Маңызды

Ағымдағы жылдың 26-қаңтарында өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бірнеше өзекті мәселенің бетін ашып, тиісті органдар мен өңір әкімдеріне оны реттеуді тапсырды. Президент жұмсақ креслода отырған ақ жағалылардың жұмыспен қамтудың жол картасын жүзеге асыруда жымысқы тірліктердің орын алуына жол бергенін, отандық өнімдердің саудасын жүргізуге қырын қарағанын, жайылым жерлердің көп бөлігі жұрттың игілігіне жаратылмауына көз жұмып келгенін сын тезіне алды. Президент айтқан сынның бір емес бірнешеуі Түркістан облысына қарата айтылды.

Осыған байланысты Түркістан облысының әкімдігі бірқатар шараларды қолға алды. Соның бірі тұрғын үй мен құрылыс материалдары бағасының өсуіне жол бермеу. Өңірде құрылыс өнімдерін шығаратын 50-ден астам кәсіпорынның көпшілігі өз өнімдерін бірнеше есеге негізсіз қымбаттатқан. Бұған тосқауыл қою үшін Түркістан облысы әкімінің орынбасары Мейіржан Мырзалиев жергілікті әкімдік өкілдері, құрылыс материалдарын өндірушілерді, құрылыс компаниялары басшыларының басын қосып жиын өткізді. Жиынға қатысқан Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Түркістан облысы бойынша департаменті басшысының орынбасары Данабек Махатов цемент 0,8 пайызға, құрғақ құрылыс қоспасы 2,7 пайызға, түсқағаздар 4,2 пайызға, су-эмульсиялық бояу 5,4 пайызға, кірпіш бағасы 30 пайызға өскенін атап өтті. Өз кезегінде М. Мырзалиев Түркістан облысында құрылыс қарқын алғанын, соған сәйкес, құрылыс материалдарына деген сұраныс арта түскенін, бірақ бағаның одан әрі өсуіне жол берілмейтінін атап өтті.
Бұдан кейін бірер күн өткен соң облыс әкімі Өмірзақ Шөкеев қызметкерлерін жинап алып жиналыс өткізіп, бірқатар басқарма басшыларын сынап тастады.
Естеріңізге сала кетсек, Үкіметтің кеңейтілген отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев өткен жылдың 9 айында тауарға, жұмысқа және қызмет көрсетуге қатысты сатып алуларды реттеудің жалпы көлемі 12,5 триллион теңгені құрағанын, бірақ жергілікті тауарлар мен қызмет көрсетуге бар болғаны 6,4 триллион теңге немесе қаржының 52 пайызы бөлінгенін, экономикаға аталған қаражаттың жартысына жуығы жұмсалмағанын айтып, бюджеттің триллиондаған қаржысын импортқа жұмсауға қақымыз жоқ екенін ескерткен.
Отандық өнімдерге «көңілі құламаған» өңірлер тізімінде Түркістан облысы да бар. «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасы бойынша облыстағы құрылыс алаңдарының отандық тауарлармен қамтылуы 64%-ды құрап, сатып алудағы жергілікті қамтуды ұлғайту жөніндегі жұмыстар бойынша Президент пәрмені қанағаттанарлықсыз орындалған. Осыған сәйкес, облыс басшысы Өмірзақ Шөкеев бақылау, қадағалау жұмыстарының тиісті деңгейде жүргізілмегені үшін облыстық құрылыс басқармасының басшысы Тоқтар Үсіпәлиевке сөгіс жариялады
Сондай-ақ, Өмірзақ Естайұлы пайдаланылмайтын жайылымдық жерлерді мемлекет меншігіне қайтару жұмыстары аудан, қала әкімдіктерінде ұзаққа созылып, тиісті деңгейде жүргізілмейтінін айтты. Жарылуға шақ тұрған сыздаған жара іспетті бұл мәселені Шөкеев тиісті басқарма басшысы мен аудан, қала әкімдері айналасы екі аптада шешу қажеттігін ескертті. Осыншалықты қысқа мерзімде әкімдер жылдар бойы шешімін таппай келе жатқан мәселенің түйінін тарқата қояры неғайбыл.
Айтпақшы, пайдаланылмай жатқан жер туралы мәселені Шөкеевтен бұрын Президент «Жайылымдар мәселесіне арнайы тоқталғым келеді. Бұл жерлер, ең алдымен, ауыл тұрғындарына қолжетімді болуы керек. Жергілікті әкімдіктер жұмысты дұрыс ұйымдастырмай отыр. Соның салдарынан, ауыл тұрғындары мал жаятын жайылым таппай қиналуда. Әсіресе, Алматы, Түркістан облыстарынан арыз-шағымдар көп түсуде. Жайылымдардың 99 пайызы шаруа қожалықтарының иелігінде. Алайда, оның 36 пайызында ғана мал жайылады. Қалған 46 миллион гектар жайылымдық жер бос жатыр. Үкіметке Бас прокуратурамен бірлесіп, жыл соңына дейін осындай жайылымдарды қайтарып алуды тапсырамын. Оны ауыл тұрғындарының игілігіне берген жөн»,-деп айтқан.
Осылайша 17 өңірдің ішінен Түркістан облысына қарата сын айтылған соң, сең қозғалды. Өмірзақ Естайұлы Президент айтқан сыннан нақты нәтиже шығару үшін пайдаланылмай жатқан жайылым жерлерді мемлекеттік меншікке қайтарудың қадамдық алгоритмін әзірлеуді тапсырды. Аймақ басшысы ауыл шаруашылығы жерлеріне ғарыштық мониторинг жүйесін негізгі тетік ретінде қарастыру керектігін айтты. Сондай-ақ Өмірзақ Естайұлы бос жатқан жерлерді мемлекет меншігіне қайтаруды жыл соңына дейін толық орындауды тапсырды.
Сонымен қатар Президент мемлекет ақшасы есебінен қағаз жүзінде ғана жұмыспен қамтылғандардың саны жағынан Түркістан облысы бәрінен «озып» отырғанын алға тартты. Қасым-Жомарт Кемелұлы елімізде жұмыспен қамтудың жол картасын жүзеге асыруға 1 триллион теңге бөлінгенін, соның есебінен жұмыс орындарының ашылғаны туралы мәліметтерді тексеру кезінде қағаз жүзінде жұмысқа орналасу белең алып бара жатқанын тілге тиек еткен. Яғни, бірыңғай ақпаратты жүйеге бір адам туралы мәлімет бірнеше рет енгізілген. Дәл осындай 15 мың жағдай тіркелген. Жұмысқа орналасқан деген азаматтардың үштен біріне зейнетақы қорына қаржы аударылмағаны әшкереленген.
Соған сәйкес, облыс әкімі облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы Әсия Темірбаеваға облыстық кірістер департаментімен бірлесіп, тексеру жүргізуді тапсырды. Тексеру қорытындысы бір апта ішінде дайын болуы тиістігін, олай болмаған жағдайда, жауапты мамандарға тиісті шаралар қолданылатынын ескертті.

әкімдік азық-түлік бағасын тұрақтандыру үшін қандай шаралар жасауда?

Алты айдан бері қазақстандықтар тапқан табысының жартысынан көбін тамаққа жұмсап келеді. Кейбір әлеуметтік мәні бар азық түлік өнімдерінің күрт қымбаттап бара жатқанын ескерсек, қолда қозғамай ұстап тұратын қаржы қалмайтын сияқты. Халық артық ақша жинау былай тұрсын, ас-ауқатқа теңге жеткізе алмайтын күйге түссе оның соңы жақсылыққа апармасы анық. 

Сол үшін де ақпан айының басында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев әлеуметік маңыздағы азық-түлік бағаларын тежеу бойынша тиісті министрлік пен әкімдерге тапсырма берген. Президент «Әкімдіктер бұл мәселені қатаң бақылауда ұстап, олардың өсуі кезінде шекті бағаларды енгізу бойынша дереу шаралар қабылдауы керек. Импортқа тәуелді және экспортқа бағдарланған тауарлар бойынша тұрақтандыру қорларын барынша қалыптастыруды қамтамасыз ету керек. Біздің елімізде өндірілетін тауарлар бойынша қаржыландыру көлемін 50 млр.д теңгеге дейін ұлғайта отырып, «айналым схемасы» шеңберінде форвардтық келісім шарттарды басым қаржыландыруды қамтамасыз ету қажет»,-деп атап өткен.
Соның негізінде Шымкентте қандай жұмыстар қолға алынғанын қала әкімі Мұрат Әйтенов 12-ақпанда инстаграм желісіндегі тікелей эфир кезінде тұрғындарға түсіндіріп берді.
Өткен жылдың қорытындысы бойынша Шымкент еліміздегі азық-түлік бағасы ең арзан өңір болып танылған. Бұл әкімдіктің бағаны тұрақтандыру бойынша атқарылған шаралары тиімді нәтиже бергенін көрсетіп отыр. Бұл бағыттағы жұмыстар биыл қалай орындалатынын Мұрат Дүйсенбекұлы былай деп баяндады.
– Бағаны тұрақтандыру үшін өңірлік тұрақтандыру қорынан 4,2 млрд қаражат бөлінді. Бұл қаржылар әлеуметтік маңызы бар азық-түлік өнімін өндірушілерге айналым қарыз ретінде беріледі. Соған сәйкес түзілген келісім шартқа сәйкес, тауар өндірушілер тауарды біз ұсынған баға бойынша босатады. Осындай мақсатта бюджеттен «Фиркан» сауда желісіне 300 млн. теңге, «Turar» ЖШС-не 505 млн. теңге, «Шымкент құс» ЖШС-не 200 млн. теңге, «Грамад» сауда желісіне 800 млн. теңге, «Юпекс» ЖШС-не 500 млн. теңге, «Hermes» ЖШС-не 28 млн. теңге қарыз қаражаты берілген,-деген қала әкімі сөзін төмендегіше сабақтай түсті.
– Тауықтарға қажетті жем бағасы өскен. Және де құс тұмауына қарсы екпелердің құны да шаруалар қалтасына салмақ салған. Осы себептен жұмыртқа бағасы 40 пайызға бір-ақ көтерілді. Осыған байланысты нақты шаралар жасау үшін біз «Шымкент құс» серіктестігіне 200 млн. ға жуық айналым ақша бөлдік. Соның есебінен өнім өндіруші «Фиркан» және «Грамад» дүкендеріне жұмыртқаның он данасын біз бекіткен 322 теңгемен сату туралы келісімге келді. Қазір аталған дүкендерде жұмыртқаның он данасы 322 теңгеден сатылуда,-деп сөзін бір түйді.
Қалада құны өскен азық-түліктердің қатарында күнбағыс майы да бар. Өнім тек Шымкентте емес республиканың барлық аумағында қымбаттаған. Майдың бағасын тұрақтандыру үшін қалалық әкімдік өнім өндіруші кәсіпкерлермен келіссөздер жүргізген. Оларға айналым қаражат үшін 130 млн. теңге қаржы бөлу туралы келісім жасалған. Нәтижесінде аталған дүкендерде күнбағыс майы 600 теңгеден сатылымға шығатын болады.
Әкімдік «Юпекс» ЖШС-не 500 млн. теңге айналым қаржы қаралғанын, соның есебінен 2000 тоннаға жуық құмшекер тұрақты бағамен сатылатынын айтты.
Әкімдіктің бағаны тұрақтандыру мақсатында атқарылған жұмыстарының нәтижесінде Шымкентте әлеуметтік маңызы бар 19 азық-түлік бағалары айтарлықтай реттеліп отыр. Атап айтқанда, тазартылған күріш-264 теңге. Өткен жылдың бірінші тоқсанында өнімнің бағасы-324 теңге болған. Ал бірінші сұрыпты ұнның бір келісі-163 теңге (184) болса, қарақұмық жармасы-391 (334), бөлке нан- 74 (80), макарон-192 (313), сиыр еті-1935 (2000), тауық еті-727 (879), сүт 1 литрі-236 (234), айран 1 литрі -245(263), сүзбе-1754 (2154), 72,5 пайыздық сары май 1 келісі -2259 (2460), бір литр күнбағыс майы 600 (514), қырыққабат-84 (101), пияз -81 (88), сәбіз -124 (130), картоп -131(146), құмшекер -264(153), тұз -52(55) теңгені құрап отыр.
Әлеуметтік маңызы бар азық-түліктердің бағасына қатысты қала басшысы бағалар әр жерде әртүрлі екенін атап өтті. Мәселен, «Айна» базары қаладағы ең қымбат базардың бірі. Ал біз жоғарыда атап өткен «Грамад» пен «Фиркан» дүкендерінде әлеуметтік маңыздағы азық-түлік арналары бар болса, одан басқа өздерінің нарықтық экономика талабына сай белгіленген сауда қатары бар. Сол үшін де аталған дүкенге барғанда тұрғындар сатушылардан әлеуметтік бағада сатылатын азық-түліктер қатары қайда екенін сұрауы тиістігін ескертті. Сонымен қатар ол: «Бұдан басқа біз қазір аптаның сенбі және жексенбі күндері бұрынғы «Фосфоршылар» сарайы аумағында, «Қажымұқан» стадионы жанында, «Рахима плаза» сауда үйінің жаны мен «Мың бір ұсақ түйек» сауда қатарында азық-түлік жәрмеңкесін өткізудеміз. Жәрмеңкеге басқа өңірлердің диқандары шақыртылады. Олар өз өнімдерін өндіруші бағасымен сатады»-деді.
Бұдан бөлек Мұрат Әйтенов сәуір айына дейін көпқабатты үйлердің жанынан әлеуметтік дүкендер ашу жоспарланып отырғанын хабарлады. Бұл дүкендерде азық-түліктер өндіруші бағасымен сатылатын болады. Қазіргі таңда дүкендердің орнын белгілеу жұмыстары пысықталуда екен. Бұдан бөлек Мұрат Дүйсенбекұлы қаладағы логистикалық орталықтардың жанынан азық- түліктерді сақтау және тарату қоймаларын салу бойынша жобалық-сметалық құжаттар әзірлену үстінде екенін айтты. Аталған қоймалар іске қосылса шаруалар өндірген өнімдер бастапқы бағамен сатып алынады. Қоймада сақталған өнімдер қажет кезінде тұрғындарға тиімді бағада өткізіледі.

1000

АУЫЛДА ИНТЕРНЕТ БОЛАДЫ ДЕП УӘДЕ БЕРЕ АЛМАЙМЫЗ

Қазақстанда 6500 елді мекен бар. Олардың ішінде 5300-і әртүрлі технологиялар арқылы интернетпен қамтылған. Бірақ осы интернетпен қамтылған елді мекендердің 500-де интернет сапасыз. Яғни, ондағы тұрғындардың желі арқылы хабарлама жіберу, мәтіндер алмасу сынды мәселелерді шешуге ғана мүмкіндігі бар болғанмен, Zoom мен өзге де платформаларды пайдалана алмайды. Бірақ екі жыл ішінде ол елді мекендер толыққанды интернетпен қамтылады.

Бұл туралы еліміздің Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин Қазақстан ұлттық арнасына берген сұхбатында айтты.
Ведомства басшысы 6500 елді мекеннің 5300-і интернетпен қамтылса, қалған 1200-де интернет жоқ екенін ашық айтты. Ол жердегі тұрғындар саны 250-ден аз. Бірақ соған қарамастан Ұлттық экономика министрлігі солардың ішіндегі 250 елді мекенді болашағы бар ауылдар санатында деп көрсеткен. Соған сәйкес Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі операторлармен бірігіп, ол жерлерді интернетпен қамту туралы инвестициялық жобалар жасауда.
Осы деректерді айтып өткен Бағдат Мусин қалған 1000 ауылда интернет болады деп уәде бере алмайтынын ашық айтты.
Айта кетейік, газетіміздің өткен санында «ХАЛЫҚТЫҢ 99 ПАЙЫЗЫ ИНТЕРНЕТПЕН ҚАМТЫЛҒАН… Асқар Маминнің мәлімдемесі таң қалдырды» атты мақала жарияланған болатын. Материалда Үкімет басшысы Асқар Маминнің Алматыда өткен цифрлық «Digital Almaty 2021» халықаралық форумында Қазақстан халқының интернетпен қамту көрсеткіші 99 процентке жеткені туралы мәлімдемесінің шындықтың ауылынан алыс жатқаны туралы мамандар пікірі мен өзгеде мысалдар келтірілген еді. Енді салаға жауапты министрдің сөзі де мамандар пікірінің дұрыстығын аңғартып отыр.

«Уақыт».

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин жұмыс сапары аясында Шымкент қаласының көлік, тұрғын үй және әлеуметтік-мәдени инфрақұрылымы объектілерінің құрылыс барысын, сондай-ақ өңірдің өнеркәсіптік және су-энергетикалық әлеуетінің дамуымен танысты.

Үкімет басшысына қаладағы өткізу қабілеті сағатына 2000 жолаушыны құрайтын халықаралық әуежайдың жаңа жолаушылар терминалының құрылысы туралы баяндалды. Оны биыл қазан айында іске қосу көзделген. Сапар аясында А. Мамин биыл пайдалануға беру жоспарланған Д.Қонаев даңғылы мен Т.Рысқұлов көшесінің қиылысындағы көлік жолайрығының құрылысымен танысты. Сонымен қатар, Үкімет басшысы сорғы қондырғыларын, құбыр арматурасын және электр жабдығын шығаратын «Karlskrona LC AB» ЖШС-не барды. Кәсіпорынның қуаттылығы 2,5 мыңнан 10 мыңға дейін су сорғысын, сондай-ақ 7 мың тонна құйма мен стандартты емес жабдықтарды құрайды.
Премьер-Министр «Шымкент Сити» шағын ауданындағы құрылыс алаңына барды. Онда инвесторлар «Шымкент» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясымен бірлесіп, тұрғын үй құрылысы (532 мың шаршы метр тұрғын үй) және білім беру (3800 орындық 2 мектеп) салаларындағы 9 жобаны іске асыруға 199 млрд. теңге бағыттайды.
Бұдан бөлек, Асқар Ұзақбайұлына қаланың әлеуметтік-экономикалық даму барысы баяндалды.
Биылғы қаңтар айында Шымкент қаласында өнеркәсіп өнімін өндіру көлемі 2020 жылдың тиісті кезеңіне қарағанда 9,6%-ға ұлғайып, 54,4 млрд теңгені құрады. Өңдеу өнеркәсібінде тұрақты динамика байқалып отыр, ол жыл басынан бері 10,6%-ға өсті. Фармацевтика (+54,6%), кокс және мұнай өнімдерін өндіру (+12,6%), өзге де металл емес өнімдер (+12,2%), азық-түлік өнімдерін шығару (+7,2%) өсімнің негізгі қозғалтқыштарына айналды. Құрылыс көлемі 27,5%-ға — 1,5 млрд теңгеге дейін ұлғайып, 32,6 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді. Бұл 2020 жылғы сәйкес көрсеткіштен 2,8 есе артық. Ауыл шаруашылығындағы өндіріс көлемінің өсуі 2,1 млрд теңгеге жетіп, 8,8%-ды құрады. Негізгі капиталға салынған инвестициялар 12,8 млрд теңгеге дейін өсті. Бұл 2020 жылғы қаңтардағы көрсеткіштен 2,7 есе көп. 2021-2025 жылдары Шымкент қаласында 11 500 жаңа жұмыс орнын құра отырып, 1,36 трлн. теңге сомасына 123 инвестициялық жобадан тұратын пул құрылды. Биыл 2300 жұмыс орнын ашумен 129,2 млрд. теңгеге 61 жобаны іске асыру жоспарлануда.

Шымкент қаласы әкімдігінің баспасөз
қызметі.

Созақ ауданында былтыр мемлекеттік «Инвест» бағдарламасы аясында ауыл шаруашылығы саласын дамытып, шалғайдағы малшыларға қолдау көрсету мақсатында 585 млн. теңгеге 43 артезиан құдығы қазылған. 

Жайылымдарды суландыру мақсатында орнатылған құдықтарға 320 млн. теңгеден астам субсидия берілген. Одан бөлек, 68 шаруа қожалығына күннен қуат алатын қондырғы орнатылып берілген. Мемлекет тарапынан бұл мақсатта 164 млн. теңгеден астам субсидия төленді.
Жалпы ауданда 800-ден астам агроқұрылым бар. Ауданда ауыл шаруашылығы саласын дамыту негізгі мақсаттардың бірі. Мәселен, 2018-2020 жылдары мал шаруашылығына арналған жалпы 62 артезиан құдықтары орнатылған. Биыл да шалғайдағы мал шаруашылығымен айналысатын 40 шаруалылыққа құдық қазылып, агроқұрылымдарға күн сәулесі арқылы жарықтандыру қондырғылары орнатылады. Өңірде шаруаларды қолдап, субцидиялауға бағытталған «Инвест» мемлекеттік бағдарламасына деген қызығушылық артуда.

Түркістан облысы әкімінің
баспасөз қызметі.

Түркістан облысы Қазығұрт ауданында ағымдағы жылы 2 табиғи газ нысанының 4 елді мекенде құрылыс жұмыстарын жүргізуге 388 млн. теңге бөлінген.

Негізінен 2020 жылы басталған нысан құрылысы биыл аяқталады. Нәтижесінде, 51 елді мекеннің 79,7% табиғи газбен қамту жоспарлануда. Тиісінше ол ауданның 102 235 тұрғыны немесе 95,4 пайызы.
Сонымен қатар, тұрғындарды сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету деңгейі былтыр 92,2 пайызды құраған. Ал, биылғы жылда 1 елді мекен (Тесіктөбе) ауыз сумен қамтылмақ. Сондай-ақ, аудандық бюджет есебінен 6 елді мекеннің су құбырлары ағымдағы жөндеуден өтеді. Жалпы, аудан бойынша 60 елді мекен ауыз сумен қамтылып, 93,7 пайызды құрайды деп күтілуде. Аудан халқының толықтай 100% таза ауыз сумен қамтылуы 2023 жылға жоспарланған.

Түркістан облысының Өңірлік коммуникациялар қызметі.

Бізде үшем туылған отбасыға жомарт жандардың көмегімен баспана берілетін жақсы дәстүр бар еді. Егер ол отбасы баспана тауқыметін тартып жүрген болса әрине. Оған мысал болатын мысалдар көп. Бірақ соңғы жылдары мұндай игі іс келмеске кеткендей ма дерсің… Бұған ұйымдастырмады деп әкімді, қол ұшын созбады деп бай бағландарды кінә тағудан аулақпыз. Әйтсе де өмірге бір емес, екі емес, бірден үш баланы әкелу кез келген ананың маңдайына жазылып, басына түсе бермейтін ерлікпен тең емес пе? Шаңырағының қабырғасын қалыңдатып қана қоймай, ел демографиясының өсуіне зор үлесін қосқан мұндай отбасыларға қолдау танытудан көп нәрсе жоғала қоймасы анық қой. Бұлай ой түюіміздің себебін түсіндіре кетсек.
Естеріңізде болса, өткен жылдың наурыз айында Шымкентте мерзімінен бұрын туылған үшемнің перзентханадан аман-есен шығарылғаны туралы сүйінші жаңалық тез таралған еді. Медина, Алина және Ясина есімді кесте тігерлерді өмірге әкелген Арайлым Сембиева жағдайының жақсы екенін, дәрігердердің арқасында үйіне дін аман оралғалы жатқандары үшін Құдайға шексіз алғыс жаудыратынын айтып ағынан жарылғанын естіп, көріп бізде бір жасап қалған едік. Үйінде екі үлы мен бір қызы күтіп отырған Арайлым осылайша бірден алты баланың анасы болып шыға келеді. Сол сәттерде жолдасы Дәуренбектің де қуанышы көкке бір елі жетпей, жаратқанға алғыс жаудырады.
Бұл отбасының одан кейінгі өмірі жұрт назарынан тыс өрби береді. Жуырда редакциямызға біз сөз еткен үшемнің әкесі Дәуренбек үшбу хат жолдапты. Алты баланың әкесі Дәуренбектің сондағы сөзін тұтастай көшіріп бермей-ақ, жалпы мазмұнын жазуды жөн санадық.
Арайлым Сембиева мен оның өмірлік жолдасы Дәуренбек Тасқараевтың екеуі үшін баспана мәселесі жылдар бойы бас ауыртар проблемаға айналған екен. Оның жұбайы 2012 жылы жалғызбасты ана ретінде арендалық тұрғын үй кезегіне жазылған. Бірақ жолдасы Дәуренбекпен некесін заңдастырған соң, 2016 жылы санаты өзгерместен еш ескертусіз үй кезегінен шығарылған. Қайтадан кезекке тұруға әрекеттенген. Бірақ одан ешқандай нәтиже болмаған. Себебі Дәуреннің атына жылжымайтын мүлік ретінде жер телімі тіркелген екен. Алайда отағасы бұдан жылдар бойы хабарсыз жүрген. Өзіне берілмеген жердің, өзгелерге заңсыз бұйырғанына өзі де таң. Мұның өзі бір тақырыпқа жүк болар мәселе болған соң, ары қарай қаузамай-ақ қоялық. Ерлі-зайыптылар үй кезегіне тұру үшін қаншама уақыты кеткендеріне қатты қынжылады. Отанасы үшемге бірдей қарауға үлгермейді. Сондықтан да бала бағымына оның жолдасы көмектеседі. Бала күтімінен бөлек, тамағы мен киімін тауып беру отағасы үшін оңайға соғып жатқан жоқ. Ай сайынғы пәтер ақысы да отбасының есін екеу, түсін төртеу етеді. Бұл отбасы қайырымды жандардан қайыр болар деген үмітті еміп, әкім атына бірнеше рет өтініш жолдаған. Бірақ әкімдіктен жәрдем былай тұрсын, жартымды жауап ала алмай келеді.
Осы ретте біз Дәуренбектің шеберлігі туралы айта кетуді жөн санадық. Ол өз бетінше пластмассадан асық жасап шығаруды қолға алған. Бұл туралы ол:
«Жасыратыны жоқ біздің кейбір дәстүрлеріміз заманның көлеңкесінде қалып барады. Ол барлығымыздың бала кезімізде сүйіп ойнаған – асық ату ойыны. Асық дегенде, езу тартып «мен асықты шебер ататын едім, сақам мынандай болатын» деп балалық шағын еске алмайтын ағаларымыз кемде кем шығар. Немерелері үшін асық жинап жүретін ата-әжелерді айтсаңызшы. Ол кезде әкелеріміз сүйек кеміріп, асық алып беретін. Біз болсақ бала боп, қуанатынбыз. Сол жақсы әдетіміз бүгінгі күні тасада қалып, ұмытылып барады. Бүгінгі күннің әкелері қойдың бас сүйегін ұстамақ түгілі, сүйек кеміріп, асығын ала бермейді… Оған ебі де жоқ… Көп жағдайда чикеннен аса алмай барамыз. Ал балаларымыз болса, телефонға телміріп, планшеттен басын көтере алмай, жалқау болып барады. Алақанынан түспейтін құрылғыдан бір сәт ажыратсаңыз, безек қағады. Мұндайда өзіңіз сол телефонды қолына қалай қайта ұстатып қойғаныңызды білмей қаласыз…», -деп ойын білдіреді.
Дәл осы олқылықты барынша түзеу үшін, Дәуренбек өз бетінше пластмассадан асық жасап шығаруды қолға алады. Ол өз өнімдерін, шынайы асықтардан ажырата алмай қалатындай дәрежеде сапалы етіп шығару үшін барын салған. Асықтың ойық-қырын дәлме-дәл жасау ісіне үлкен ыждағаттылықпен қарап, өзінің авторлық идеясымен өзгеше нұсқада шығарған. Нәтижесінде оның өнімі кәдімгі асықтардан бір мысқал кем емес дүниеге айналып шыға келеді.
Дәуренбектің ендігі мақсаты өнімдерінің балабақшадағы 3 жастан жоғары бүлдіршіндеріміздің сүйіп ойнайтын ермегіне айналуы. Осылайша ұлттық ойынымызды жандандыру болып табылады.
Жалпы асық ойнағанда балалардың денесі қозғалысқа көп түсіп, қан айналымын жақсартады. Сақамен асықты дәлдеу өреннің көз жанарының өткірлігін шыңдайды. Және оларды көпшіл, бауырмал болуға баулитыны тағы бар. Зияны жоқ, пайдасы көп.
Тың бастаманы қолға алған Дәуренбектің бұл ісі енді ілгері басып келе жатқан кезде, күтпеген карантиндік режим кері әсерін тигізіп, біраз шығынға батып, тұралап қалған. Кім біледі Дәуренбектің бастаған ісінің ары қарай жандануына, қанатын кеңге жаюына қазіргі күйі қолбайлау болып жүрген шығар.
Қазақта «аш адамға балық берме, қармақ бер» деген сөз бар. Жоқтан бар жасауға талабы бар, бірді екі етуге ебі бар Дәуренбектің қолында қармағы бар. Тек қанжығасы майлануына оның үйлі болуы үлкен дем берер деген үмітпен біз үшем келген отбасының бүгінгі халін газет арқылы жеткізуді жөн санадық. Иә үшем келген отбасыға үй берілсін деген заң жоқ. Дегенмен де, айналымызда дархан көңілді азаматтар осы мәселеге ден қойып, мырза көңіл көрсетсе нұр үстіне нұр болар еді.

2019 жылы Арыстағы оқ дәрілер сақтайтын қоймадағы жарылыс, былтыр Мақтарал ауданындағы сел мен Төлеби ауданындағы толассыз жауған жаңбырдан кейінгі су тасқыны  табиғаттың тосын мінезіне дайындықты қазірден бастау қажеттігін үйретті.

Осы мақсатта Отырар ауданында көктемде орын алуы мүмкін төтенше жағдайлармен күрес бойынша оқу-жаттығу шарасы өткізілді. Оған облыс әкімі Өмірзақ Шөкеев қатысты. Өңірде алғаш рет өткізіліп отырған оқу жаттығу жиынына осы жылғы төтенше жағдайлармен күреске пайдаланатын 83 техника мен 466 жеке құрам дайындығының жұмыстары көрсетілді. Айтып келмейтін апатға қарсы шаралар көрсетілген жиында сала мамандары халықты эвакуациялау жұмыстары мен қорадағы төрт түлікті қауіпсіз жерге көшірудің оңай жолдарын таныстырды. Ветеринариялық ұйымдар да төтеннен келетін төтенше жағдайға толық дайын екендерін баяндады. Айта кетейік, Сырдария өзенінің бойында орналасқан елді мекендер аумағында 32 014 бас ірі қара мал, 196 349 бас ұсақ мал, 2 134 бас түйе және 10 392 бас жылқы бар. Барлық ауылдардағы ауыл шаруашылығы жануарлары су алу қаупі туындаған жағдайда құмдағы 113,5 мың га. жайылымға айдалатын болады.
Айтпақшы облыс әкімі Өмірзақ Шөкеев төтенше жағдаймен күрес бойынша кешенді оқыту алдағы уақытта ай сайын өтетінін ескертті.

Қазақстанның іргедегі Өзбекстан елімен қарым-қатынасында Мақтаарал ауданы маңызды орын алады. Себебі, Мақтаарал ауданы Өзбекстанға тым жақын орын тепкен. Ауданда көрші елмен алыс-беріс және барыс-келісті реттеп отыратын үш шекара өткізу бекеті жұмыс істейді. Аудандағы «Атамекен» кедендік бекеті мен «Сырдария», «Целинный» шекара өткізу бекеттері арқылы күніне жүздеген жеңіл көліктер мен жүк көліктері өткізіледі. Көрші Өзбекстан Республикасының Сырдария және Жызақ облыстарына қарасты төрт аудан дәл осы Мақтаралмен шектеседі. Мұндай географиялық орналасуды екі ел арасындағы сауда-саттықты дамытуға тиімді пайдалансақ іс ілгері басатыны анық.

Еліміздің Сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов және облыстық кәсіпкерлік және сауда басқармасының басшысы Нұрбақыт Иманқұлов Мақтаарал ауданына іс-сапарымен барып, шекара маңындағы бекеттердің жұмысымен танысу кезінде осындай ой айтылды. Бұл ретте халықаралық сауда кешенін құрудың пайдасы мол.
Мұндай бастаманы 2018 жылы сол кездегі ел президенті Нұрсұлтан Назарбаев көтеріп, Үкіметке «Орталық Азия» халықаралық сауда экономикалық ынтымақтастық орталығын құру туралы тапсырма берген. Осы жылдың 26- қаңтарындағы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Елбасы айтқан осы тапсырманы жүзеге асыруды жеделдетуді шегелеген. Сиырқұйымшақтанып кеткен бастаманы қолға алуға кірісу үшін тиісті министрлік Мақтаралға қарай келген. Министр Бақыт Сұлтанов «Целинный» және «Сырдария» шекара өткізу бекеттері алаңында халықаралық сауда орталығын құрудың мүмкіндіктерін пысықтады. Аудан әкімі Бақыт Асанов шекара өткізу бекеттерінің баянды бастаманы жүзеге асыруға мүмкіндігі жететінін айтты. Ол «Мақтаарал ауданында Ұлы жібек жолының бір тармағы саналатын М-39 «Ташкент-Термез» бағытындағы магистрал дәлізі бар.
Осы автомобиль жолын пайдаланып, өңірде сауда-саттықты жоғары деңгейде дамытуға болады. Мәселен, бір кездері халықаралық деңгейде қызмет көрсеткен бетонканың бойындағы «Сапар» базарын халықаралық деңгейде қайтадан дамытсақ, өңірде мыңдаған адамды жұмыспен қамти аламыз»,-деді.
Айта кетейік, «Сапар» базарын қазіргі заманға сай жаңғыртудан өткізу 2019 жылы жүргізілген. Ауқымды жұмыс базар иесінің өз есебінен атқарылған. Нәтижесінде тұтынушыларға ыңғайлы жағдай жасалып, қосымша 100 адам жұмыспен қамтылған. Сондай-ақ, Б. Сұлтанов «Атамекен» кедендік бекетіне де барды. Аталған бекетте жүк көліктерінің кептеліп тұратыны туралы мәселе біраз жыл күн тәртібінен түспеген еді. Жол қатынасын айтарлықтай қиындатататын мұндай сапырылыс дәл қазір бекетте саябырсыған.
Мәселені түпкілікті шешу мақсатында кедендік бекеттің аймағын көріктендіру, көгалдандыру, кеңейту жоспары жасалған. Жоспарға сәйкес, шекара маңынан сауда логистикалық орталығын құру, оның ішінде сауда базарлары, қонақ үй, автотұрақ, қоймалар, тұрғын үйлер мен түрлі спорттық алаңшаларды салу көзделген. Қазіргі таңда автотұрақ пайдалануға берілген. Сонымен қатар, кәсіпкерлердің есебінен басқа да нысандар салыну жұмыстары басталған.
Сапарды қорытындылаған министр Бақыт Сұлтанов халықаралық сауда орталығы нақты қай бекетте құрылатынын айтпады. Ол маңызды нысанды құру үшін таңдалатын бекет туралы жан-жақты зерттеліп, жоспар құрылып, шешім шығарылатынын айтты.
Бірақ Сұлтанов шешім сөзін қашан айтатын айтпады.

«Жылқы мен әйелден кейінгі кезекте қазақтар балаларын жақсы көрген. Жоқ, олай емес-ау. Қазақтар ең алдымен балаларын, одан кейін жылқыны, содан соң ғана әйелді жақсы көрген. Тіпті де олай емес. Шамасы, қазақтар бәрінен де тұлпарды жақсы көрген, содан кейін ғана әйел…
Әлде олай емес пе?».
Белгілі режиссер Ермек Тұрсынов «Қарашаңырақ» атты туындысында осылай деп ой толғайды. Шынында да қазақ азаматының бала, әйел, жылқыға келгенде қайсысын бірінші орынға қоятынын дөп басып айту қиын. Дегенмен де қазақ үшін, қазақ азаматы үшін жылқының орны өзінше алабөтен. Олар көзін тырнап ашқаннан бастап Қамбар ата төлінің құлағында ойнауды меңгеруді асыл парызға балаған. Сондықтан да болса керек, қазақ ұрпағы атқа байланысты бәйге, көкпар тарту, аударыспақ, теңге тарту және тағы басқа ойындарға епті келеді. Ал көкпар ойынына деген құрметі ерекше. Жігіттің ат үстіндегі шеберлігі мен ептілігі сыналатын көкпар десе қазақ қашаннан бері ішкен асын жерге қоятынын бәріміз де жақсы білеміз. Тіпті қазіргі пандемияға байланысты көкпарды өткізуге шектеу қойылса да, ата-бабадан қалған асыл мұра – көкпар ойынын өткізу Түркістан облысында тоқтамай тұр.
Мәселен, өткен жылдың қарашасында Кентау қаласы мен Бәйдібек ауданында тәртіп сақшылары тұрғындардың карантиндік шараларды сақтауының алдын алу бағытындағы кезекті рейд жүргізуі кезінде көкпар ойынын тоқтатқан. Мұндай жағдай жыл басынан бері Ордабасы, Мақтарал, Жетісай, Қазығұрт, Төлеби аудандарында бірнеше рет тіркеліп отыр. Ас беру құрметіне орай ұйымдастырылған көкпар ойынын ұйымастырушыларға ҚР ӘҚБтК-нің 425-бабы бойынша хаттама толтырылып, жауапкершілікке тарту көзделген. Мынадай қысылтаяң кезеңде көкпар ойынын өткізу санитариялық ережегі қайша екені туралы түсіндірулер талай рет айтылса да, көкпарды өткізуге бел буғандар алған бетінен қайтпай отыр. Осы дүйсенбіде Қазығұрт ауданында өткізілген заңсыз көкпар ойынын тоқтатпақ болған полицейлерге қарсы тұрғындар оқ атқан жағдай тіркелді. Ойын үшін полицейлерге қару кезенген төрт адам құрықталды. Қазіргі таңда қамауға алынған төрт күдікті тергелу үстінде.
Жоғарыда көкпар ойынын заңсыз ұйымдастырғаны үшін ҚР ӘҚБтК-нің 425-бабы бойынша хаттама толтырылатынын айта кеттік. Аталған заңда Қазақстан Республикасының халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы заңнамасының талаптарын, сондай-ақ гигиеналық нормативтердi, техникалық регламенттерді адам денсаулығына зиян келтіруге әкеп соқпаған бұзушылық жеке тұлғаларға – отыз, лауазымды адамдарға, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне немесе коммерциялық емес ұйымдарға – екі жүз отыз, орта кәсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз он, ірі кәсіпкерлік субъектілеріне – бір мың алты жүз айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға алып келетіні көрсетілген. Былай қарасаңыз осы бапты белден басқандар үшін каралатын айыппұлдың ең азы 30 айлық есептік көрсеткіш. Оның өзі аз ақша емес. Соған қарамастан бірқатар азаматтардың тәртіп сақшыларының назарына түсіп, айыппұл төлеп, қалтадан қағылуға саналы түрде баруының сыры неде? Біз бұл сұраққа жауап табу үшін Түркістан облысы көкпар федерациясының төрағасы Ғани Ахметбаевпен хабарласқан едік. Ол былай деп ой бөлісті.
– Көкпар өткізуден шабандоздың ғана қанжығасы майланады. Ал ұйымдастырушы одан түк пайда таппайды. Бұл аламан ойын қандай да бір бақай есеппен ұйымдастырылмайды деген сөз. Керісінше оны ұйымдастырушы азамат жиған дүниесін жұртпен бөліседі. Алла разылығы үшін. Ата- бабамыздан келе жатқан асыл мұрамызды бүгінгі ұрпаққа насихаттау үшін. Бұл бизнес емес.
– Азаматтар заңға қайшы екенін біле тұра көкпар ұйымдастыруға неге құмбыл?
– Қазір коронавирусқа байланысты қабылданған көп шектеулер экономикаға айтарлықтай кері әсерін тигізді. Оқшаулану тәртібі біраз жұрттың әсіресе, ауылдағы ағайынның көңілін пәс етіп отырғаны да жасырын емес. Олар тамашалайтын қызық та аз ғой. Сол көкпар ойынымен көңілдерін серпілтіп үйреткен ауыл халқына пандемия оңай тимей отыр. Сол үшін де көкпар өткізуге мүмкіндік берсе дұрыс болар еді… Ал айыппұлды кімнің төлегісі келеді. Бірақ жаны жомарт адамдар «жарайды мен төлейін, бірақ көпшіліктің қызықшылығына кедергі жасамаңдар деп» лажсыз айыппұл арқалап отыр.
– Көкпар ойынын ұйымдастырушыларға Сіз хабарласып, өз кеңесіңізді айттыңыз ба?
– Иә. Жуырда теледидарға шығып, өз үндеуімді жасадым. Бірақ оларға мен талап қойып, бұйрық бере алмаймын. Тек өз ойымды айттым. Алайда тоқтам жоқ. Дегенмен де біз бұл мәселеде «өгіз өлмейтін, арба сынбайтын» жол табылғанын құп көреміз.
– Қандай?
– Қазір мал базары, азық-түлік, киім базарлары бәрі жұмыс істеуде. Сауда орындары да жұмыс істеуде. Көкпар ойыны ашық алаңда өткізіледі. Ауруды жұқтыру қаупі төмен. Осыларды ескеріп, көкпар ойынын өткізуге неге рұқсат бермеске? Дәл осындай оймен жуырда бір топ ардагерлер Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа 100 адамнан аспайтын жаппай көкпар ойынын өткізуге рұқсат беруді сұранып хат жолдадық.
Маған үлкен қариялар телефонмен базынасын айтады. «Қашан ойын өткізуге рұқсат алып бересіңдер?» деп. Облыстың бас санитар дәрігері кабинеті есігінің тұтқасын қанша тарттым. Мамандар қазір рұқсат жоқ екенін айтудан ары аспауда. Бұрын Кеңес үкіметінің қылышынан қан тамған кезде ата-бабамыз тау сауғалап жасырын түрде көкпар өткізген. Сол заманда қазақтар тоқтай алмағанда, қазіргідей бейбіт күнде тайсала қоюы шынымен қиын.
Орыс балық аулауын қоймайтыны сияқты, қазақ та көкпар ойнағанын қоймайды. Рұқсат берсе дұрыс болар еді. Жаппай көкпардан елге шығын келіп жатқан жоқ.
– Көкпар ойыны бойынша Түркістан облысы республикада нешінші орында?
– Біз ұлттық спорт түрінің барлық түрінен бірінші орында келеміз. Бір ғана мысал. Таяуда сегіз салмақ дәрежесі бойынша өткен аударыспақтан «Түркістан облысы әкімінің Кубогіне» арналған ашық республикалық турнирде балуандарымыз бес алтын, бір күміс, үш қола медалін алып, топ жарды. Командалық есеп бойынша да бірінші орыннан көрінді. Мұндай жоғары көрсеткіштердің барлығы көкпар ойынының арқасында. Біз шабандоздарды осы көкпар ойындары арқылы таңдаймыз. Содан соң көзге түскен ойыншының шеберлігін шыңдаймыз. Сондықтан да мен жаппай көкпар ойынының өтуіне рұқсат берілгенін қолдаймын.

С.ИБРАГИМОВА.