер тартылған. Бүгінде «Тұран» шағынауданындағы кәріз сорғы станциясының құрылысы аяқталып, ондағы көпқабатты тұрғын үйлер кәріз жүйесіне қосылды. Одан бөлек, «Наурыз» шағынауданының 3,5 мың және «Самал-1» шағынауданындағы 22 мыңдай тұрғын кәріз жүйесіне қосылды. Нәтижесінде қала тұрғындарын кәріз жүйесімен қамту көрсеткіші 52,3 пайыздан — 54 пайызға өсті.
Келер жылы Арғынбеков және Тұран магистралды кәріз коллекторларының құрылысы аяқталады. Кәріз жүйесімен қамту бойынша «Самал-2», «Самал-3», «Достық», «Асар-2», «Тассай», «Мирас», «Шапағат», «Ұлағат», «Солтүстік-Шығыс» елді мекендерінде жүріп жатқан құрылыс жұмыстары да 2022 жылға өтпелі.
2022-2025 жылдары қаланың оңтүстік, солтүстік бөлігінің кәріз жүйесімен қамту жоспарына сәйкес, 2 дана кәріз тазалау ғимаратының, магистралдық коллекторлардың және елді мекендердің ішкі жүйелер құрылысын жүргізу жоспарлануда. Нәтижесінде 2025 жылы қаланың кәріз жүйесімен қамту көрсеткіші 75 пайызға жететін болады.

Қоғамдағы қауіпсіздік қашан да маңызды. Себебі тұрғындардың қауіпсіз тіршілігі мен елдің гүлденуі аталған салаға байланысты. Сондықтан газетіміздің осы санында Майрихов Дәурен Мырзалыұлымен болған сұхбатты назарларыңызға ұсынып отырмыз.

— Дәурен Мырзалыұлы, бүгінгі дидарласып, ортақ әңгімемен тоқайласуға деген жоспарлы кездесу қаламгер ретінде мені ерекшелеу бір қызығушылықтан туындағанын өзіңізден жасырғым келмейді. Дербес ел болған ширек ғасырдан астам уақыт ішіндегі өткен мерзімге талдау жасап, сараптап көрсек, Шымкент қаласындағы төрт аудандағы полиция басқармасының ең жасы мен ең жұлдызы төмені өзіңіз екенсіз. Кішкентай сүрлеу үлкен жолдарға ұласады. Дәреже кадрды іздеді ме, әлде кадрымыз дәрежені іздеді ме?
— Алғашқы сауал тосын әрі салмақтылау болып келді. Шамам жеткенше жауап берейін. Заңгер ретіндегі жалпы еңбек өтілім он бес жыл болса, балалықтан өтіп, жігіттікке жеткен жасым отыздың ортасына жақындады. Оң мен солды таныған кезден заңгер болуды жүрегім қалады.Таңдаудың талабын тұлпар етіп, Сарыағаш ауданындағы орта мектепті аяқтаған соң, Шымкенттегі батыр бабамыз Бауыржан Момышұлы атындағы заң колледжіне оқуға түстім. 2006 жылдан бастап ішкі істер органында қызмет атқарып келемін. Екі жылдай өзімді жолдамамен жолдаған Түркістан қалалық ішкі істер басқармасында қоғамдық қауіпсіздік бөлімінде учаскелік полиция инспекторының көмекшісі, одан кейін тағы соншама мерзімде Шымкенттің Абай аудандық басқармасында қоғамдық қауіпсіздік бөлімінің кәмелетке толмағандар істері жөніндегі учаскелік полиция инспекторы лауазымындағы қызмет сынағынан өттім. Бұлар мені баулудан өткізіп, үлкен тәлім мен тәрбие берді. 2011-2013 жылдар аралығында Оңтүстік Қазақстан облыстық ішкі істер департаменті жол патрульдік полиция басқармасында оқиға орнына шығу инспекторы қызметі сеніп тапсырылды. Одан кейінгі үш жылдай мерзім Шымқаладағы Жол патрульдік полиция полкінің есепке алу тобының инспекторы лауазымымен жалғасты. 2016-2018 жылдар арасында облыс орталығындағы жергілікті полиция қызметі бастығының орынбасары қызметінің сеніммен маған жүктелуі тірлікті де, жауапкершілікті де бұрынғыдан арттыра түскенін терең сезінгендіктен, үдеден шығу үшін бар білімім мен біліктілігімді жұмсадым деп айтсам артық болмас. Еткен еңбегің, атқарған қызметің жоғары жақтан лайықты бағасын алып жатса, жұмыстың ауқымы да арта түсетінін мен іске араласқан ондаған жылдар ішінде терең сезіндім. Абырой мен сенім адамға ерекше күш-қуат беретініне көз жеткіздім. Екі жылға тарта Шымкенттің Еңбекші аудандық полиция басқармасы бастығының бірінші орынбасары болып жұмыс атқаруым кезінде көп нәрсені үйрендім, тәжірибе жинадым. Өткен жылдың көктемінен бері қалалық департамент маған Абай аудандық полиия басқармасының басшылығы қызметін тапсырды. 300-ге тарта аппараттың бірінші басшысы болу оңай емес. Оны терең сезінемін. Білмегенімді үлкендерден сұрауға арланбаймын, ал кішілерге өз білгенімді үйретуден, талап етуден шаршамаймын.
— Атың Дәурен болғандай біраз дәуренді бастан өткеріп келе жатқаныңа қанықтық. Үлкендер «еңбегің еленсін, ісің оңғарылсын» деп сауапты батасын беріп жатады. Жас басшының жұмысы жүйелі болып жатса, соған берілетін баға да соған лайық болары хақ. Бұл турасында елге айтар құрмет пен ізетті білгеніміз артық болмас.
— Әрине, мақтаған да, мақтанған да жаман емес. Егер соған лайық атқарылған іс пен көрсетілген құрмет болса. Егемен еліміздің полиция қызметінің 25 жылдығына орай мерекелік төсбелгі — менің өңіріме таққан алғашқы марапатым. Одан кейін де «Қазақстан полициясына мінсіз қызметі үшін», «Полицияда өз қызметін адал атқарғаны үшін», «Құқық тәртібін қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» төсбелгілерінің берілгендігі менің өз кәсібіме деген құрметімді арттыруыма, алдыма келесі мақсаттар қоюыма тікелей септігін тигізіп, міндеттерімді биіктете түсуде. Бұдан артық қандай құрмет, қандай сенім керек? Соған лайық іс атқару ең ауқымды мақсатымызды жүзеге асыруға жетелеуде деп бағалаймын, соған лайық болуға тырысамын.
— Ішкі істер саласының иығына артылар жүк оңай емес секілді. Қоғам өміріндегі заңдылықтың жүзеге асырылуы, қылмыстың алдын алу үшін жүргізілетін тынымсыз жұмыс, тәртіптің қатаң әрі қасаң қағидаларын жүйелі жүргізудің сан алуан міндеттері оңай болмайтындығы белгілі. Оны құр сөзбен емес, нақтылы іспен ғана орындау керектігі белгілі. Бөлімдер мен салауатты өмір сақшылары жайындағы жұмысқа да тоқтала кетсеңіз, Дәурен мырза!
— Қандай да бір ұжымның алдына қойған өздеріне тиесілі міндетті мақсаттары болады. Полиция қай кезде де халықпен, елмен, көпшілікпен бірлесіп жұмыс істейді. Өмір болған соң оның әр сәтінің бірқалыпты болуы мүмкін емес. Еліміздің әрбір заңының аясындағы келеңсіздікпен, тәртіп бұзушылықпен, қандай да бір болмасын ірілі-уақты қылмыстық әрекеттермен полиция тікелей жұмыс жүргізеді.Оның ашылуына ғана күрес жасамай, оны болдырмаудың алуан жолдарымен алдын-ала күрес жүргізеді. Қылмыс ауқымының артпауы, оның толық ашылуы ішкі істер саласындағы жұмыстың жүйелілігіне, жауапкершілігіне, ізденіс пен іскерлікке тікелей байланысты. Полицияның кез-келген лауазым иесінің өмірде өзгелерге өнеге болуы керек екендігін өз басым ең басты қажеттілік санаймын, оны өзгелерден үнемі талап етіп отыруды дағдыға айналдырғанмын. Тағы бір қосымша айтарым, еліміздің ішкі істер органдарының басты ұстанымы адамның және азаматтардың өмірін, денсаулығын, құқықтары мен бостандықтарын, қоғамның және мемлекеттің мүдделерін құқыққа қарсы қол сұғушылықтан қорғауға, күнделікті өмірде қауіпсіздікті болдырмауға, қауіпсіздікті қамтамасыз етуге арналған. Тәуелсіз мемлекетіміздің қоғамында әрдайым сүрінгенге – сүйеу, құлағанға — тіреу, деміккенге — тыныс болатын да құқықтық салалар екендігін жадымыздан шығармауымыз керек. Бұл саладағы ішкі істер халықтық орган деп толық кепілдікпен айта аламыз. Біз халықтың қызметшісі ғана емес, қорғаны болуға міндетті екендігімізді ешқашан естен шығармауымыз керектігін терең сезінеміз.
Біздің Абай аудандық полиция басқармасында халыққа қызмет етуге 289 полиция қызметкері жұмылдырылған. Ауданымыздың өзі мегаполис қаладағы төрт ауданның арасында аумағы мен тұрғындарының саны жағынан алдыңғы қатарда тұр. Жаңа айтқан 289-дың 279-ы офицерлік, қалған 10-ы сержанттық құрамда. Жалпы 12 бөлім өз саласы бойынша ел қызметін атқаруда. Бұл — үлкен күш. Атымызға затымыз сай болуына барымызды салып жатқан жайымыз бар.
— Жұмыс нәтижелі пайыздық көрсеткішпен бағаланады. Ілгерілеу болса, оның деңгейі қай биіктіктен көрінуде? Алдағы күндерге жоспарланған қандай бағыт бар екендігіне тоқталсаңыз
— Үстіміздегі жыл да аяқталып келеді. Оның нәтижесінің ойымыздағыдай болатынына деген сенімімізге селкеу түсіргіміз келмейді. Ал биылғы алғашқы алты айды былтырғы жарты жылдықтан санамалап салыстырсақ, құқық бұзушылықтың деңгейі – 4,4 пайызға төмендеген. Бұл, әрине, қызметкерлеріміздің ел ішінде жүргізген жүйелі жұмыстарының оңды нәтижесі деп айтуымызға әбден болады. Жоспарсыз жұмыс болмайды. Осындай оң нәтижеден төмендемей, ісімізді одан әрі оңғарып, көңілден шығар көрсеткіштерді көтерсек деген ниетімізді ортайтпақ емеспіз. Халық пен полиция саласының арасындағы тығыз байланыс тұрақтылық тұғырынан төмендемесе, көп мәселе соған тікелей байланысты. Өз басым әр полицейдің міндеті мен қызметіне адал, жауаптылығының жоғары, патриоттық рухының биік болуы көп мәселені шешеді, қоғам өмірінде тұрақтылықты қалыптастырады деп ойлап қана қоймай, солай боларына сенемін де. Алдағы белгіленген бағытымыздың жоспары да осы ауқымда, осы бағытта.
— Адамдар мен полиция арасындағы ішкі қатынас пен араластықты қалай бағалайсыз? Не жетіспейді?
— Шынын айтқанда, халық пен заңдылыққа қызмет атқарудың аражігін ажыратуға болмайды. Адамдарға ең жақын, алғашқы көмек қолын созатын, қажетті жәрдем көрсететін, байланыстырушы буын — полиция. Біздің басты ұстанымымыз — жазалау, қорқыту, үркіту емес, көпке қорған болу. Кез келген ішкі істер саласының өкілі — туындаған жайсыздықтың алғашқы жанашыры, тыңдаушысы, шешімін табуға тырысушы көмекшісі, демеушісі болуға тиісті ғана емес. Олардың әр бірінің міндеті болуы тиіс. Сонымен қатар бұл ретте полиция мен халық арасында коммуникацияның барлық түрлері мен танымал мессенджерлер пайдаланылады. Халықтың полицияға деген сенімі жоғалған немесе арта түскен кезде, тұрақтылыққа селкеу түскенде қызмет сапасы арзандайды. Жетіспейтін жағдайға жол бермеу керек.
— Дүниені жайлаған апатты індетпен күресте полиция қандай жұмыс жүргізеді?
— Төрткүл дүниедегі әлі де өзекті мәселе қатарында тұрған короновирус дертіне қарсы ортақ күрестен біздің полиция қызметкерлері бір сәтке де тыс қалған жоқ. Ортақ міндетті орындауда бізге аз міндет жүктелген жоқ. Адам денсаулығын сақтау мен дерттің алдын алуда арпалысты сәттерді бастан кешірдік. Олар өз өмірлерін қатерге тігіп, қауіпсіздік шараларын жүргізудегі жұмыстарын бүгінгі таңда да азайтқан жоқ. Абай ауданында сауда қатарлары, дәмханалар мен тойханалар жетіп артылады, Мезгілсіз той-томалақ, адамдардың топтала жүздесуі, орынсыз іс-шаралардың ұйымдастырылуына қарсы күрестің әркез бел ортасында болдық. Қажетті шарттар мен талаптарды орындау мақсатында санитарлық негізде мониторингтік топтармен бірлесе қоян-қолтық жұмыстар жүргізілді. Бақылау істері әлі де атқарылып келеді.
— Тәртіп пен талаптың пайдалы тұстары неде деп санайсыз?
-Бауыржан Момышұлының ұрпаққа ұран болар бір ұлағатты сөзін ұдайы ұран етсек, одан ұтылмаймыз. «Тәртіпке бас иген құл болмайды, тәртіпсіз ел болмайды». Біз осы бағыттағы міндетімізді мінсіз атқаруға әркез дайынбыз. Баршаны соған шақырамыз.
— Өзіміз үлкен санайтын Отанымыз әр отбасынан басталады. Соңғы сауал ретінде жанұяңыздың жағдаятын білгіміз келіп отыр.
— Әр отбасы — өзіне лайық ұлылықтан тұрады. Өмірлік қосағымыз екеуміздің 3 қыз, 1 ұл тәрбиелеп отырмыз. Солардың саулығы, тұлға болып қалыптасуы, ел азаматы қатарынан көрінуі бізге ғана байланысты екенін білеміз.
— Рахмет, Дәурен Майрихов мырза, бар іс оң, ден сау болсын!

Сұхбаттасқан,
Серікбай Сапарұлы,
КСРО, Қазақстан Журналистер,
Қазақстан Жазушылар Одақтарының мүшесі.

Жастардың потенциалы, қажыр-қайраты қашан да жоғары. Сондықтан елдің болашағын бүгінгі өскелең ұрпақтың аяқ алысына қарап болжап жатады. Дегенмен қазіргідей жаһандану дәуірінде адамның ойын сан саққа жүгіртіп, мақсатынан адастыратын ағымдар мен ұғымдар көп. Жастар қоғамның қозғаушы күші болуымен қатар, әлгідей теріс пиғылды көздейтін топтардың идеологиясына келгенде қауқарсыз екенін де ескеру керек. Ұлтымыз сондықтан ұрпақ сабақтастығына айрықша мән береді. Бүгінгідей сын сағатта тәжірибе мен тәлімнің, бағыт пен бағдардың маңызы айрықша. Мұның барлығын тектен-текке айтып отырғаным жоқ. Ағымдағы жылы ҚР Тұңғыш Президенті-Елбасы Н.Ә.Назарбаев «Елдіктің жеті тұғыры» атты қағидаттар жиынтығын ұсынған болатын. Бұл қағидаттар қоғамда қызу талқыланды. Баса айтқым келетіні, Елбасы ұсынған қағидаттар әрбір жастың санасына мықтап сіңуі керек. Сонда ғана дамудың даңғыл жолына түсіп, әлеуметтің әлеуеті артып, еліміз дами түспек. Толығырақ тоқталайын…
Тәуелсіздік – кез-келген азамат үшін ең қастерлі құндылық. Елбасымыз «Тамыры терең тарихымызға құрметпен қарап, мемлекеттілігімізді қадірлеу, оны көздің қарашығындай қорғау – әрбір қазақстандықтың міндеті. Жер жүзінде өз алдына дербестігі жоқ қанша ұлт пен ұлыстың барын ескерсек, еселі еңбекке арналған отыз жыл ұлт тарихында алтын әріппен жазылары анық» деп атап өтті. Рас, өткен ғасырда туып, есейген қандастарымыз аталған қасиетті күннің қадірін айқын ұғып, анық түсінеді. Әйтсе де Тәуелсіздік таңы атқаннан кейін дүние есігін ашқан қазіргі жастар алдыңғы буын сезінген күй мен қиындықтан бейхабар. Тек тарих беттерінен ғана өткеніміз турасында танып, біледі. Сондықтан Тәуелсіздіктің қасиетті де қастерлі ұғым екенін жастардың, өскелең ұрпақтың санасына мықтап сіңіре беруіміз тиіс. Мұны Елбасы да қағидаттар жиынтығына қосып, ұлы мерекенің, қастерлі түсініктің қасиетін арттыра түскендей.
Бірлік пен келісім – еліміздің мызғымас тұғыры. Тәуелсіздік алған жылдарда құрылған еліміздегі ең тиімді әрі жемісті бастаманың бірі – Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылуы. Мұны бірқатар зерттеушілер де жазып, айтып жүр. Аталған орган еліміздегі ондаған ұлт пен ұлыстың ұйысып, ортақ мақсат жолында тер төгуіне серпін беріп келеді. Әрине, осындай игі бастаманың артында Елбасымыздың тұрғаны белгілі. Айтпағым, бірлік пен келісім кез келген мемлекет үшін өте маңызды. Бірлігі жоқ елдің тоз-тозы шығады. Сондықтан мұны да өскелең ұрпақ санасына мықтап сіңіріп, ел ішіне іріткі салар теріс пиғылдардан қоғамды қорғауы керек.
Жер – ата-баба мұрасы, халық қазынасы. Елбасы өз сөзінде «Біз Тәуелсіздікті жариялай салысымен шекарамызды құжат жүзінде бекітіп алуға күш жұмсадық. Адамзат тарихында, тіпті қазіргі кезеңде де даулы территорияның соғысқа, қантөгіске алып келгенін көріп отырмыз (Таулы Қарабақ, Қырым, Грузия және т.б.). Мен өскелең ұрпақты осындай қауіптен сақтап қалу үшін барымды салдым» деді. Сөз жоқ, бүгінгідей берекелі күніміздің артында кешегі ел шекарасын бекітудегі Елбасының ерен еңбегі жатыр. Жердің қадірін, бабалардың аманатын балалары білуі тиіс. Себебі осыншама кең-байтақ жердің әр тасы үшін қаншама қан төгілді. Талай отбасының отағасы ажал құшты. Талай сәби жетім қалып, жесір саны артты. Сондықтан жерімізді көркейтіп, келесі буынға жеткізу – әр азаматтың парызы.
Отбасы мен салт-дәстүр – қоғамның алтын діңгегі. Қазақта «ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» деген түсінік бар. Тамыры тереңде жатыр. Одан бөлек, Отанның өзі отбасынан басталатынын да жақсы білеміз. Демек береке дарып, ынтымағы жарасқан үйден елінің болашағын ойлайтын, дамуына сеп болатын ұл мен қыз шығады. Одан қалса, әрбір шаңырақ – салт-дәстүрдің өзегі. Заманға сай түлеп, озығы қалып, тозығынан тазарып отыратын ұстахана іспетті. Сондықтан ұлттық тәрбиенің бастауы саналатын отбасы мен салт-дәстүрдің заман адамын тәрбиелеудегі маңызы зор.
Ұлттық мәдениет – халықтың рухани тірегі. Елбасы «Өркениетті отыз елдің қатарына қосылуда материалдық құндылықтармен қатар, рухани байлықтың маңызы зор. Сол үшін мәдениетімізді зерделеп, өзге жұртқа насихаттай білген абзал. Басқа халықтарды тек өнер құдіретімен, ғылыми ізденіспен ғана мойындата аламыз» деп атап өтті. Аталған қағиданы іс жүзінде дәлелдеп, миллиардтан астам халқы бар Қытайды да, өркениет орталығы саналатын Еуропаны да мойындатқан хас таланттар көп. Қала берді, ұлтымыздың қанында өнерге деген сүйіспеншілік, мәдениетке деген құштарлық бар. Терең тарихымызбен астасып жатқан ұлттық мәдениетті таныта түсу, дамыту – әрбіріміз үшін міндет. Өскелең ұрпақ та осыны ұмытпауы тиіс.
Білім мен еңбек – бақуатты өмірдің кілті. Материалдық табыс пен байлық уақыт өте құнын жоғалтады. Ал білім тозбайды. Еңбек тәжірибе топтауға, талапты ұштауға, адамның талантын танытуға мүмкіндік береді. Әлемдік өркениеттің орталығы саналатын дамыған елдер де білім мен еңбектің арқасында қазіргі деңгейге жетіп отыр. Білім мен еңбек бірлескенде ғана толағай табысқа жетеміз. Бұл – дәлелденген дүние. Сондықтан заман адамын тәрбиелеуде бұлардың маңызы айрықша деп білемін.
Прагматизм – бәсекеге қабілетті болудың кепілі. Елбасы «Біз қолда бар ресурс пен мүмкіндікті пайдалануға, нәтижелі жұмыс атқаруға және көздеген мақсатқа тиімді қол жеткізуге тырысуымыз керек. Қазір елімізде жастардың өзін-өзі дамытуына, білімін жетілдіріп, сүйікті ісімен айналысуына мүмкіндік мол. Сондықтан прагматизм принциптері бойынша барынша қанағатшыл, үнемшіл, ұстамды болып, уақытты орынды пайдалануға талпынған жөн» деді. Иә, бүгінгі бәсеке заманы ешкімді де аямайды. Секунд пен минуттың өзінде әлемнің болашақ тағдырына әсер ететін шешімдер қабылданып, оқиғалар орын алып жатыр. Сондықтан қолда бар ресурстарды тиімді пайдаланып, жетістікке жетуге тырысуымыз тиіс. Сонда ғана мақсатымызға жетіп, биіктерден көріне алмақпыз.
«Елдіктің жеті тұғыры» қағидаттар жиынтығы – әрбір жасқа керек құнды кеңес. Оны терең түсініп, ескергенде ғана нәтиже шығады. Сондықтан бұл жеті тұғырды жастар арасында кеңінен насихаттау ісіне айрықша үлес қосқанымыз жөн. Себебі болашақтың жарқын болғанын әрбіріміз қалаймыз. Әр қазақстандықтың мойнында жауапкершілік жүгі бар. Еліміз аман, егемендігіміз мәңгі болсын! Жарқын болашаққа бірге қадам басайық!

Аслан АЛИМБЕК,
Шымкент қаласы мәслихатының депутаты,
Nur Otan партиясы фракциясының мүшесі.

Ертеде адамдар ұзақ жолға сапар шегер сәтте адаспау үшін жұлдыздарды бағыттаушы сызба ретінде қолданған екен. Сол сияқты «Елдіктің жеті тұғырын» – еліміздің даму жолына бағыттайтын жеті қарақшы жұлдызы іспеттес жол нұсқаушы сызба деуге келеді. Ел болып ес жиғалы рухани болмысымыз бен мәдениетіміз жарыса дамып, қазіргі сағат санап ілгерілеп жатқан әлемдік даму толқынымен ұштасып келеміз. Бұл ең алдымен еңбекқор халқымыз бен елін сүйген Елбасымыздың 30 жылға таяу еңбегінің арқасы. Осы орайда, Елбасымыз елін сүйген көшбасшы ретінде өскелең ұрпаққа бағыт-бағдар беріп, қолдау мақсатында «Елдіктің жеті тұғыры» атты қағидаттар жиынтығын ұсынды.

«Елдіктің жеті тұғыры» — Елбасымыздың 30 жылдық тәжірибесі, елге деген жанашырлығы және сүйіспеншілік кеңесінің жиынтығы. Әр тұғырдың астарында алтынға бергісіз ақыл, томдарға жүк болар тарих, ұлттың ұпайын түгендейтін құндылық пен қасиет жатыр. Қазақ – текті де дархан халық. Ал Елбасы ұсынған қағидаттар сол тамырдан тарайтын тектілігімізге нәр, мақсатымызға қуат береді. Бүгінгідей жаһандану дәуірінде әр азаматтың бәсекеге қабілетті, озық ойлы, тәлімі мен тәжірибесі ұштасқан заман адамы болуына ықпал етеді.
Елбасымыз бірінші тұғырда, Тәуелсіздігіміздің ең ұлы, ең қастерлі құндылығымыз екенін айтқан. «Өз үйім — өлең төсегім» деп дана халқымыз айтқандай, әр ұлттың өз мемлекеті, өз мекені болғанынан артық бақыт жоқ шығар. Ата-бабамыздың арманы болған, қаншама батырларымыздың қанымен, терімен келген ұлы Тәуелсіздігімізді, территориясы бойынша әлемде 9-орын алатын кең байтақ жерімізді сақтау әрбір азаматтың парызы екенін айтқан. Сонымен қоса тәуелсіздігімізді сақтау, мәңгілік ету өскелең ұрпаққа аманатталатынын, осы жолда жас ұрпақ әрқашан еңбекке дайын болуы керегін атап көрсеткен. Иә, тарихымызда еліміздің егемендігі жолында жанын қиған батыр мен қайраткер көп. Бүгінгідей берекелі күннің іргесін кешегі тарихи тұлғаларымыз қалап кетті. Дегенмен тәуелсіздікті алғаннан сақтап қалудың қиынын жақсы білеміз. Бүгінгідей қым-қуыт заманда елдің іргесіне ырыс тұралатып, шаңырағына шаттық ұялату – әрбір азаматтың міндеті. Себебі біз сияқты егемен ел атана алмай, өзгенің қолына қарап отырған ұлт-пен ұлыс көп. Осының өзі-ақ азаттығымыздың құнын айшықтап тұрған тәрізді.
Екінші тұғырында бірлік пен келісім — еліміздің тұрақты тұғыры екені айтылады. Бір тудың астында қаншама ұлтты біріктіру, бауырмалдыққа баулу ең алдымен еліміздің ақ көңілі мен дархан пейілінің, Қазақстан халқы Ассамблеясы әлеуетінің және Елбасымыздың салиқалы саясатының арқасы деп білемін. Әлемдік ахуалға көз жіберіп көрейік. Ондаған ұлтты айтпағанда, бір ғана ұлттың өзі сан түрлі топқа бөлініп, тартысып жатқанын ақпараттық сайттардан оқып жүрміз. Берекесі қашып, бірлігі сетінеген талай елдің тағдыры қыл үстінде тұр. Мыңдаған бүлдіршін от пен оқтың арасында балалықтың бал дәмін тата алмай есейіп жатыр. Ұйқысы қашып, Тәңірден тілеп, жанын шүберекке түйіп қаншама адам жүр. Әрине, осының бәрін көріп отырып, осындай 130-дан астам ұлт пен ұлысы ұйысқан берекелі елде өмір сүріп жатқанымызға қуанамыз. Бірлік пен келісімнің маңызын да айқын ұғып, жақсы түсінеміз. Елбасының мұны қағидаттар жиынтығына қосуы – тереңнен толғайтын көреген көшбасшы екенін тағы бір дәлелдей түскен тәрізді.
Үшінші тұғырында, жердің ата-бабамыздан қалған қастерлі мұра, халық қазынасы екенін айтқан. Ежелден жеріміз жанмен құндас қастерлі, қасиетті ұғым. Тәуелсіздігіміз жарияланған тұста Елбасымыз әуелгілерден болып еліміздің шекарасын бекітті. Бұл — еліміздің даму жолындағы ең ұтымды қадам. Елбасы да өскелең ұрпаққа жерімізді қастерлеп, көз қарашығындай сақтап, азаттығымызды мәңгілік етуді өсиеттеп, мирас ету борышымыз екенін айтты. Осыншама байтақ жеріміз бар. Ата-бабамыз қарыс жердің қадірін біліп, қасық қаны қалғанша күресті. Енді сол жерді сақтау – өскелең ұрпақтың желкесіне артылар жауапкершілік. Бәсеке заманында ешкімге есе бермей, елдігімізді таныта түсу үшін білім мен тәжірибе, тәлім мен ұлтжандылық сынды ұлы ұғымдар қажет. Ол да бүгінгі бүлдіршіндеріміздің бойынан табылады деп сенемін.
Төртінші тұғырында отбасы мен салт-дәстүрдің қоғамның алтын діңгегі екенін айтқан. Дана халқымыз «отан отбасынан басталады» дейді. Отансүйгіштік туған өлкеңдегі отбасыңа, еліңе, тіпті, ұшқан құс пен аққан бұлақ сыңғырына деген сүйіспеншіліктен бастау алады. Отбасы құндылығы сақталса, бүкіл салт-дәстүр, әдет-ғұрыптың сақталғаны. Ақыл, жүрек, қайрат, намыс, адалдыққа сүйене отырып, дәстүріміздің игісін оздырып, бұрысын тоздырып, саналы өмір сүруіміз қажет екенін жеткізген.
Бесінші тұғырында, Елбасымыз «ұлттық мәдениет – халықтың рухани тірегі» дейді. Тарих қойнауын ақтарар болсақ, болмысы ерекше, рухани-мәдени мұраларға бай халық екенімізге көзіміз жетеді. Мәдениет — біздің тереңнен келе жатқан тәрбиеміз, өне бойымыздағы бүкіл қасиеттеріміз. Ол қасиеттердің игі жиынтығы мен мәдени, рухани құндылықтары дамыған 30 елдің қатарына қосылуымызға септігін тигізеді. Бүгінде ұлттық тәрбиемен сусындап, мәденитіміздің мәнін тереңнен түсінетін жастарымыз әлемге еліміздің атын танытып, мойындатып жатыр. Демек мәдениеттің өзі елдің әлемдегі оң имиджін қалыптастыра алады.
Алтыншы тұғыры. Білім мен еңбек – бақуатты өмірдің кілті. «Өзіңе сен, өзіңді алып шығар, еңбегің мен ақылың екі жақтап» деп дана Абай айтқандай, біз тек өз біліміміз бен күшімізге сенуіміз керек. Қазіргі таңда өз өнерімен, білімімен елдің атын танытып жүрген дарынды жастарымыз өте көп. Міне осының бәрі — білім мен еңбектің нәтижесі. Елдің үмітінің ақталғанын және адал еңбек пен ұшқыр білімнің арқасында ғана ұлы жетістіктерге жете алатынымызды атап өткен. Сөз жоқ, бәсеке заманында білімді де тәжірибелі адамның ғана жолы болады. Ал елдің атын ердің, ердің атын еңбектің шығаратынын жақсы білеміз. Ендеше білім мен еңбек — жетістіктің сыңары. Оларсыз елді дамыту мен көпті таңғалдыру мүмкін емес.
Жетінші тұғырында «прагматизм – бәсекеге қабілетті болудың кепілі» дейді Елбасымыз. Қолымызда бар мүмкіндіктер аясында, тиімді жолдарды таңдап, үздік нәтижелерге жетіп, еліміздің дамуына үлес қосуға мүмкіндіктер мол. Сондықтан прагматизм қағидаттары бойынша, яғни қанағатшыл, үнемшіл, ұстамды болып, уақытты үнемді пайдаланғанның жөн екенін, осылайша біз Тәуелсіздігімізді баянды етіп, ел тұтастығын сақтап, отбасылық құндылықтарды жаңғыртып, ұлт мәдениетін насихаттап, терең білім мен адал еңбекке ден қойған жасампаз ел болатынымызды айтқан.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев жариялаған «Елдіктің жеті тұғыры» атты қағидаттар жиынтығы өз арнасын тауып, ел игілігі жолында сапарға шыққан, елім деп соққан жүректерге жалау болып, оларды елдің дамуына ықпал етер жолға түсуге бағыттайды деп сенемін. Әрбір айтылған қағидат қазақстандықтардың жүрегінен орын алып, санасына мықтап сіңсе, мемлекетіміздің даму қарқыны күшейіп, халқымыз бір шаңырақ астында ұйысып, кемел келешекке қадам басатынымызға сенемін. Елдің болашағы бүгінгі жас буынға байланысты. Ал Елбасымыз олардың жан-жақты болып өсуіне бар жағдайды жасады. Енді жарқын болашаққа бағыттайтын бағдарды да ұсынды. Болашағымыз жарқын болсын! Еліміздің тұғыры биік болып, көк туымыз мәңгі желбіресін!

 

Төреайым Сұлтанова,
Шымкент қаласы мәслихатының депутаты,
Nur Otan партиясы фракциясының мүшесі.

Түркістан облысында «Қазақтелеком» және «Транстелеком» акционерлік қоғамдары тарапынан мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобасы бойынша талшықты-оптикалық интернетті пайдалану жобасы іске асырылды. Қазақстанда алғаш рет қолға алынған жоба аясында инвестор «NanoTech» ЖШС жыл басынан бері облыстағы 70-ке жуық ауылдық елді мекен тұрғындарын интернетпен қамтыды. Дәл осындай тәсілмен келер жылы 30 мыңға жуық тұрғын үй, яғни, 150 мыңға жуық тұтынушы сапалы интернетке қол жеткізетін болады.

Бұл туралы Түркістан облысы әкімдігінің аппарат отырысында айтылды. Облыстық цифрландыру, мемлекеттік қызметтер көрсету және архивтер басқармасының басшысы Е.Өтебаевтың айтуынша, өңірде ғаламтормен қамту, цифрландыру бағытында өзге де маңызды жобалар жүзеге асып жатыр. Биыл облыста «Кселл» акционерлік қоғамы тарапынан 58 елді мекен мобильді кең жолақты ғаламтормен қамтылды. Бұдан бөлек өңірде қолданыстағы 2G және 3G станцияларын 4G-ге ауыстыру жұмыстары жүргізілуде. Атап айтар болсақ, «Кселл» байланыс операторы облыс бойынша қолданыстағы 22 базалық станциясын 4G-ге ауыстырса, Түркістан қаласында қосымша 3 жаңа станция орнатып, 6 станцияны 4G-ге ауыстырды. «Билайн» байланыс операторы 30 станциясын 4G-ге ауыстырса, «Tele2» байланыс операторы облыс бойынша қолданыстағы 214 станциясын 4G-ге ауыстырған.

Еліміздің Ауыл шаруашылығы министрі Ербол Қарашөкеевтің жұмысына шаруалардың көңілі толмайды.

Осы аптада еліміздің бірқатар өңірлерінен жиналған 30-ға жуық шаруа қожалықтары елордаға арнайы барып аталған ведомства басшысымен жолықты. Алыстан ат арылтып келгендердің арасында маңғыстаулық шаруалардың жанайқайы тіпті ащы. Биыл қуаңшылықтан көп малы қырылып қалған мұнайлы өлкенің фермерлері жауаптылар өлген малдың есебін дұрыс жүргізбегеніне қынжылады. Сонымен қатар олар ауылдағы әр тұрғын екі бастан артық мал ұстамауы керек деген министрлік әзірлеген заң жобасындағы талап тіпті қисынға келмейтінін, оған түпкілікті қарсы екендіктерін ашып айтты. Олар қазаққа атадан қалған кәсіп мал бақтырмаудың амалын жасауға барын салып жатқан министр Е. Қарашөкеевке отставкаға кету туралы талап қойды.
Сонымен қатар министрлік әзірлеген заң жобасында субсидиялардың қысқартылып жатқанына тағы ашынған шаруа иелері салаға жауапты басшы ауыл шаруашылығы саласының майын ішіп, жілігін шаққан маман болуы керектігін қадап айтады. Алқаптан астық өндіріп, қорадағы төрт түлікті баптау ісінде мүлдем тәжірибесі жоқ Қарашөкеевтей маманның бізге түкке қажеті жоқ деген шаруалар тиісті заңды кеңесіп әзірлеуді сұрайды.
Сонымен қатар маусым айында қырылған мал үшін Үкіметтен бір реттік көмек ретінде берілген 1 млрд 900 млн теңгенің әлі 700 млн теңгесінің игерілмегеніне наразы болған шаруа иелеріне Қарашөкеев «Бұл олқылықты реттеу үшін қаңтардан бастап ревервтен ақша сұраймыз» деуден әрі аса алмады.

Пандемия бірқатар салалардағы біраз кемшіліктерді су бетіне шығарды. Мәселен, қашықтан оқуға еліміздегі цифрландыру саласының сақадай сай еместігі анық байқалды. Медицина саласында да біраз шикіліктің бары анықталды. Алайда әлемді абдыратқан сол пандемия көптеген жастардың бойында дәрімен жұмыс істейтін фармацевт, дертпен күресетін дәрігер болу ниетін оятқан екен.
Мұны бізге Шымкенттегі М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университетінің профессоры, техника ғылымдарының докторы Нағима Жақыпбекова айтып берді. Аталған оқу орнының «Химия» кафедрасында қызмет ететін профессор жас ұрпаққа сапалы білім беруде еңселі еңбек еткені үшін көп орталарда мойындалып, өңіріне бірнеше медаль таққан. 1983 жылдан бері аталған белді оқу орнында табан аудармай абыройлы қызмет етіп келе жатқан Нағима Орманбекқызының жас ұрпаққа айтар келелі кеңесі көп. Ол жөнінде мына сұхбаттан оқи аласыздар.

– Нағима Орманбекқызы, сіз 2005 жылы Қазақстан Республикасы ғылым, техника және білім саласындағы мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағын алдыңыз. Бұл мерейлі атақ сізге қандай еңбегіңіз үшін берілді?

– Мұндай атаққа сол жылы осы оқу орнындағы 8 профессор ие болдық. Дәл сол жылдың қыркүйек айында оқу орнымызға Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев іссапармен келген. Сол кездегі мемлекет басшысы ретінде Нұрсұлтан Назарбаевтың келуіне орай университетте көрме ұйымдастырылған. Көрмеде біз ғылыми жұмысымызды таныстырдық. Бірнеше бөлімнен тұратын, әр бөлімінің өзі бір тақырыпқа жүк болар дүниеге Президент оң баға берді. Одан соң біз сүбелі еңбекті мемлекеттік сыйлыққа ұсынғанбыз. Еліміздің Білім және ғылым министрлігі әр өңірден ұсынылған 32 еңбектің ішінен алты еңбекті мемлекеттік сыйлыққа лайық деп табады. Оның ішінде бір бөліміне өзім жетекшілік еткен оқу орнымыздағы профессорлар әзірлеген ғылыми жоба да бар болған.

– Сіз жетекшілік еткен еңбекте қандай жаңалық ашылған еді?
– Өндірісте синтетикалық акрил материалын киім шығаруға пайдаланады. Сол кезде акрил талшықтары қалдық ретінде жарамсыз дүние ретінде қалады. Ал оны қалдық ретінде құртпай, күнделікті өмірге қажетті өнім алуға болады. Қалай? Яғни талшықтарға реагенттер қосып, полимер алынады. Ғылыми түрде ашылған бұл жаңалық 2006 жылдан бері өндірісте, тұрмыста қолданылып келеді.

– Осыдан он жыл бұрын «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» грантының иегері атандыңыз. Соның негізінде шетелдегі беделді оқу орындарына бардыңыз. Ондағы білікті мамандар сізге өз тәжірибесімен бөлісті…
– Иә, ол грант еліміздің Білім және ғылым министрлігі тарапынан берілген. Берілген грант есебінен Англиядағы алты беделді оқу орындарындағы оқытушы ғалымдармен кездесіп, тәжірибе алмастық. Ол жақтың мамандары бізге істеп жатқан жұмыстарын таныстырып, тәжірибелерімен бөлісті. Зертханалық жұмыстарды үйретті. Заманауи құрал-жабдықтармен жұмыс істеудің қыр-сырын түсіндірді. Біз елге келгеннен соң, көкейге түйгенімізді студенттерге көрсеттік.

– Елімізде жастардың техникалық мамандықтарға деген қызығушылығы төмен деген пікірлер көп айтылады. Сіз өз салаңыз бойынша бұған не айтасыз?
– Біздегі «Химия» кафедрасында фармацевтика және химия мамандығы бар. Соңғы екі жылда фармацевтика мамандығын таңдап, оқуға түсіп жатқандар айтарлықтай көбейді. Біз мұны пандемия кезіндегі дәрігерлердің тапшы болуымен байланыстырамыз. Ал талапкерлердің химияны таңдауы мейлінше аз екенін айтпай кетуге болмас.

– Оның себебі неде?
– Мектепте көп оқушылар химия қиын, түсінбейміз деп қорқады. Бұл үшін жас ұрпаққа кінә артуға болмайды. Мәселе мұғалімдерде. Пән мұғалімі балаларға дәрісті қызықты етіп түсіндіру керек. Құр сөзбен емес, демонстрациялық тәжірибелер керек. Көптеген балалар үшін химия жұмбақ, шешімі күрделі дүние сияқты болып көрінеді. Ал шындап келгенде ондай емес. Бір түсініп алса, одан асқан қызық дәріс жоқ. Жалпы балалар химия, физика, математика күрделі пән деп ойлайды. Бірақ бұл – қате түсінік. Қараңыздаршы, қанша ғасыр болса да химия, физика, математиканың заңдары мен ережелері өзгермейді. Қаншама жылдан бері бір заңды әлі күнге дейін оқып келеміз. Бұл жақсы емес пе? Үйреніп алсақ, сол заңмен жұмыс істей береміз. Және ол барлық елде бірдей. Ал гуманитарлық пәндерде мұндай емес. Бүгін тарихты былай айтады, бес жылдан соң ондағы деректерді қайтадан өзгертіп жатады. Филология да сондай.
Осы ретте мына нәрсені айта кетейікші. Кеңес одағы кезінде мектепте оқитын балалар университетке келіп химиядан дәріс алатын. Міне сондай жүйені қайтадан қолға алу керек сияқты.

– Сіздің бұл ойыңыз өскелең ұрпаққа техникалық мамандыққа бет бұруға темірқазық ой болады деп сенейік. Бұдан бөлек көкейіңізде қандай мәселе жүр?
– Қаланың экологиялық ахуалын жақсартуда біраз жұмыстар жасалуы тиіс. Бұл ретте бізден яғни, химиктерден қандай көмек болуы мүмкін? Мәселен, диқандар қауымы қызанақ еккен кезде сапалы өнім алу үшін жердің құнарын зерттеуі керек. Ол жерде металдар құрамының талапқа сай болуын жолға қою үшін химия саласының мамандарын тартуы тиіс. Бұдан өзге, қала территориясында бұрындары жұмыс істеген, қазір тоқтап қалған зауыттар бар. Сол аумақта зияны көп металдар жетерлік. Оларды жою мақсатында химия саласының мамандарына жүгініп, тиісті жұмыстарды жүргізу арқылы, сол аумақтардағы жерді қайтадан жақсартуға болады.
Қазіргі таңда қалада көгалдандыру жұмыстарына жіті көңіл бөлінуде. 2025 жылға дейін қаладағы жасыл желек аумағындағы көшеттер санын 12,5 млн-ға жеткізу жоспарланып отыр. Осы мақсатта 6,5 млн ағаш көшеттері егілмек. Бұл жұмыстарға да ғылыми тұрғыдан да назар аударған абзал. Себебі бір ағаштар оттегіні көп бөлсе, енді бірі металдарды өзіне көп тартады. Келесі бір көшеттер суды жақсы ұстайды. Мұндай талдау жұмыстары көшеттердің жерсіну көрсеткішін жақсарта түседі.

– Келелі пікіріңізге рахмет!