Маңызды

Бір ел емес, бүкіл дүниеде талай пендені жалмаған апатты кезеңнен жылға жақын уақыттан бері үлкен зардапты бастан кешудеміз. Жақында ғана Қазақстан Мемлекетінің басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Үкімет мүшелерімен, орган басшыларымен, қалалар мен облыстардың әкімдерімен видеоконференция режимінде ауқымды мәселелер қамтылған келелі кеңес өткізді.

Оның басты тақырыбы ретінде коронавирус індетінің таралуына, кей елдерді алды басталып кеткен екінші кезеңге байланысты қарсылық шаралары жөнінде көп мәселелер қозғалып, өткенге талдау, алғы күндерге міндеттер белгіленді. Ел Президенті пандемия алғаш белең алғаннан бергі мерзімде Қазақстан аумағында медицина саласының қызметкерлерінің мол тәжірибе жинақтағандығын, дауасыз дерттің белгілері айқындалып, оған қарсы емдеу шараларындағы қызметтің бергенінің мол екендігін ерекше екшеп айтты. Әсіресе саланы нығайту, жаппай тестілеу жұмыстары бұрынғыға қарағанда әжептеуір жақсы істерді жүзеге асырды. Бизнес саласының білгір азаматтары жұмысты жаңаша істеуге бейімделді. Пандемияға қарсы ықпал жасауда адамдардың көзқарасы біршама өзгерді. Осы мәселелерге жан-жақты талдау жасаған ел басшысы:
– Пандемияның екінші толқыны көптеген белгілері бойынша өзгеше болмақ және ел экономикасы үшін күрделі кезеңде өтпек. Біз мұны ескеруіміз керек. Бүгінде бүкіл әлем «ковид теңдеуі» деп аталатын күрделі мәселені шешудің алдында тұр. Мұндай жағдайда тұтас бір саланың жойылып кетуі ғана емес, оның кейін білінетін салдары да оңай тимейді. Жұмыссыздық өршіп, білім беру ісіндегі олқылықтардың кесірі түрлі теріс пиғылдардың асқынуына, оның ішінде, қылмыстың өршуіне әкеп соқтыруы мүмкін. Сондықтан қазіргі міндет – көктемдегідей жаппай карантинге жеткізбей, пандемияны ауыздықтау, – дегенді атап көрсете келе, алдағы кезде науқасқа шалдығатындардың қатарын азайтуға, індет жұқтырғандардың дәлме-дәл есебін азайтуды өз сөзінің басты нысаны ете отырып:
– Бірқатар облыстарда коронавирус індетіне қатысты жаңа жағдайларды жасыру деректері анықталды. Әңгіме Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Ақмола, Қостанай және басқа да облыстар жайында болып отыр. Өтірікті шындай сөйлету аса қауіпті құбылыс екенін түсіну керек. Өйткені ол шынайы қауіптің бетін бүркемелейді. Сондай-ақ бүкіл еліміз бойынша коронавирус індетіне қарсы жүргізіліп жатқан күрес стратегиясына зиянын тигізеді. Қазіргі ахуал жете бағаланбай, қабылданған шаралар толық жүзеге асырылмай отыр. Халықтың індеттен сақтану деңгейі төмендеп кеткен. Бұл – аксиома. Мұндай жағдай әлемнің көптеген елінде байқалуда. Аталған проблеманың біздің денсаулық сақтау жүйемізде де созылмалы сипат алғанын мойындауымыз керек, – деп біршама кемшіліктерді осылайша тізбелеп, негізгі міндеттерді тиісті орындардың алдына көлденең қойды.
Бұрын мұндай аса ауыр кезең еліміздің басына төніп, тоқырауға ұшыратпағандықтан және іс-тәжірибенің жетіспеушілігінен статистиканы бағалау мен талдау жөнінде ең негізгі бағыттағы аса қажет жоспарлары жасалынбаған екен. Президент осыған орай Денсаулық сақтау министрлігіне Ұлттық статистика бюросымен бірлесіп, терең екшеу жұмыстарын жүргізіп, медициналық кешенді жоспар дайындауды тапсырды. Осының барлығы өз деңгейінде қолға алынып, жоспар ықтиятты жасалып жатса, оның беделі мол болатындығы белгілі ғой. Бұл бір ғана азаматтық денсаулық сақтау саласына ғана емес, індетке қарсы күресу үшін шұғыл күш жұмылдыратын, әрі тиісті құралдармен жабдықтауда мойындарына үлкен жүк артылатын әскери медицинаға да тікелей қатысты екендігі осы кеңесте екшеліп айтылды.
Адам жанының арашашысы болатын денсаулық сақтау саласында қазіргі кезде алда басқа түсетін тауқіметі мол, ауыр күндерге деген дайындық, кейбір заңға қайшылықтар, құрал-жабдықтармен қамту, дәрі-дәрмектердің жеткізілуі жөнінде де ел Президентінің өткір сыны талайларды толғанысқа түсіріп қана қоймай, оны орнықтырудың нақты жолдарын бағамдау қажет екендігін айта келіп, өз сөзінде:
– Медициналық ұйымдарға жүргізілген бағалау қорытындысы олардың дайындық деңгейінің әлі де төмен екенін көрсетті. Денсаулық сақтау нысандарының жартысынан астамында заң бұзушылықтар анықталған. Ауруханалар аймақтарға толық бөлінбеген. Нәтижесінде емделушілер мен аурухана қызметкерлерінің індет жұқтыру қаупі сақталып отыр. Шын мәнінде, барлық өңірлерде жан сақтау бөлімшелерінің тиісті құрал-жабдықтармен толыққанды қамтамасыз етілмегені көрінді. Атап айтқанда, коронавирус індетімен қатты ауырған науқастарды емдеуге қажетті жекелеген дәрі-дәрмектер мен медициналық бұйымдардың жетіспеушілігі байқалады. Өңірлер емдеу хаттамасында көрсетілген дәрі-дәрмектерді емес, өздерінің білгені бойынша препараттар сатып алуда, – деді Мемлекет басшысы. Бұл әрине көптерге ой салуға, сыннан қорытынды шығаруға үлкен септігін тигізетіндігіне шүбә келтірмей, сеніммен қарауға болатын бағыт.
Видеоконференция режимінде өткізілген кеңес кезінде елдің басшысы ең қажетті деген, кезек күтпейтін жағдайларға екшеу жасап қана қоймай, ең негізгілеріне тоқталды. Аурудың өзіміз бірінші кезеңі деп айтып жүрген кезде, бүкіл елімізде көптеген кемшін жағдайларды бастан кешкендігімізді несіне жасырайық? Оны бүгін бүркемелегенмен ертең-ақ ақиқаттың ащы шындығы өзі-ақ көз алдымыздан шықпай ма? Сондықтан да, Президент айтқандай емдеу орындарын дәрі-дәрмекпен толық қамтамасыз ету бірінші кезеңдегі міндеттілігінен еш уақытта төмен түспеу керек. Үкімет басшылығы, тиісті министрлік пен бақылау, қадағалау салалары денсаулық сақтау саласы, оның ішінде дәріханалардың қайдан, қашан, нендей дәрі сатып алғандығын тексеру жұмыстарын, бірыңғай дистрибьютердің қоймаларындағы аса қажетті және негізгі дәрі-дәрмек қорын анықтауды назардан бір сәтке де есепсіз қалдырмауды өздерінің басты мақсаттарының қатарынан бәсейтпеуге тиіс. Осы жағдайларды сарапқа салған Қасым-Жомарт Тоқаев үнемі нысанада тұратын негізгі міндеттерді былайша атап көрсетті:
– Менің тапсырмам бойынша ПТР сынамалары мен медициналық бетперделердің бағасы төмендетілді. Мұндай оң бастаманы халық бірден сезінді. Осындай жұмыстарды медициналық дәрі-дәрмектерге, ең алдымен, коронавирусқа қарсы медикаменттерге қатысты жүргізу қажет. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне Мемлекеттік кіріс комитетімен бірлесіп, аталған мәселені қарастыруды тапсырамын. Жалпы Агенттік дәрі-дәрмектер мен медициналық бұйымдардың бағасын реттеу ісіне атсалысып, фармацевтикалық бизнестегі картельдерді әшкерелеуі керек, – деп атап көрсете келе медицина саласы қызметкерлерінің қатарындағы ауыр науқаспен бетпе-бет келіп, іс атқарып жатқан емдеу саласының қызметкерлеріне үстемақы төлеудің жалғастырылатындығын, санитарлық талаптар мен шектеу шараларының барлық уақытта қатаң сақталуына компания басшыларының және бизнес иелерінің ерекше жауапты екендігін тағы да қайыра еске салды.

Ірі кәсіпорындардағы еңбек ететіндердің арасынан науқастар санының артқандығы, қоғамдық көліктердегі санитарлық жағдайдың әлі де тиісті талапқа сай еместігі, адамдар көп шоғырланатын орындардағы арақашықтықтың сақталмайтындығы да сынға алынды.
– Ата-аналар шыдамдылық танытып, қазіргі ахуалға түсіністікпен қарауы керек. Осындай жағдай тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде қалыптасып отыр. Біз білім сапасының төмендеуіне жол бермеуіміз қажет. Оқыту нәтижесіне мониторинг жүргізіп, білім саласындағы олқылықтарды жою үшін уақтылы шаралар қабылдау керек. Үкіметке өңір әкімдерімен бірлесіп, шектеу шараларына қарамастан, білім сапасын бақылауды күшейтуді тапсырамын, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Президент мемлекет тарапынан коронавируспен күреске жұмылдырылған медицина қызметкерлеріне үстемақы төлеу жалғасатынын атап өтті. Сонымен қатар Мемлекет басшысы санитарлық талаптар мен шектеу шараларының сақталуына компания басшыларының және бизнес иелерінің жауапты екенін еске салды. Соңғы уақытта ірі кәсіпорындардағы еңбек ұжымдарында вирус жұқтырғандарың саны арта бастады. Қоғамдық көліктердегі санитарлық жағдай және азаматтар көп шоғырланатын орындарда әлеуметтік қашықтықтың сақталмауы алаңдаушылық тудыруда.
Елдегі емдеу орындарында жұқпалы дертпен тікелей айналысып жүрген медицина саласының қызметкерлері көп жерлерде қорғаныш құралдарымен толық қамтамасыз етілмейтіндігі талай мәрте айтылғанмен, әлі де талапқа толық жауап бере алмайды. Бір ғана бетперде мен жеке адамды қорғауды қамтамыз ететін құралдарды өндіретін орындарды тиісті шикізатпен өз көлемінде қамтамасыз етудің көп ретте орындалмай жататындығы ащы да болса шындық. Кей жерлерде оны екінші кезеңге қойып, тиісті талаптан шыға алмай жатамыз.
Пандемияға қарсы шараларды ашық жүргізуді осылайша тұжырымдаған Президент:
– Үкімет жемқорлыққа жол берілуі мүмкін барлық учаскелерді қатаң бақылауға алуы тиіс. Пандемияның бірінші толқыны кезінде жемқорлықпен бетпе-бет келдік. Бұл – медициналық бетперделер мен дәрі-дәрмек бағасын арттыру, бақылау-өткізу пунктеріндегі құқық бұзушылықтар, медицина қызметкерлеріне төлем тағайындау кезіндегі жемқорлық. Бақылаушы органдардың, яғни, полиция қызметкерлерінің, әкімдіктер мен мониторинг өткізетін топтардың жұмыс сапасына ерекше назар аудару қажет. Пандемия кезінде оларға бизнес пен азаматтарды тексеруге зор, яғни, төтенше өкілеттіктер берілді деуге болады. Бұл өзін-өзі ақтады. Мұндай өкілеттіктерді дұрыс қолданған жөн, оны асыра пайдалануға болмайды. «Кімді және қашан тексеретінімді өзім білемін» деген қағидаға жол берілмесін, – деп атап айтты.
Жалпы ел өміріндегі қиындықтар мен дағдарыстардың өзі жаңа мүмкіндіктерге, жаңа қолжетімділікке елеулі түрде жол ашатындығына, оның айтарлықтай жетістікке жеткізетіндігіне тоқталған Қ. Тоқаев отандық вакцинаның екі түрінің болашағы бар биоқұралдардың қатарына енуі үшін оңды жұмыстар атқарылып, клиникалық зерттеулер жүргізіліп жатқандығын айтуды да кеңесте назардан тыс қалдырған жоқ.
– Үкіметтің алдында тұрған үлкен міндет – отандық вакцинаны ешбір кедергісіз өндіріске енгізу. Уақытша тіркеу тәртібін жеңілдетіп, вакцинаның тәжірибелік-өнеркәсіп және өнеркәсіп өндірісіне арналған зауыт құрылысын аяқтау қажет. Мен Ресей Президентімен ресейлік вакцина өндірісі зауытының құрылысы бойынша келісімге келдім. Үкімет осы қажетті жобаға инвестиция тарту бойынша келіссөздерді бастап та кетті. Биологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің барлық бағыттары бойынша жұмысты жалғастыру маңызды. Мұндай шараларды дамыған мемлекеттердің бәрі қабылдап жатыр. Парламенттің осы сессиядағы жұмысы аяқталғанға дейін депутаттардың қарауына Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі заң жобасын енгізу керек, – деген Мемлекет басшысы алдағы уақытта жекелеген азаматтардың тәртіпке бағынуы, қазіргі енгізілген ішкі шараларға түсіністікпен қарауы керектігіне арнайы тоқталып өтті. Шындығында да біз әрқайсымыз өзімізді өзіміз қатаң бақылап, ең керекті, мүдделі міндеттерімізді ұдайы орындап отырсақ, онда ауруға қарсы тұрып, деніміздің саулығын сақтай алатындығымыз сөзсіз. Президент кеңес соңында барлық қазақстандықтарға денсаулық тілеп, дәрігерлерге, ішкі істер саласы қызметкерлеріне, әскери орындарға, онда борышын өтеушілерге, пандемияға қарсы күресіп жүрген барша азаматтарға алғыс сезімін білдірді.
Келелі кеңесте елдің Үкімет басшысы, Денсаулық сақтау және Ішкі істер министрлері, Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институтының бас директоры, Шығыс Қазақстан, Қостанай, Павлодар облыстарының әкімдері сөз алып, өздерінде атқарылып жатқан дертке қарсы жұмыстарға және алғы күндердегі міндеттерге байланысты есепті ойларын ортаға салды.
Видеоконференция режимінде өткізілген осы кеңесте шын мәнінде көп нәрсе талқыға түсіп, пікірлер ашық айтылды және алда атқаратын міндетті тұжырымы басты назарға алында. Біздің ойымызға да «Үшінші мегаполис қала Шымкентте қандай жұмыстар жүзеге асырылды?» деген сауал оралды. Наурыздың соңынан бері қарашаның кешегі бел ортасынан ауған уақытқа дейін коронавирус инфекциянының 5300-ден астам жағдайы тіркелгені мәлім. Соңғы бір аптаның ішінде ғана COVID-19 дертін тағы 6 адам жұқтырып емделу үстінде екен. Оның ішінде 2700-дейі науқас симптоматикалық, ал 2600-дейі симптомсыз деп белгіленген. Жалпы жылдың басынан бері қарашаның 17-не дейінгі кезеңінде 18802 пневмания жағдайы тіркеліп, оның 18245-і емделіп, аман-есен ауруханадан шықты. Ауыр да болса өкінішпен айта кететін бір нәрсе – қайтыс болғандар жөнінде. Олардың қатары қазір 70-тің үстінде. Дәрігерлер өз міндеттеріне сай жұмыстарын тиянақты атқарып жатқандығы қуантады. Олардың арасында да науқасқа ем жасаймын деп, өздері дертке ұшырағаны аз болған жоқ. Тіптен жақында ғана қалалық Онкология орталығына коронавирус инфекциясы белгіленген аяғы ауыр әйел жеткізілген. Босанатын мерзімі таяп қалған анаға дәрігерлер кесір тілігі арқылы маммопластикалық ота жасап, сәби дүниеге дені сау күйінде жеткізілді. Он күнге тарта уақыт ішінде ана да, бала да ерекше емдеуден өткізіліп өз отбасыларына оралыпты. Бұл қуанарлық, әрі құптарлық жағдай. Індет әлі де қаладан қашықтап кете қойған жоқ. Оның алдын алу, жұқтырмау жолдарын қарастыру әр емдеушінің ғана емес, барша қалалықтардың ортақ міндеті болуы тиіс. Мемлекет тарапынан белгіненген бетперде мен осы ауруға байланысты қажетті дәрілердің бағалары әлі де толық төмендетілмей отырғандығы көңілге сәл қаяу салады. Жеке азаматтардың өздері қоғамдық көліктерде, адамдар көп жиналатын орындарда бетпердесіз жүруі, ара-қашықтықты сақтамауы көп ретте толық орындалмайды. Бақылау орындары да осы мәселеге жіті назар аударып отырмайды. Жылдың ақырғы айы желтоқсанның соңы мен қаңтардың басында дерттің екінші кезеңі басталатындығын ресми денсаулық сақтау орындары мәлімдеп те үлгерді, Сондықтан сақтану шараларын әрбіріміз басты назарда ұстап, апаттың алдын алу үшін қатаң тәртіптілік пен жауапкершілікті ыждағатты түрде сақтағанымыз жөн болады деп санаймыз, құрметті шымкенттіктер.

А. САТЫБАЛДЫ.

Беріліп жатқан кез-келген ақпараттың басы-қасында қалам ұстаған қауым – журналистер тұрады. Олардың оқырман мен тыңдармандарға ұсынатын дерек көздері көпшілікке әр түрлі деңгейде әсер етеді. Арасында өмір ағынына сай, нақтыланған мәліметтер елдің сеніміне селкеу түсірмесе, арасында базбір жалған хабарлар жарға жығатындай жағдайға апарады.

Қазақстанның сан-салалы ақпарат айдынында сол журналистердің басын қосып біріктіріп, біліктіліктің баянды бағытына тоғыстырып отырған іргелі үш ұйымның бар екені белгілі. Оның басында бір ғасырлық тарихи мәнге ие Қазақстан Журналистер Одағы болса, қалған екеуі соңғы жылдары ғана жұмысын бастаған «Қазақстанның медиа альянсы» мен «BAQ KASIPODAQ» салалық кәсіподағы.
Көңілге күдік ұялатпай, бір қуантатыны – осы үлкен қауымды біріктіріп отырған үш ұжымның іргелерінің сөгілмей, ынтымақтарының ортақ арнаға тоғысып, «бір терінің пұшпағын илеп жатқандығы» қуантады. Күні кеше ғана Шымкент қалалық әкімдігі мен Қазақстан Журналистер Одағы Түркістан облыстық филиалының бірлесіп ұйымдастыруымен «Инфодемияның екінші толқыны: алдын алу және ақпараттық стратегия» атты онлайн конференция өткізілді. Конференция мүмкіндігі болғанынша ең өзекті мәселелерді ортаға салып, алдағы атқарылар жұмыстардың негізгілерін орынды пікірлермен ұштастырды. Жиынға Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларынан журналистер, блогерлер мен дәрігерлер қатысты.
Өткір мәселені қозғап отырған конференцияның ашылуында алғаш сөз алған Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары Шыңғыс Мұқан жер шарының бүткіл тұрғындарын алаңдатып отырған коронавирус індетіне байланысты беріліп келген және берілетін маңыздылығы жоғары, ең нақтылы, дәлелді ақпараттардың атқаратын жұмыстары мен бірегей платформалардың бағытына тоқталды.

– Шымкентте коронавирус туралы нақты ақпарат тарататын «covid19shymkent.kz» сайты жұмыс істеуде. Мұнда қала тұрғындары КВИ бойынша жедел статистикамен таныса алады. Интернет ресурста ақпараттар күн сайын жаңартылып отырады. Сонымен қатар онда аурудың алдын алу, оның белгілері және сақтану ережелері туралы мағлұмат берілуде. Одан бөлек, 1460 нөмірлі CALL-орталық іске қосылды. Бұл жерде білікті мамандар бар. Яғни, тұрғындар Covid-19 жайлы кез келген сұрақтарына жауап ала алады. Бірегей платформаларды қосуға көптеген жәйт себеп болды. Мәселен, эпидемиологиялық ахуал өршіген кезде науқастарды дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету, емдеу мәселесінен бөлек, жалған ақпаратпен күресу мәселесі өзекті болды. Өйткені халық кімге сенерін білмей, дал болғаны рас. Жалған ақпарат та коронавирус сияқты тез тарайды, әрі зиянды. Осындай жағдайда сенімді дереккөзден дер кезінде шынайы ақпарат таратылуы керек. Бүгінгі біз талқылап отырған тақырып та осыған саяды, – деп атап өтті Ш. Жұмабекұлы.
Ақпараттық стратегияның мәні мен маңыздылығына байланысты өтіп жатқан конференцияда журналистика саласының беделді, белсенді мүшелері де өз ойларын, пайымды пікірлерін, межелі мақсаттарын ортаға салды. Солардың қатарында «Қазақстан медиа альянсының» басқарма төрағасы, ҚР Парламенті Сенатының депутаты Нұртөре Жүсіп мырза әлемді жайлаған апатты аурудың ауыр кезеңінде бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері қалай жұмыс жүргізгендігі жайлы мәлімдей отырып, оның пайдалы және пайдасыз жақтары жайында өзінің орамды ойын айтты.
– Дәрімен уланған адамды дәрігер емдейді, ал ақпаратпен уланған адамды кім емдейді? Бұл, міне, үлкен мәселе. Осы орайда, әрине, журналистер қауымы халықты үрейлендірмей, қауіп-қатердің қаншалықты екенін дәлелді зерттеулермен ашық, әрі түсінікті жеткізуі керек, — деген орынды пікір қалам ұстағандардың баршасына басты бағдар болатындығын өз ойының ең өзекті мәселесі етіп ұсынды басқарма төрағасы.
Бас қосу барысында Шымкент қаласында байыпты басылымға кезінде басшылық жасаған, Журналистер ұйымына жетекшілік еткен, қазіргі ҚР Парламенті Сенатының депутаты Айгүл Қапбарова зиянды ақпараттарға тойтарыс беру, ақпарат құралдарының уақыт кезеңіне сай маңыздылығы мен барынша сауатты, әрі салауатты спикерлердің қатарын одан әрі толықтыру, біліктілігін арттыру мәселесіне кеңінен тоқталды.
– Пандемия кезінде аса қауіпті жағдайда қызмет еткен дәрігерлер мен құқық қорғау саласы қызметкерлерінің қатарында БАҚ өкілдері де болды. Олар өз жұмыстарын адал атқарып шықты деп ойлаймын. Қазіргі таңда Парламент Сенатына еліміздегі ақпарат саласын жетілдіруге бағытталған Заң жобасы келді. Оған сіздер де ой қосып, атсалыссаңыздар деймін. Бүгінде блогерлердің де дәйекті жазбалары қоғамды бей-жай қалдырмайтын болды. Олардың мәртебесін зерделей отырып нақтыласақ, блогерлердің құқықтық жауапкершілігі артып, заңмен қорғалады, – деді А.Қапбарова.
Ол кісінің сөзінен бірқатар мәліметтерге қанық болдық. Сенатор ханымның айтуынша үстіміздегі жылдың 1- сәуір мен 1-қазан аралығында біздің елімізде БАҚ салалары салықтардан босатылды. Бұл оларға едәуір түрде өз пайдасын берді. Дәл қазіргі кезде ақпарат саласын дамытудың 2020-2022 жылдарға арналған Ұлттық жоспары әзірленген. Жоспардың мәнділігі сонда – алдағы кезде ақпарат құралдарын мемлекеттік сатып алудан тыс қаржыландыру, мемлекеттік тапсырыс беруде сараптамалық материалдарға көбірек назар аудару, блогерлердің заң талабына сай құқықтық мәртебесін айқындау мәселелері қаралған екен.
Басқосуда көпшілікті селт дегізіп, құлақтарына жайсыздау тиген бір маңызды мәліметті Қазақстан Журналистер Одағы Түркістан облыстық филиалының төрағасы Ғалымжан Елшібай жеткізді. Жер бетін коронавирус індеті жан-жақты жаулап алған сәтте ақпарат құралдарының өкілдеріне мақсаты ауқымды міндет жүктеліп, дәрігерлер мен қарапайым халық арасындағы тығыз байланысты жан-жақты терең байланыстыруда, оқырман мен тыңдармандарға медициналық мәліметтер мен маңыздылығын жеткізудегі түсіндіру жұмыстарының талдануы мен жеткізілуінде көп мәселе ақпараттарға байланысты екендігіне тоқтала келіп, филиал төрағасы:
– Пандемия кезінде сенімді хабарды аудиторияға жеткізу үшін журналистерге де күні-түні жұмыс істеуге тура келді. Мәселен, әлемнің 53 елінде 500-ге жуық журналист коронавирустан көз жұмыпты. Короновирустың екінші толқынының басталуы инфодемияның, яғни жалған, ел арасында үрей тудыратын ақпараттар эпидемиясының басталатынын білдіреді. Инфодемияның басты қаупі жұртшылық жалған мен шынайы ақпараттарды ажырата алмай қалады. Мұндай жағдайға түскен адам дәрігерлердің кеңестеріне құлақ асуды қояды. Ал бұл бәрінен де қауіпті, – деген хабарымен көпті елең еткізді.
Талдаулар мен пікір алмасулар конференция барысында сан тараптан қозғалып, қолдау тауып жатты. Қазақстан Журналистер Одағы Шымкент қалалық филиалының төрағасы Уәли Қыдыр, «Темірқазық-Ой» газетінің бас редакторы Анаркүл Сүлеева, «Диагноз» газетінің бас редакторы Асылбек Досалы мен «Медиаон» ақпараттық порталының жетекшісі Малика Абдалиева өз сөздерінде қазіргі қауіпті дерт – пандемиядан сақтану жөнінде өздерінің қозғап отырған пікірлері жайында көшілікті таныстырып өтті.
Қазақстан Журналистер Одағының төрағасы Сейітқазы Мамаев конференция жұмысын қорытындылай келе:
— Журналистер Одағы елдегі апатты ауруға байланысты барлық ұжымдармен, барлық салалармен тұрақты және жүйелі жұмыс жүргізуге әркездегідей бірге, бірлесіп іс атқаруға қазір де әзір. Бөлінетін, бөтенсінетін ештеңе жоқ. Медиаальянпен де, журналистердің республикалық кәсіподақ ұйымымен де ортақ мүдде тұрғысында бірегей бірлестікпен жұмыс істей береміз, — дей келе дәрігерлердің қоғамда пандемия кезінде адамдарды коронавирустан қорғайтындығын, ал журналистер қауымының инфодемия кезеңіндегі ақпараттық вирустан қорғайтындығын, инфодемияның ең басты қауіптілігі ақпараттар тасқынында адамдар шынайы, әрі нақтылы және жалған мәліметтерді ажыратуға келгенде қауқарсыз болып қалатындығын айтты. Қабылдаулар қабілетсіз дағдарысқа шалдығатындығын, оның дәрігерлік кеңесін орындау мен ем шараларын сақтауға немқұрайлы қарауға ұшырайтындығына тоқталды. Дәл осы айтылған ойлар мен пікірлерді «BAQKASIPODAQ» салалық кәсіподағының төрағасы Зейін Әліпбек толығымен қолдайтынын және қуаттайтынын мәлімдей отырып, әлеуметтік желілерде ордан құлаттыратын жалған ақпараттарға жол бермес үшін сараптамалық-талдамалық мақалаларға барынша басымдық берілуінің аса қажет екендігін өз сөзінде ерекше атап өтті.
Конференция барысында оған қатысушыларының тарапынан салалық журналистиканы заман ағынына байланысты дамыту мәселесі де орынды ой ретінде көтерілді. Айтылған ұсыныстар мен пікірлерге байланысты Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары Ш. Жұмабекұлы бұл өзекті тақырыпты бірлесе отырып шешуге әрқашан дайын екендіктерін жеткізді.
Түркістан облысы мен Шымкент қаласында талайларды дағдарысқа түсірген апатты аурудың деңгейі қазіргі кезде сәл де болса төмендегенмен, еліміздің денсаулық сақтау саласының алдын ала берген мәліметіне сүйенсек, биылғы желтоқсанның соңы мен алдағы жылдың қаңтар айының басында дерт ұлғая түсетіндігі айтылған ақпараттан халық хабардар болды. Апаттың алдын алу сақтық шаралардың сапалы жүргізілуіне байланысты. Сондықтан да конференцияда айтылған өмірдің ең өзекті мәселелерін, қозғалған ойларды сараптамадан өткізе отырып, қаламгерлер мен дәрігерлер барынша ынтымақта және нақтылы мәліметтермен қалың қауымды хабардар етіп, дерек көздерін дәл беру үшін тиянақты жұмыс істегендері орынды. Соның қорытындысымен журналистер жүргізер жүйелі істердің білікті бағасы баяндалады.

Қ. ҚАЛИЕВ.

«Шымкент – ТМД елдерінің мәдени астанасы 2020» мәртебесі бір жылды артқа салып, өзінің өткен жексенбі күні тарихи тағылымды межесін аяқтады. Оның жабылу салтанаты онлайн форматта «Цитадел» тарихи-мәдени кешенінде өтіп, Шымкент қаласының әкімі мерекелі жылды қорытындылап, эстафетаны Тәжікстан Республикасының астанасы Душанбе қаласының төрағасы Рустами Эмомолиге үлкен құрметпен табыстады.
2200 жылдық ғұмыры бар көне қала өзінің астана атанған шағында көптеген жұмыстарды атқарды. 1700-ден астам жаңашыл онлайн форматтағы жоба жүзеге асты.
Шаһар басшысы құттықтау сөзінде қазақ халқының ұлттық дәстүрінің ізімен эстафета керуенін үлкен тарту-таралғымен шығарғалы отырғандықтарына тоқталды. «Достық сыйы» Шымқаланың тарихынан сыр шертетін 2200 дана кітаптан, қаланың символына айналған 2200 түп қызғалдақ гүлінің тұқымынан, қала тұрғындарының жүрегінен шыққан тілек жазылған 2200 дана тұмардан құралған.
Жабылу рәсімінде ТМД Атқарушы комитетінің төрағасы – Атқарушы хатшы Сергей Лебедев, Мемлекетаралық гуманитарлық ынтымақтастық қорының басқарма төрағасы, Әзербайжан Республикасының Ресейдегі Төтенше және Өкілетті елшісі Полад Бюльбюльоғлы қала тұрғындары мен қонақтарына жақсы тілектерін жеткізді. Достық эстафетасы Тәжікстанның Алматыдағы Бас консулы Баходур Назир мырзаға берілді. Жабылу салтанатында түрлі мәдени іс-шаралар көпшілікке көрсетілді.

С. НҰРАЙ.

Отан – оттан да ыстық. Оның қастерлілігі мен қасиетіне жететін нәрсе жоқ. Кім үшін болсын, өзінің Атажұрты, ата-бабаларының обасы жатқан жері теңдесіз мекен болып саналады.

Ел басына күн тудырып, азаматқа қан кештірген замандарда ауа көшіп, кіндігінің қаны тамған жерін тастап кеткен қазақ аз емес. Олардың алды Қытай мен Ресейде, Монғолия мен Өзбекстанда, тәжік пен түркімен елінде жылдап емес, ғасырлап күн кешті. Тұлымы желбіреп, табанымен топырағын басқан, ауасын құмарлана жұтқан Атамекенді аңсағанмен, көбісі оны көре алмай көз жұмды. Қазақ елі Тәуелсіздік алып, дербестігі төркүл дүниеге мәшһүр болған кезде көп қазаққа өз еліне ат басын бұрудың сәті түсті.
Отыз жылға тарта уақыт ішінде елге оралман атанған 1 миллион 690 мың қазақ келген. Осыдан апта бұрын берілген Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі осы дәлелді дүйім жұртқа жария етті. Бізге қай елден қанша қазақ келгендігі мәлім болды. Кешеге дейін «оралман», бүгіннен бастап «қандас» мәртебесін алғандардың 55 пайызы Қытайдан, 28,8 пайызы өзбек елінен, 9,1 пайызы Түркіменстаннан, 3,4 пайызы Монғолиядан, ал 2,9 пайызы өзге елдерден ата қонысқа ауа көшіпті. Жартысынан астамы Алматы облысына, ал қалған жартысына жуығы Маңғыстау, Түркістан облыстары мен Алматы, Нұр-Сұлтан қалаларына орналасқан.
Дәл биылғы жылдың он айындағы ресми ақпаратқа көз салсақ 11 800 этникалық қазақ қандас мәртебесін алғандығы көңілге үлкен жұбаныш, әрі қуаныш ұялатады. Осы отаным деп оралғандардың 56 пайызы еңбек ету жасында екен. 30 пайыздайы әлі кәмелетке толмағандар, қалған 10 пайызы зейнеткерлер.
Тағы бір мәлімет кімді де болса елең еткізеді. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен 2020 жылдың 8 айында 16220 адамға Қазақстан азаматтығы беріліпті.
Әлі қанша қазақ кәусар бұлақтың балдай суын ұрттауды аңсағандай, Атажұртқа қоныс аударуды аңсары ауып аңсап жүр дейсіз? Отанға оралыңдар, қандас бауырлар!

Ұлы Жеңістің 75 жылдығына орай Созақ ауданынан майданға аттанып, елге оралмаған, хабар-ошарсыз кеткен Мақұлбек, Ерлек, Мұса сияқты көптеген ерлердің рухына!
— Қайран біздің бабалар жігері от, намысы жасын! Туған жер, ұлт, ер ертеңі үшін сүйегің қай жерде қалмады? Қайран біздің көкелер, кешегі қан майдан, Ұлы Отан соғысында шағын ауылдан аттанып, кебініңді қоса өзіңмен ала кетіп, келместің кемесіне мініп оралмадың.
Сенің жатқан жерің, жерленген орның да белгісіз. «Белгісіз жауынгер!» деген тырнақша ішіндегі 16 әріптің ішінде тұрсың. Бүгінгі 16 миллионнан астам қазақ халқының ішінен қанша шаңырақтың бас иесі, боздағы, біреулердің атасы, біреулердің әкесі мен ұлы осы он алты әріптің ішінде қалды. Жаны қалап, жарасым тауып шаңырақ көтерген күннің ертеңіне аяулы жарының ақ төсегінде бір-ақ күн жатып майданға аттанып, хабарсыз кеткен есіл ерлеріміз қаншама!
«Хабар ошарсыз кетті!-деген бірауыз сөзге сенбей бүкіл жастық өмірін, өмірде бір-ақ берілетін бар ғұмырын күтумен өткізіп, қара жолға қараумен қарашығын ақ шел қаптап, қос жанары ағарып кеткен пәк аналар қаншама! «Хабарсыз кетті!» Жаудың басынан бақайшығына дейін қаруланған жасағына, жалаңаш бесатармен, жалғыз-жарым гранатамен атойлай жүгірген қазақ батырлары қай орманда, қайсыбірі өзендердің түбінде, көмілген окоптың ішінде, балшық пен топырақтың астында қалмады. Бір шаңырақтан бірнеше боздақ аттанып, ең құрығанда біреуі тірі қалмауы, елге жарымжан, ең болмаса мүгедек болып оралмауы қалай?
Ұлы Жеңіске 75 жыл, соғыстың өрті тұтанған, яғни соғыс басталған 1941 жылға келесі жылы 80 жыл болады. Сексен жылдан бері «хабарсыз кетіп» белгісіз жауынгер тізімінде тұрған аталарымыздың рухы күллі әлемді кезіп жүргендей.
Сайын даладағы сағымдарда, қыраулы қыстағы аяздарда, сіркіреген жауынды күндерде, ұли соққан борандарда боздақтарымыздың ұлы рухы қосыла боздап, жалт-жұлт еткен бейнесі бір көрініп жоқ болатындай әсерді бастан кешіреміз.
«Белгісіз жауынгер» ескерткіші қасында тұрмын. Ол да хабарсыз кеткендер тізімінде еді. Бар жоғы 18-25 жас аралығында намысын жігеріне жанып, неміс басқыншыларынан кек алмақ ниетте сұрапыл майданға кіріп, кеудесін оққа төсеп соғыстың алғашқы күні-ақ жат жердің топырағында қалды. Оның басына белгі де қойылмады. Олар соғысқа кірерде командирі:-Бірде біреуіміз тірі қалмауымыз мүмкін. Олар біздің кім екенімізді білмеуі керек. Тірідей қолға түссек сатқын саналамыз. Сол себепті барлықтарың құжаттарыңды, қалталарындағы хаттар мен суреттерді ортаға жинап өртеңдер!»-деп бұйрық берді. Ол сол сәттен бастап олар белгісіз жауынгерге айналған еді. Сен соғысқа кеткенде сенің ауылда қалған, сені бүкіл ғұмырымен, көз жасымен күткен, ақ арыңды кірлетпеген, ақ төсегіңді жүн етпеген адал сүйген жарың қандай еді. Бүгінгі телеарна бетінде тура сенің жесір жасыңда күйеу іздеген, жартылай жалаңаш көше кезген қыздарымызды көргенде 80 жылда осындай болсақ 8-ғасырда ұрпағымыз азып, ар-ожданымыз тозып жоқ болармыз. Біз үшін, біздің бүгінгі бейбіт күніміз үшін жиырма жасында хабарсыз кетіп, қара жердің қойнында жатқан боздақтарымыздың рухы күңірене ме деп қорқамын.
«Хабарсыз кетті!» Отаны үшін, елінің ертеңі мен бейбіт өмір үшін жанын қиған азаматтар-ай! Қарт Қаратаудың шыңдарында ақ шаңқан бұлттармен араласып қыран құс қалықтап ұшып жүр. Бірде бұлтқа еніп жоқ болып кетеді. Бірде жарқ етіп құлаш қанатына бұлтты ілестіре шұбалаңдатып атып шығады. Бірде өз өзін жартасқа әкеп соғардай сорғалап төмен қарай оқтай зуылдап, құйындай түсіп, кенет көкке атылған ракетадай шапшаң ытқи ұшады. Мүмкін бұл шағын ауылын шартараптан бақылап, кие болып қалықтап ұшып жүрген оның, олардың көкесінің рухы шығар! Мүмкін.

Қайран біздің аналар

Ұлы Отан соғысында өзге өңірлердегі қазақ әйелдері сияқты Созақтың аяулы арулары ерлерін майданға шығарып салып, өздері тылда қалып ерлік пен еңбекқорлықтың үлгісін көрсетті. Олардың әр секунды естелікке, әр минуты дастанға, әр сағаты романға татитын. Ол аналардың шашының әр талында сағыныш пен уайымның, күту мен түңілудің, түндер бойы жылаған көз жасының исі мен ащы дәмі сіңген!
«Әйелдер арасында колхоз қозғалысына белсене араласып, ерлерден қалыспай жұмыс істеп, колхозды нығайтуға еңбек сіңірген, соғыс кезінде тылда ерлердің орнын басып басқару жұмысын қолға алғандары аз болған жоқ. Созақ ауданының әйелдерінің ішінен бірінші рет сілкіне шығып, колхоздастыруға белсене араласқан, Қазақ АССР Орталық Комитетінің мүшесі болған Өтегенова Тәттікүл, аудандық советі атқару комитетінің председателі Шайманова Маржанкүл, аудандық партия комитетінің хатшысы Масаева Үрқия, олардан басқа колхоздастыру ісіне өз үлестерін қосқан, соғыс кезінде еркектердің орнын басып, колхоз өндірісінде белсене жұмыс істеп, егін егіп, мал бағып, қайрат көрсеткендер көп болды. Солардың есімдерін бүгінгі ұрпақтың білгені жөн» деп («Бабалар соқпағы» 151-бет) шежіреші, көне көз қария Есіркеп Өмірбеков жазғанындай колхоздастыру кезеңінде, кешегі Ұлы Отан соғысында тылда жүріп, майданға кеткен, оралмаған, оққа ұшып жарымжан болған ер-азаматтардың орнын басып, жылап жүріп масақ теріп, бала өсіріп, белін шешпей бесігіне сүйеніп ұйықтаған Бердіқұлова Қызтөре, Алсаева Нысанкүл, Жанұзақова Тайбала, Қостаншиева Шынар, Жайылханова Саракүл, Жүсіпбекова Айшакүл, Аманжолова Жақсыкүл, Жанекеева Масаты, Шәмшиева Ұлтай сияқты мүсіндерін алтыннан соғатын асыл аналарымыздың есімін ұмыту ессіздік болар еді.

 

Хабарсыз кетті

Кешегі зұлмат, сұрапыл соғыс, майданның,
Қағаз бен қалам қайғының шерін қозғап қал.
«Хабарсыз кетті! Бір ауыз сөзбен ғұмыры,
Белгісіз жанға айналған сансыз боздақтар.

Біреудің қалды баласы, бәлкім тек жары,
Тәңірден бұйрық түскенде пәни озбақ бар.
Ұлты үшін жанын жамбы ғып тіккен оқтарға,
Ұрпақсыз мәңгі келмеске кеткен боздақтар.

Біреудің жалғыз тұяғы еді ол бейкүнә,
Мерт болса мәңгі ұрпақсыз шаңырақ із тоқтар,
Шежіре бетте нүкте боп қалған бейбақтар,
Қайран да, қайран оралмай қалған боздақтар.

Хабарсыз кетті! Моласы да жоқ, белгісі,
Қара қағаздар жоқ. Үмітті мәңгі үзетін.
Күтумен өтіп, тапсырған абыройына,
Ақ төсегі мен арының асқақ күзетін.

Хабарсыз кеткен! Келе ме әлде келмей ме,
Жүр екен көкем, тірі ме екен? Қай жерде?
Қуандық, Әбдеш көкелер есен келді ғой,
Аялдап мүмкін кешігіп жүр ме бір жерде?

-Дейді ғой ұлы әкесін тіптен көрмеген,
Хабарсыз кетсе әкеміз демек өлмеген.
Күндердің күні Ағалық жақтан кеп қалар,
Жаяулы жалпы маңдайы шып-шып терлеген.

Аман деп қойды іштегі кенже ұлына,
Әкесі аман келсін деп оның есімін
Аман да өтті әкесін күтіп өмірден,
Сағыныштарға тербетіп ғұмыр бесігін.

Алғашқы, соңғы бір-ақ хат келген майданнан,
Белгісіз оның мекен жайы да, қай маңнан.
Тұмарғып орап сақтады жүрек тұсына,
Сол хатпен оның тағдыры жіпсіз байланған.

Төреқыз, Набат, Әуесбек пенен Аманы,
Соңында Қалған Нәлікүл, Нұргүл қарағы,
Із болып мәңгі соңында оның қалады.
Әр келген көктем мамырдың тоғыздарында
Әкелер рухы кезеді байтақ даланы!

Жоқ әлі содан солдаттың ешбір дерегі,
Әжең болғанда; құмалақтарын сөйлетіп,
Түсіп тұр палым, тірі екен атаң дер еді.
Хабарсыз кеткен атаңнан күдер үзбе сен,
Құстармен бірге көктемде жылда келеді.

Мақсат Қарғабай.

Ұлы Отан соғысының ардагері, шымкенттік Халел Атантаев ақсақал 100 жасқа толды. Шымкент қаласының әкімі Мұрат Әйтенов қазыналы қарияның шаңырағында болып, мәртебелі мерейтойымен құттықтады.
Ғасыр жасаған ардагер әлі де тың. Қала басшысы қадірменді қарияға сый-құрмет көрсетіп, ұзақ ғұмыр тіледі.
Халел Атантаев 1920 жылы Қызылорда облысында дүниеге келген. Мектепті бітірген соң әскер қатарына шақырылып, көп ұзамай Ұлы Отан соғысы басталып кетеді. Ол Батыс фронтында ұрыс майданына қатысып, жер үшін, ел үшін күресте жауға тойтарыс берді. 1948 жылы елге оралған соң Мемлекеттік Қауіпсіздік Комитетінде қызмет атқарды. Бүгінде 3 ұл мен 1 қыз, 10 немереден 4 шөбере сүйіп отыр.
Халел қария Еңбегіне лайық марапаттарға ие болған қадірменді жан.

Шымкент қаласының тұрғын үй басқармасының басшысы Ғалымжан Төлепов 10 айда атқарылған жұмыстарының есебін баяндады. Жалпы 2020 жылдың 10 айының қорытындысы бойынша басқарманың бюджеті 2 790 641,3 мың теңгені құрап, қаржы толық игерілді.
Шымкент қаласы бойынша тұрғын үй алу тізімінде тіркелгендер саны – 40 752 азамат. Оның ішінде жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар – 1663, көпбалалы отбасылар – 6129, халықтың әлеуметтік жағынан әлсіз тобы – 13576, мемлекеттік қызметшілер, бюджеттік ұйым және әскери қызметшілер – 19357, жалғыз тұрғын үйі апатты жағдайда деп танылған азаматтар санаты – 27.
Жыл басынан бері тұрғын үй кезегіне құжат тапсырғандар – 11280. Кезекке тіркелгендері – 4530.
2020 жылы «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасы аясында арендалық тұрғын үй бағыты бойынша 1596 пәтер берілді. Ұлы Отан соғысы ардагерлері – 2, жетім және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар – 48, көпбалалы отбасылар – 450, халықтың әлеуметтік жағынан әлсіз тобы – 192, жұмыс істейтін жастар – 904.
Сондай-ақ, азаматтардың кезектілік тізіміне түгендеу жұмыстары орындалды. 2020 жылы тұрғын үй кезегінде тіркелген азаматтар (отбасы мүшелерімен бірге) бойынша 118 678 өңдеулер (корректировка) жүргізіліп, иелігінде тұрғын үй тіркелген, басқа елді-мекенге қоныс аударған, санатын жоғалтқан, қайтыс болу себептерімен 4456 азамат тұрғын үй алу тізімінен шығарылды.

Темекі шегушілерде никотинге сезімтал ми орталықтары тежеліп тұрған күйде, сол себепті олардан бастау алатын жүйке ұшында тіндердің қалыпты құрылымы мен функцияларына қажетті заттар жеткіліксіз пайда болады.

Темекі шегу нәтижесінде көптеген ұлпалар мен мүшелерде жүйке дистрофиясы байқалады, ал оның аясында әртүрлі ауруларға бейімділік пайда болады.Никотиннің мөлшері адам үшін 30-60 мг-да өлімге әкеп соғады, 5-6 мг-да қатты улануды тудырады.
Аз мөлшерде никотин жүйке жүйесіне әсер етеді, оның салдарынан үлкен ауруға шалдығуы әбден мүмкін (тыныс алудың тоқтауы, жүрек қызметінің тоқтауы). Никотинмен улану симптоидарда шылым шегетін адамдарда: жүрек айнуы (кейде құсуы), бас айналуы және бас ауруы пайда болады. Тұрақты темекі шегушілерде, керісінше, ми іс-әрекеті қозғалады және қанағаттандыру сезімі пайда болады. Темекі шегу– бұл зиянды әдет. Денсаулыққа кері әсер келтіретін нәрсе.
Қазіргі адам өзінің моральдық және физикалық әл-ауқаты туралы жиі ойлана бастағаны жақсы. Мәселен,темекі шегетіндер мен алкогольді асыра пайдаланушылардың қатарындағылар өмірге қауіпті әртүрлі ауруларға шалдығып жатады. Өкінішке орай, осы қос саланың белсенділерін үлкен зиян келіп, олардың өмір сүру мерзімі қысқарады. Қазіргі таңда экологияның ластануы,тамақтарымыздың табиғи болмауы, сонымен қатар спортпен шұғылданбау арқылы денсаулыққа көңіл бөлмей келеміз. Ең қымбат байлығымыз ДЕНСАУЛЫҒЫМЫЗДЫ күтейік. Әр нәрсені уақытында тыйып, алдын алған қандай ғанибет.

Бұлбұл БЕКТЕМІС,
№ 6 қалалық емханасының әлеуметтік қызметкері.

Шымкент қаласының Жоғары медицина колледжі іргетасы қаланғаннан бері білім, ағарту жүйесіндегі орны ерекше қара шаңырақ. Республика деңгейінде бірнеше мәрте сапалы білім беретін оқу орны екенін дәлелдеген, заман талабына сай оқу орындарының ішінде беделі мен атағы ойып орын алатын білім ұясына биыл 90 жыл толып отыр.
Бірегей білім ордасы 1930 жылы 10 қазанда қабылданған Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының Халық комиссарлар кеңесі қаулысына сәйкес желтоқсан айында санитар – дәрігерлерінің көмекшісін даярлайтын медициналық техникум ретінде ашылды. Ол Түркістан көшесіндегі бес бөлмеден тұратын бір қабатты ғимаратта орналасты. Алғаш санитар-дәрігер көмекшісінің мамандығын 22 оқушы тамамдаған.
1934 жылы техникум фельдшер мектебі болды, 1944-1945 оқу жылында мектеп Доллорес көшесі 22-үйде (қазіргі Желтоқсан көшесі) орналасқан 2 қабатты ғимаратқа көшірілді.
1948 жылдан 1954 жылға дейін фельдшер мектебі фельдшер-акушер мектебі болып аталды.
1953 жылы фармацевтік бөлім ашылды. 1954 жылы фельдшер мектебі медицина училищесі болып қайта ұйымдастырылды. Мейірбикелер мен фельдшерлерді даярлау үшін кешкі бөлім ашылды.
1958 жылы тіс техникалық бөлімі, 1964 жылы фельдшер-лаборанттық бөлімдері қатарға қосылды. Осы жылдары училищенің сыртқы бөлімдері Алғабас, Сарыағаш, Арыс, Ванновка бөлімшелері болып жұмыс істей бастады.
1996 жылы оқу орны колледж мәртебесіне ие болып, 2017 жылы Жоғары медицина колледжі атағын алды.
Осы жылдар аралығындағы ұжым басшыларының аты осы күні тарихқа айналған, олар: К. И. Шкильный, Д. Шәмшиев, Д. Нұрпейісов, Н. Н. Блох, В. Чернов, М. Д. Винокур, А. И. Илашев, Е. Ә. Момынов секілді есімі көпшілікке мәлім медициналық білім беру саласының ардагер қызметкерлері.
Бүгінде медициналық Жоғары колледж мәртебесіне көтерілген білімнің қара шаңырағы 90 жыл ішінде 30 мыңнан астам білікті мамандарды түлетіп ұшырды.
Біздің мақтанышымыз – ардагер түлегіміз Исқақова Рәзия Шәкенқызы Ұлы Отан соғысына қатысып, Ұлы Жеңіс күнін жақындатуға үлесін қосқан батырлар арасында. Ол борышын өтеп жүріп өзі де екі рет жарақат алған батыл жан өз өмірін соңына дейін Шымкент қаласында өткізді. Рәзия Шәкенқызы мейірбике ісінің негізін қалаушы Флоренс Найтингейлдің Халықаралық төсбелгісінің иесі.
Сонымен қатар елімізге танымал түлектердің қатарында Денсаулық сақтау ісінің үздіктері-жоғары дәрежелі гинеколог-дәрігер А.К.Мұхитдинова, 1979-1989 жылдар аралығында қалалық жұқпалы аурулар аурханасының бас дәрігері қызметін атқарған М.С. Донец, «Еңбек ардагері», 50-ге жүық ғылыми мақалаларын жарыққа шығарған И.Г.Кожухов, «Шапағат» орденінің иегері, тіс дәрігері С.М.Маханов, медицина ғылымдарының докторы, профессор К.Шертаева, №4 қалалық емхананың бас дәрігері, медицина ғылымдарының докторы, Қазақстан Республикасының клиникалық және фундаментальды ғылыми академиясының корреспондент мүшесі Р.С.Бектұрганов, Шымкент қаласындағы кардиологиялық орталықтың бас дәрігері, медицина ғылымдарының кандидаты, жоғары санаттағы кардиохирург-дәрігер Е.М.Қуатбаев, №2 қалалық аурхананың бас дәрігері, жоғары санаттағы нейрохирург-дәрігер С. М. Пернебеков және тағы басқалар бар. Олар өз ісінің үздіктері.
Заман өзгерсе де, мейірбикелерге қойылатын талап өзгерген жоқ. Сапалы білім мен талаптың әлі де білікті маманға тән сипаты болғандықтан, оқу үрдісін ұйымдастыруға, жаңашыл жұмыс әдістері мен технологияларды енгізуге көп көңіл бөлінуде.
Казіргі таңда колледж шетелдік және республикалық колледждер, университеттер және денсаулық сақтау ұйымдарымен халықаралық байланыстарды дамытуда. Олардың қатарында Оңтүстік-Шығыс Финляндияның колданбалы ғылыми Университеті, Ресей Федарациясының МБА-нің медицина жұмыскерлердің дипломнан кейінгі білім беру Санкт-Петербург орталығы, Саха Республикасының «Якут медициналық колледжі», Қырғыз Республикасының «Бішкек медициналық колледжі» Тәжікстан Республикасының Душанбе қаласындағы «Республикалық медицина колледжі», С. Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медициналық университеті, Онтүстік Қазақстан медицина академиясын атауға болады.
Жыл сайын колледж студенттері халықаралық, республикалық және Шымкент қаласы деңгейінде өткізілетін байқаулар мен конференцияларға қатысып, жүлделі орындар алып келеді. Биыл оқу жылында өткен «Мейіргер ісі» мамандығының қолданбалы бакалавриат біліктілігімен білім беру бағдарламасы бойынша «Эрудит – анатом 2020» атты Республикалық қашықтықтан өткен олимпиадасында студенттер Октомбаева Мафтуна І дәрежелі және Ашимханова Зарина ІІ дәрежелі дипломдармен марапатталды. Сонымен қатар, «WorldSkills Shymkent -2020» аймақтық чемпионатынан «Медициналық және әлеуметтік күтім» құзыреттілігі бойынша Ізбасарова Анеля Ержанқызы І жүлделі орынға ие болды.
Бәсекеге қабілетті, еңбек нарығында талапқа ие болашақ мамандарды даярлау ісін басты мақсат еткен педагогикалық ұжымның еңбегін оңтайландырып, шығармашылығын арттыру бағытында үлкен жұмыс жүргізіледі.
Осы орайда 25 қарашада Жоғары медицина колледжінің 90 жылдығы аясында «Инновациялық технологияларды білім беру үрдісіне енгізу: қызығушылық, ізденіс, ынтымақтастық» тақырыбында Online режимінде халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы жоспарланып отыр. Конференцияның негізгі мақсаты – оқытушылардың тәжірибе алмасуы және біліктілігін арттыру мен халықаралық тәжірибені пайдалана отырып, тиімді инновациялық оқыту технологиялары мен медицина қызметкерлерінің жұмысын жетілдіру және іздену.
Шымкент қаласының Жоғары медицина колледжі келешекте тек елімізде ғана емес, халықаралық деңгейде өзіне лайықты орынды иеленетін беделді білім ұясының бірі болатынына сенімдіміз. Колледждің ұжымы болашақ медицина қызметкерлерін даярлайтын оқу орындарының көшбасшысы ретінде өз жауапкершілігін тереңнен сезінеді, болашақ мамандарға білім беру сапасын барынша арттырып, білім мен ғылым байланысын одан ары нығайта отырып, жаңа жетістіктерге жететініне күмәніміз жоқ.
Бүгінгі мерекелі күні колледж ұжымын мерейтоймен құттықтай отырып, баршаңызға егеменді еліміздің гүлденіп, өркендеуі жолында жемісті еңбек ете берулеріңізге тілектеспін, отбасыларыңызға амандық, саулық, мол табыс, ырыс, несібе тілеймін.

Сейтжамал ПАКЕЕВ,
Шымкент қаласының ДСБ ШЖҚ «Жоғары медицина колледжі» МКК-нің директоры, медицина ғылымының кандидаты.

Кез-келген мемлекеттің келешегінің келбетті, елінің азаматтарының ахуалының жақсаруы экономикалық даму жағдайына тікелей тәуелді болатыны жасырын емес. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің биылғы, яғни 2020 жылғы халыққа арнаған Жолдауында жаңа жағдайдағы біз сөз етіп отырған экономикалық даму бағытына ерекше тоқталған. Онда белгілеген негізгі бағыт пен міндеттер сол Жолдаудағы ең үлкен бағдардың қатарында.
Елдің барша тұрғынына арналған Жолдауда «Ауыл шаруашылығын дамытпай, бәсекеге қабілетті экономика құру мүмкін емес» деп бастап, «Өнімділікті арттырып, шикізат өндірумен ғана шектелмеу үшін, сондай-ақ қойма және көлік инфрақұрылымын дамыту мақсатында шұғыл шаралар қабылдау керек. Вертикальді кооперация аясында жеке қосалқы шаруашылықтың әлеуетін пайдаланған абзал. Жеке шаруашылық миллиондаған ауыл тұрғындарына табыс табуға мүмкіндік бере алады. Оларды өңірлік азық-түлік хабтарын құруға жұмылдыру керек. Біз горизонтальды кооперацияның әлеуетін де естен шығармауымыз қажет. Онсыз агроөнеркәсіп кешенінде қарқынды даму болмайды. Басы бірікпеген жеке қосалқы шаруашылықтар, шын мәнінде, өлместің күнін көріп отыр. Бұл ретте сапалы, әрі мол өнім өндіру, үздіксіз тауар жеткізу туралы сөз қозғаудың өзі орынсыз. Бәсекеге қабілетсіздік пен импорттан арыла алмай отыруымыздың себебі де осында» -деп қорытындылаған болатын. Міне, осы алғы күндердің алқалы міндеттерін жүзеге асыруда шалғайда орналасқан Созақ ауданындағы бүгінгі таңға дейінгі атқарылып жатқан және қол жеткізілген салалық жұмыстардың біршамасына нақтылы мәлімдемелермен талдау жасап көрейік.
Созақ өңірі ауа-райы құбылмалы, жартылай шөлейт аумақ. Өткен тоғыз айдағы көрсеткішті тұжырымдасақ ауыл шаруашылығы саласындағы жалпы өнім 9 967,5 миллион теңгені құраған. Жаңа ғана өзіміз сөзіміздің сарабы етіп көрсеткен шөлейтті аймақ үшін бұл кәдімгідей үлкен көрсеткіш. Егістік саласындағы іске асырылған тірліктің деңгейін шолып көрсек, биылғы жылы 13 100 гектар егістік жерді игеру тапсырмасы алғы міндет етіп тапсырылған. Оны сала бойынша бөлшектер болсақ 305 гектар жерге бидай, 1018 гектарға арпа, 1201 гектарға мақсары, 896 гектарға жүгері, 496 гектарға картоп, 489 гектарға көкөніс, 496 гектарға бақша дақылдары, 2511 гектарға жаңа жоңышқа, 5696 гектарға ескі жоңышқа орналастырылды. Мұнымен қоса облыстан берілген тапсырмаға сәйкес жеке қосалқы шаруашылықтарда үй іргелік жерлерін дамыту бойынша 22 азамат өздерінің егістіктеріне тамшылатып суару қондырғыларын орнатып, көкөніс дақылдарын екті. Алынған өнімдер аудан мен облыс аумақтарында сатылып саудаға түсті. Нәтиже көрсеткіштері жаман емес. Созақ ауыл округіндегі «Болыс ата» шаруа қожалығы өздері еккен алқаптан 112 тонна бақша дақылы өнімін Ресейдің Уфа қаласына сатылымға шығарды. Мұндай игілікті іс басқа қожалықтарды да жаңаша жұмыс істеп, агротехникалық талаптарды сақтай отырып, өнім көлемін көбейтуге қызықтыруда. Ол үшін техника ең қажетті нәрсе болып саналады. Өткен 9 айдың ішінде 25 дана ауыл шаруашылық техникалары аудан бойынша сатып алынса, оның 18-і жаңадан құрастырылған. Басқа азаматтарға да алдағы күндері мұндай мүмкіндіктер жасауды назарымыздан тысқары қалдырмаймыз. Енді сол алынған көліктердің маркаларын және құнын басқаларға айтып, мағлұмат жасасақ, ол ертеңгі күні сатып алушылардың санын арттырар деп ойлаймыз. Шолаққорған ауылдық округінен «Атамекен» қожалығы 10 миллион теңгеге «Lovol 9041 маркалы трактор және дәрі шашатын құрылғы, «Қызылкөл» шаруа қожалығы 4 миллионға «Тукан» шөп тайлағышын, 2 миллион теңгеге «КДП 4» шөп орағы және «ГПГ 4» тармасын алып, қазір өз игіліктеріне пайдалануда. Жеке кәсіпкерлер де өздерінің кәсіптік ісін жақсарту мақсатында жаңа техникаларды иемденуге көбірек назар аударып отырғандығы қуантады. Омар Мұхит пен Нахыпбеков Базарбай 14 миллионға 2 бірлік фронталды «LW30KN1» жүктиегішін сатып алған.
Күнделекті шаруа үшін аса ыңғайлы және тиімді доңғалақты тракторлар алу да шағын кәсіпкерліктегі шаруалар үшін назардан түспей, ұдайы басты мақсаттарының қатарынан табылып жатады. Созақ ауылдық округінен «Жасур» шаруа қожалығы 11 миллионға «Беларус 80,1» маркалы тракторын және «Тукан» маркалы шөп тайлағышты, «Асқар» шаруа қожалығы және «Ельдар» шаруа қожалығы 7 миллион теңгеге «Беларус 80,1» маркалы тракторларын сатып алып, өз иеліктеріндегі ең жақсы көліктердің қатарына қосты. Қарақұр ауыл округінен жеке кәсіпкер Көбелеков Азамат 13 миллионға «LW30KN1» жүк тиегішін, тағы бір жеке кәсіпкер Жұманбеков Нұрлан «LW50KN1» жүк тиегішін сатып алды. Қазір қажетті көлікті алудан Жартытөбе, Құмкент ауылдық округіндегі шаруалар да қалысар емес. Мұның барлығы аудан өңірінде ауыл шаруашылығын оның ішінде егістік өнімінің мөлшері мен сапасын арттыруға көп көмегін тигізуде.
Тағы бір айта кететін басты мәселе – осы егін шаруашылығына байланысты. Мемлекеттен бөлінетін 25 пайыздық техника құнының инвест-субсидиясы ауданның аумағындағы 3 шаруа қожалығының есеп шоттарына түсті, ал қалған бірнеше қожалықтар «Қолдау.кз» сайты алқылы құжаттарын электронды түрде өткізуде.
Жайылымдардың мал шаруашылығы үшін аса қажеттілік екендігі бәрімізге мәлім. Оны суландыру жұмыстары «Жайылымдарды суландыру» бағдарламасы бойынша тікелей жүзеге асырылуда. Осы бағытқа орайластырып аудан бойынша 27 құдық қазылып, онда 40 күн сәулесі арқылы жарықтандыру жұмыстары жүргізілді.
Тағы бір айта кететін мәселе инвестициялық салымдар кезінде агроөнеркәсіптік кешен субьектісі шеккен шығыстардың бір бөлігін өтеумен тікелей байланыстырылып отыр. Ол үшін жалпы есептегенде 150 миллион 800 мың теңге субсидия алынды.
Кеңестер Одағы кезінде Созақ өңірі қаракөл қойын өсіруден, бағалы елтірі дайындаудан көш бастағандардың қатарында еді. Шаруашылықтардың таратылуына байланысты қой санын көбейту, олардың өнімін арттыруда біраз мезгіл тоқырау болғандығын жасыра алмаймыз. Қазір мал шаруашылығын дамыту өзіміз дағдарысқа ұшыраған кезден қомақты қорытынды шығарып, елеулі жоғары көрсеткіштерге қол жеткізіп отырмыз. Биылғы жылдың алғашқы үш тоқсанындағы көрсеткішті алып қарасақ мал және құс шаруашылығында едәуір ілгерілеушілік айқын аңғарылады. Мүйізді ірі қара саны 36 688 басқа, қой мен ешкі 316 881, жылқы 20 612, түйе 13 666 басқа жетсе, құс саны 23 531-ге жетіп отыр. Егер өткен жылдың осы мерзіміндегі көрсеткішті алып, сарапқа салсақ ірі қара 100,7 пайызға, қой мен ешкі 100,8 пайызға, жылқы 113,1, түйе 120,2 пайызға жоғарылаған. Тек құс шаруашылығында көрсеткіш 91,8 пайыз болып, кейін тартқанын ескерсек, оны жоғарылатуды алдағы жылдағы ең еңселі міндеттеріміздің қатарына қосып отырмыз.
Осы мал және құс шаруашылығының саны көтерілгеннен кейін олардан алынатын ет, сүт және жұмыртқа өнімдері ілгерілеп, көтеріле түсетіні айтпаса да белгілі. Өткен 9 ай ішінде ет сойыс салмақта 8 737,1 тонна, сүт 12 852 тоннаға жетсе, жұмыртқа 2 365,8 мың дана болып отыр. Енді былтырғы кезеңмен салыстырғанда өнімдерді өндіру көлемі еттен 100,1, сүттен 100,5, жұмыртқадан 103,7 пайызға артық орындалғанын көреміз.
Еліміздегі ең басты бағдарламалардың қатарындағы «Сыбаға» бойынша мүйізді ірі қара тұқымын түрлендіру мен асылдандыру мақсатында Қарақұр ауыл округі 3 бас, Созақ 6, Құмкент 11, Сызған 17, Қаратау 2, Жуантөбе 4, Тасты 10, Жартытөбе ауыл округі 9, Қыземшек кенті 2 бас, барлығы 64 бас асыл тұқымды бұқалар сатып әкелінді. Аудан бойынша 2992 бас мүйізді ірі қараның аналығы тұқымдық түрлендіруге тартылды.
Созақ ауыл округінен «Түгіскен» шаруа қожалығы (төрағасы Е. Өміртаев) «Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры» АҚ арқылы 12 млн.теңге несие рәсімдеп, Ресей Федерациясының Алтай өңірінен 24 бас «Ақбас», Қарақұр ауыл округінен жеке кәсіпкер Омарбек Жасұлан өз қаржысы арқылы 70 миллион теңге несие рәсімдеп, Ресей Федерациясының Алтай өңірінен 100 бас «Калмык» асыл тұқымды мүйізді ірі қара аналықтарын сатып әкелді.
Облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес, 2020 жылы 1660 бас түйе аналығын сатып алу межесі белгіленіп, 9 айдың қорытындысымен 1980 бас түйе аналығы сатып алынды. Оның ішінде 1000 бас түйе несие алу арқылы жүзеге асса, 980 бас түйе азаматтардың өз қаражаты есебінен алынған.
Шолаққорған ауыл округінің агроқұрылымдары 30 тонна «Golden Camel Group» ЖШС-не, 60 тонна «Казфут» ЖШС-не, Қарақұр ауыл округінің агроқұрылымдары 53 тонна, Созақ ауыл округінің агроқұрылымдары 113 тонна «Казфут» ЖШС-не, барлығы 256 тонна түйе сүті қайта өңдеу кәсіпорындарына өткізілді.
Созақ ауданы ауыл шаруашылығы саласында алдыңғы қатарлы технологияларды қолдана отырып және халықты жұмыспен қамту мақсатында іске асырылатын құны 315 миллион теңгені құрайтын 5 жоба облыстық ауыл шаруашылығы басқармасына ұсынылды. Олардың қатарында «Атамекен» шаруа қожалығы 120 бас асыл тұқымды мүйізді ірі қара аналығын сатып алуды жоспарласа, жеке кәсіпкер «МКМ Ұлас» (төрағасы О. Тұрмаханов) 112 бас осындай аналықты сатып алмақ. Ал «Ауыл шаруашылығын жартылай қолдау қоры» қоры акционерлік қоры арқылы 70 миллион теңге несие қаржы алған кәсіпкер О. Тұрмаханов қазір оны күтіп отыр. Төтенше жағдайға байланысты кешіктірілген мал тұқымдары жыл соңына дейін жеткізіледі деп күтілуде. Сол секілді «Ғажап» шаруа қожалығы (төрағасы С Дәуленбаев) 76 бас жылқыны қаржылай қолдау қоры арқылы алуға 30 миллион теңге қаржы жұмсап, қазірге дейін 50 жылқыны жеткізіп үлгерді. Ал жеке кәсіпкер Үсенов Мақсат 35 миллион теңгеге 50 бас аналық түйені өз қаржысы есебінен сатып алып, өзгелерге өнегелі ісімен үлгі болуда.
Міне, біз ауданның егін және мал шаруашылығы саласында жүзеге асырылып отырған істеріміздің бірқатарын көптің назарына ұсынып отырмыз. Бұл көрсеткіштер барлық жұмыс жоғары деңгейде дегенді аңғартпайды. Атап, әрі ашып айтар болсақ межелі биіктеріміз алда, оны абыроймен орындап шығуға қолдан келер бар мүмкіндігімізді жұмсаймыз.

Салыхан Полатов,
Созақ ауданының әкімі.