Маңызды

 

Төрткүл дүниеге таралған COVID-19 Қазақстандағы жағдайды күрт қиындатып жіберді. Сәуір айының басында еліміздің барлық аумағына таралып үлгерген коронавируспен күрес нәтижелі болмады. Билік бақылауды өз деңгейінде жүргізе алмағандықтан, жалпы жағдай уыстан шығып, ахуал ушыға түсті. Бұған дейін елімізде індет ошағының кеңейіп кеткенін биліктің бишігін ұстаған азаматтар адамдардың санитарлық талапты дұрыс сақтамауымен байланыстырудан жалықпаған еді. Бірақ мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев денсаулық сақтау жүйесінің індетке қарсы тойтарыс беруге дайын болмағанын, осы мәселе бойынша тергеу жүргізіп, әкімдердің де жіберген қателіктеріне баға берілетінін ескертіп, ақаудың тек бір жақтан болмағанын айқындады.

 

Сонымен қатар Президент халықты елімізде 5-шілдеден бастап енгізілген екі апталық карантин талаптарын қатаң сақтауға шақырды. Соңғы жетідегі ең маңызды оқиғалар не болды? Саралайық…

Өткен аптаның алғашқы күнінде Елорда аспанында от шашылды. Нұр-Сұлтан қаласының туған күніне орай жасалған бұл дүмпілден соң астана әкімдігі сын астына қалды. Желі КВИ мен пневмания қосақтасып, адамдарды әбігерге салып, қарт кісілерді баудай қырып жатқан эпидемия кезінде ақшаны аспанға шашуды үлкен қателік деп санаған пікірлерге толды. Өз кезегінде әкімдік отшашу індетпен күрес кезінде алдыңғы шепте жүрген ақ халаттыларды қолдауға арналған шара ретінде қолға алынғанын алға тартты. Осылайша ел Президентінің өткен айдың соңында әкімдер мен министрлерге бюджетті қайта қарап, конференция, дөңгелек үстел, салтанатты шараларды өткізу секілді қажетсіз шығындардан бас тарту жөнінде тапсырма беріп, қаражаттың бәрін эпидемиямен күреске бағыттау туралы тапсырмасы ескерусіз қалды. Көлгіновтің бұл әрекеті өзіне қандай таяқ болып тиетіні алдағы күннің еншісінде.

Маусым айынан бастап елімізде коронавирус, тұмау мен пневманияға қарсы ем-домдарға қолданылатын дәрілердің тапшылығы байқалды. Жұрт дәріханаларда іздеген дәрісін таба алмай табанынан тозып жүргенде жергілікті жерлердегі қалалық тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігін бақылау департаменті өкілдері қорда дәрі жеткілікті, бұл тапшылық адамдардың дәрілерді жаппай алуынан болып жатқан жағдай деп міз бақпады. Ал адамдар болса, қажет дәріні шарқ ұрып іздеп, тапқан күннің өзінде бірнеше есе қымбат бағаға сатып алуға мәжбүр болды. Әлеуметтік желі осындай қилы кезеңде адамдардың қайғысы арқылы қалтасын қалыңдатқандарға тоқтау сала алмаған билікке ашу, қыжыл, өкпе реніштерін білдірген жазбаларға толды. Арагідік желідегі жазбаларға көз тоқтататын мемлекет басшысы бұл жағдайға қатысты 5-шілдеде өзінің твиттер парақшасында «Азаматтарымыздың дәріханалардағы аса қажетті дәрі-дәрмектерді негізсіз қымбаттауына байланысты шағымдары орынды. Пандемия кезінде бұған жол беруге болмайды. Үкімет пен құқық қорғау органдарына аталған мәселені реттеу тапсырылды. Кінәлілер жауапқа тартылады»,- деп жазба қалдырған еді. Арада бірер күн өткеннен соң дәріге қатысты дүрбелеңді тудырып жүргендердің тірлігі әшкере болды. Айналасы бір жетінің ішінде ел аумағында дәрі-дәрмекті заңсыз сату бойынша 206 жағдай тіркеліп, 185 адам ұсталды. Сөйтіп 50 мыңнан артық дәрі мен 500 мыңнан астам бетперде жасырын сауда айналымынан алынды. Полиция құрығына түскен азаматтар бұл дәрілерді нарықтағы бағасынан 3-4 есе қымбатқа сатып келген. Дәріні заңсыз сатудың мұндай дерегі Шымкент, Алматы, Нұр-Сұлтан қалалары мен Атырау облысында кең етек алған.

Дей тұрғанмен дәріге қатысты дүрбелең әлі тоқтаған жоқ. Барлық өңірлерде дәріге деген тапшылық кездеседі. Билік бұл мәселенің барлығы жуық арада реттеледі деп жұртты сендіріп отыр. Бірақ шенеуніктердің бұл сөзін жаттанды уәде деп тұжыратындар да жоқ емес. Десе де, көлеңкелі бизнестің көрігін қыздырғандарды құрықтау қолға алынғаны қуантады.

Егер Президент осы мәселеге қатысты пәрмен бермесе жағдай не болар еді? Ойлаудың өзі қорқынышты.

Өткен сәрсенбіде мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев республикалық телеарналар арқылы елімізде қалыптасқан ахуалға байланысты үндеу жасады.

Халыққа айтқан Үндеуінде президент «Көптеген елдердегі жағдай бізден де қиын. Дегенмен, «Әр қазақ – менің жалғызым» дегендей, Әр азаматымыздың қазасы менің жүрегіме қатты батады. Мынау алапат індет арамыздан талай асылдарымызды жұлып әкетуде. Бүгінде қара жамылып отырған азаматтардың қайғыларына ортақтасып, көңіл айтамын. Сол үшін 13-шілдені – Ұлттық аза тұту күні деп жариялаймын»,-деді. 6-шілде күні астананың туған күніне орай аспанға атылған отшашудан соң 13-шілдені Ұлттық аза тұту күні деп жариялау туралы жаңалықты жатырқай қарағандар да болды. Коронавирустан көз жұмғандарға байланысты қаралы күн белгілеу әлі ерте дегендер де кездесті. Мәселен, журналист, жазушы, этнограф Болат Бопай «Неге?» ток-шоуы бағдарламасында «Эпидемия әлі тоқтаған жоқ. Ұлттық аза тұту күнін жариялау ерте. Себебі адамдардың көбі өз үйінде аза тұтып жатыр. Өлім-жітім болмаған үйлер үрей үстінде. Ал адамы кетіп қалғандар қаралы. Олар Үкіметтің карантин талаптарына мойынұсынып қаза болған жақынын дәстүр бойынша жерлей алмауда» деді.

Тәуелсіздік алғаннан бастап тоғызыншы рет жарияланып отырған бұл қаралы күнде тәртіп бойынша мемлекеттік мекемелердегі ту төмен түсірілді. Президент бастаған мемлекеттік мекеме басшылары коронавирус індетімен қайтыс болғандарды бір минут үнсіздікпен еске алды.

Жұрт назарын аударған тағы бір жаңалық желіде Қазақстан Республикасына Катар, АҚШ мемлекеттерінен гуманитарлық көмек ретінде тегін келген дәрілік заттардың халыққа ақшаға сатылып жатқаны туралы жанайқайлардың жариялануы болды. Және бұл былықтың басында «СК- Фармация» серіктестігі тұрғаны айтылды. Оған негіз болатын видеолар да желіге салынды. Денсаулық сақтау министрлігі гуманитарлық көмектердің саудаланғанын жоққа шығарды.

Бірақ қоғам белсенділері бас көтеріп айтқан бұл дабылдың астарында бір кептің бары анық сияқты. Егер «СК-Фармацияның» жұмысында шикілік болмаса 10-шілдеде Президент Үкіметтің кеңейтілген отырысында Міндетті әлеуметтік-медициналық сақтандыру қоры мен «СК-Фармация» компаниясының басшылары жұмыстан қуылсын және оларға да қатысты тергеу жүргізілсін» деп қадап айтпайтын еді. Көп ұзамай аталған мекемелердің басшылары қызметінен алынып, орнына өзге кадрлар келді. Сөйтіп, «СК-Фармация» ЖШС басқарма төрағасы қызметіне Ерхат Есқалиев тағайындалды. Ол бұған дейін Ұлттық кәсіпкерлер палатасының Көлік логистикасы ішкі комитетінің төрағасы қызметін атқарған.

Ал «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» КЕАҚ басқарма төрағасын Болат Төкежанов басқарады. Болат Төкежанов соңғы жылдары еліміздің Денсаулық сақтау министрлігінде жауапты хатшы, вице-министр қызметтерін атқарған.

Бұдан бөлек, мемлекет басшысы пандемияға байланысты елде орын алып жатқан ахуалды оңалтудың нақты әдісін Үкімет бес күн ішінде ұсыну қажеттігін, соның негізінде жасалған жұмыстар бойынша жағдай жақсармаса министрлер кабинеті таратылуы мүмкін екенін мәлімдеді. Жұмадағы осы жиында Қасым-Жомарт Кемелұлының денсаулық сақтау министрінің бұрынғы басшысының жұмысы елеп-екшелетінін, оны алдағы уақытта арнайы құрылатын комиссия қарайтынын айтты.

Ел тұтқасын ұстаған басшының ең басты қызметтерде отырған азаматтардың жұмысынан осылай секем алуының соңы қандай болатыны белгісіз.

Сонымен қатар осы аптаның айшықты оқиғасы Президенттің Қазақстан жері шетелдіктерге сатылмайтынын, енді бұл мәселеге қайтып оралмайтынын жеткізуі болды. Бірақ Президент бүгінге дейін ғарыштық бақылау арқылы елімізде 12,8 миллион гектар жердің игерілмей отырғаны анықталғанын, оның 7 миллион гектары мемлекетке қайтарылғанын, сондықтан да азаматтарды телімдерді игеруге тер төгуге шақырды.

Бүгінде еліміз бойынша коронавирус жұқтырғандар саны 60 мыңға жуықтады. Сырқатты жеңіп шыққандар саны 33800-ден асты. Өткен аптада қауіпті індет 111 адамды өмірден оздырды. Осылайша вирустан қайтыс болғандар саны 375 адамға жетіп отыр.

Кеше Президент өзінің твиттер парақшасында республикада эпидахуал реттеле бастағанын, жағдайды толық тұрақтандыру үшін карантин режимі тағы созылып, шілденің аяғына дейін жалғасатынын, осы мақсатта бүгін Үкіметтік комиссия нақты шешім қабылдайтынын хабарлады. Сонымен қатар Қасым-Жомарт Кемелұлы Үкімет шілде айында мұқтаж жандарға 42 500 теңге төленетінін де жеткізді.

 

М. ӘБДІРАИЫМ.

Төрткүл дүние үшінші дүниежүзілік соғысқа теліп жатқан мына жұқпалы індет қоғам мен халықты қолайсыз күйдің құрсауына түсірді. Айналасы алты айдың ішінде дерт жер жүзі бойынша 13 миллиондай адамға ауыз салып, дамудың даңғыл жолына түскен мемлекеттердің есін екеу, түсін төртеу етіп, азуын айға білеген алпауыт елдерді де әуре-сарсаңға салып жатқан жағдайы бар. Тәж тажал адамдарды әлекке салып қана қоймай, барлық салаға үлкен соққы беріп отыр. Күн сайын кеселге шалдыққан адамдардың көбеюі көңілге қорқыныш сезімін туғызуда. Эпидахуалдың қолайсыздығы былайғы жұрттың жүйкесіне ауыр салмақ салып жатқанын айтпай кетуге болмас. Қалыпты өмірден қол үзіп қалу халыққа да, билікке де оңай тиіп жатқан жоқ. Экономиканың негізгі секторларының бірі саналатын кәсіпкерлік нысандардың наурыз айынан бастап жұмыстарының тұралап, істерінің тоқтап тұрғаны сан мыңдаған халықты тұрақты табысынан айырды. Бірақ санасына сәуле төгілген әлем ғалымдарының бұл кеселді келмеске кетіретін дауасын табамыз деген уәделі мәлімдемелері жұртты қалыпты өмірге әлі-ақ ораламыз деген үміттің жетегінде жүргізіп келеді. Солай боларына бәріміз сенеміз.

Бірақ ғалымдарға қарап отырып, ахуалды қадағаламау тағы болмайтыны белгілі. Осыған сәйкес, билік індеттің таралуына бөгет болатын іс-әрекеттер алгоритмін жасап, нақты шараларды қабылдап жатқаны белгілі. Алайда Қазақстанда аурудың алдын алу мен онымен күрес жұмыстары кезінде біраз шикіліктер әшкереленді. Олар, шақырудың тым көптігінен жедел жәрдем қызметінің азаматтарға дер уақытында көмекке келе алмауы, ауруханадағы төсек-орындардың лық толуынан өлімнен арашалап қалады деген дәрігерлердің науқастарды қабылдаудан бас тартып, қату қабақ танытқаны, дәріханада самсап тұратын қажетті препараттардың дефицитке айналуы тағысын тағы. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жуырда ел халқына арнаған үндеуінде айтқан ұсынысы мен пікірлері бұл бассыздықтың болуы кімдердің қателігі екенін ашып көрсетті десек те болады.

Өз кезегінде Президент алдағы екі апта ішінде елдегі ахуалды жақсарта алмаса Үкіметтің таратылатынын да жеткізді.

Шыны керек, дәл қазіргідей сәтте жоғарыда кадрлық сапырылыстың болғаны ахуалды әлсіретіп жіберуі де әбден мүмкін. Дегенмен де сауапты әрі жауапты қызметтерге қолынан іс келетін кадрларды отырғызу дұрыс сияқты. Мәселен, Президент  ел тірлігіне араласуда жалыны жоғалмаған, қайраты кемімеген Асқар Мырзахметовтің қолына өзі бастаған мемлекеттік мекемелердің бірінің екі тізгін, бір шылбырын сеніп тапсырса ұтылмасы сөзсіз. Оған оның өмір мектебі де, тәжірибесі де, атқарған жұмысы да толық сай келеді деп нық сеніммен айта аламын. Алысқа бармай-ақ, оның Жамбыл облысына әкім болған екі жылдан астам уақыттағы (2018-2019 жж) жұмысын айтуға болады.

Асқар Исабекұлы Әулиеата өңіріне әкім болып тағайындалған сәттен бастап, облыс орталығы Тараз қаласына ерекше реңк сыйлауға екпін берді. Қойнауы тарихқа тұнған Тараз қаласындағы «Жеңіс» саябағына даңқты батыр Бауыржан Момышұлының ескерткішін қойғызды, Ұлы Отан соғысының құрбандары мен қатысушыларына арналған обелискілер, «Мәңгілік алау» отсауыты орнатылды. Тұрғындар тынығып, тынысын ашатын орындарды оңалтуға көңіл бөліп, нәтижесінде «Үшбұлақ» жағалауы демалыс аймағын жаңғыртудан өткізді.

Осылайша облыс орталығын абаттандырған Асқар Исабекұлы көптеген салаларда да өзіндік қолтаңбасын қалдыруда тәжірибесі толысқан маман, оңай шағылатын жаңғақ еместігін көрсетті. Мәселен, ол Жамбыл облысын басқарған екі жыл ішінде құрылысқа қатысты 134 жоба құны қайта қаралып, мердігерлерге мақсатсыз берілгелі тұрған 21 миллиард теңгенің «ұстағанның қолында, тістегеннің аузында» кетпеуін алдын алды. Қала, аудан әкімдерінің сылбырлығын сын тезіне алып, олардың жұмысын ширатты. Ол облысқа әкім болған екі жыл ішінде аймақтың экономикалық өсімі бес жылда бағынбаған белеске жетті. Өнеркәсіп, құрылыс, көлік, сауда өндірісінің көлемі артты. Облыста үш ауысымды мектеп мәселесінің шешілуі дәл осы Мырзахметовтің кезінде орын алды.

Мырзахметовтың Жамбыл өңірі үшін ауыл шаруашылығы саласын дамытудағы еңбегі де ерен. Ол осы салада күнін кешіп, кәсібін жасап жүрген ауыл тұрғындарын өнімді еңбек етуге ұйыстыра білді. Нәтижесінде облыс тұрғындарының үй іргесіндегі жерлерді тиімді пайдалану, үй ауласындағы мал және құс өнімділігін арттыру, ауыл сыртындағы пайлық үлес жерлерді ұтымды пайдалану, сол арқылы жем-шөп, жайылым мәселесін шешу сынды бағыттардағы жұмыстары бойынша оң пайыздық көрсеткіштер түзілді.

Жамбылдық жұрттың ықыласына біркісідей-ақ кенеліп жүрген Асқар Исабекұлы осы жылдың ақпан айында орын алған Қордайдағы жаппай тәртіпсіздіктен соң өз еркімен қызметінен кетті.

Біраз азаматтар Асқар Мырзахметовтың жаңылған тұсы құқық саласы мен тұрғындар қауіпсіздігіне келгенде бейғамдық танытқанын алға тартады. Осындайда хакім Абайдың «Баяғыда біреу біреуді пәлен жасымда келе жатқанда пәлен жерге жеткізіп салып еді деп, соны өлгенінше айта жүруші еді. Осы күнде бұл жылғы берген ендігі жылға жарамайтұғыны қалай?» деген сөзі еске түседі.

Өмір соқпағының даңғылы болмайтыны сынды, әр адамның жүріп өтер жолы да түзу болмайды. Сондықтан да Асқар Мырзахметовты жекелеген салаларда «қамысты бос ұстады» деп, оны тұтас ел тірлігінен шет қақпай ету әбестік деп түсінемін. Айтпақшы, ол осы жылдың басында өз қызметінен кеткен кезде «жақсы кадр жерде қалмайды» деген сөздер жиі айтылды. Ендеше таптырмас кадрдың ел қызметіне араласатын уақыты келген сияқты. Егер Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Асқар Мырзахметовке сенім артса бас бармақпен бағаланатын тірліктер молая түсер еді…

 

Байкен ӘШІРБАЕВ,

«Құрмет» орденінің иегері.

 

Президентті алаңдатқан сұрақ басы ашық күйінде қалып отыр…

 

Ертең жаздың бел ортасы болады. Әдетте осы уақытта ата-аналар жаңа оқу жылына дайындық жұмыстарына кірісіп кететін. Мектепке баратын баласын бастан-аяқ киіндіру қолмен қойғандай оңай тірлік емес екені жөнінде талай мәселелер көтерілетін шақ дәл осы уақыттан басталатын еді.

 

Бірыңғай мектеп формасы, оқу құралдарының ығы-жығы болған базардағы нарқы күн тәртібіндегі негізгі тақырыптарға арқау болатын. Бірақ биыл мұндай күйкі тірлік байқалмайды. Пандемияға байланысты карантин алдағы жаңа оқу жылының қандай болып басталатынын айқындап алуға мұрсат бермей отырған сыңайлы.

Десе де бәрін пендемияға артып қойып, құр отыра беруге тағы болмайды. Нақты шаралар қабылдануы тиіс. Және одан халық алдын ала хабардар болуы керек.

Осыған орай біз жуырда Шымкент қалалық білім басқармасының басшысы Жанат Тәжиеваға жаңа оқу жылына дайындық жұмыстары туралы «Жаңа оқу жылы онлайн бола ма? Мектеп табалдырығын алғаш рет аттағалы отырған бірінші сынып оқушыларын не күтеді? Олар алғашқы қоңырау үнін естиді ме? Егер жаңа оқу жылы онлайн түрде болса, бірінші сынып оқушылары алғаш рет қалам ұстап, әріп тануды үйінде меңгере алады ма? Оған барлық ата-аналардың қабілеті жетіп, ұстаздар ойдағыдай ықпал етеді деп ойлайсыз ба? Онлайн оқытуға мектептердің материалдық-техникалық базасы, ұстаздардың қарымы, дайындығы қандай деңгейде?» және т.б сұрақтар жолдаған едік. Өз кезегінде Жанат Арысбекқызы сұрақтарымызға жауап беруге дайын емес екенін ашық айтты. Мегаполистің бас педагогы берілген осы сұрақтарға дәл қазіргі уақытта ашып ештеңе айта алмайтынын түсіндірді.

Жанат Арысбекқызы былай тұрсын еліміздің Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетовтың де бұл сұраққа жауап беруі қиын екенін уақыттың өзі көрсетіп отыр.

 

Кешегі аптада мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев білім беру саласының жаңа оқу жылына дайындығына күмәнмен қарайтынын алға тартып, тиісті органға «Балалар қашықтан оқи ма? Жоқ, әлде кәдімгідей сабаққа бара ма? Мұғалімдердің жаңа оқу жылына дайындығы қалай?» деген сұрақ басы ашық күйінде қалып отырғанын алға тартты. Сонымен қатар ол инфрақұрылым мен интернет сапасына қатысты мәселенің түпкілікте реттелмегенінен осы жылғы төртінші тоқсанда онлайн оқытудың тиімді өткізілмегенін жасырмады. Президент мұғалімдердің 20 пайызында толыққанды интернет пен компьютердің болмағанын, оқушылардың қажетті техникалармен қамтамасыз етілмеуін сын тезіне алды. Қазіргі таңда Қазақстан мектептерінде барлығы 400 мыңнан астам компьютер бар болса, соның тек 40 пайыздан астамы ғана қолдануға жарамды екен. Төрт сайманның түгелі дерлік жарамды болмағаны жергілікті жердегі әкімдер мен министрлердің жұмысының «жемісі» болып отырғанын, осы бағыттағы мәселені реттеуді айтты. Осыған байланысты Президент Үкіметке жыл соңына дейін 250 мыңнан астам тұрғыны бар елді мекендерді сапалы интернетпен қамту қажеттігі туралы тапсырма берді. Яғни, халықтың 99,3 пайызы ғаламторға қосылуы тиіс.

Қазіргі таңда жаңа оқу жылында балалардың білімді қалай алатыны тек Президентті емес қарапайым халықты да қатты алаңдатып отыр.

Мұндай белгісіздік жағдайға тек Қазақстан ғана емес, өзге елдерде бетпе бет келуде. Пандемияға байланысты жылдар бойы жалғасып келе жатан жүйені өзгерту оңай емес әрине.

Әзірге Білім және ғылым министрі онлайн оқыту не оқытпау туралы нақты ештеңе айтқан жоқ. Бірақ оқу жылына қатысты үш нұсқа әзірленіп отырғанын жеткізді. Олар қашықтан оқу (алыстағы елдімекендерді есептемегенде, қалғанының бәрі қашықтан оқытылады), іштей және қашықтан оқу (мектепте міндетті түрде термометрия, санитайзерлер болуы тиіс. Әлеуметтік қашықтық сақталып, сабақтар қысқартылуы керек) және штаттық режимде қатаң санитарлық шектеу шаралары сақтап сабақты жалғастыртыру.

Президент сынынан соң осындай жоба-жоспарын ұсынған министр жаңа оқу жылынан бастап елімізде мектеп формасы болмайтынын да айтты. Бұл шешімді ол «Егер ата-аналарда мектеп формасын сатып алуға ақша болмаса, балаларына классикалық стильде басқа киім кигізулеріне болады. Көптеген ата-аналар мектеп формасын алатындай жағдайда емес. Қазіргі жағдайда бұл шешім маңызды деп есептеймін. Осы оқу жылында біз онлайн я болмаса қайтадан бұрынғыдай оқысақ та оқушылардан ешкім мектеп формасын талап етпейтін болады. Егер бұрын алып қойған немесе аға-әпкелерінен қалған мектеп формасы болса оны кие беруге болады»,-деп тарқатты.

Бірақ ол бұл шешім тек 2020-2021 оқу жылдарында ғана іске асатынын айтты.

 

Қ. ҚАЛИЕВ.

 

Осыдан бір ай бұрын Шымкент билігі пневманиямен ауырғандар санының күрт өсуінен ауруханада орын тапшылығы мәселесін шешу үшін қаладағы бірқатар мектептерден провизорлық орталықтар ашуды қолға алған.

 

Сол кезде жергілікті тұрғындар мектептердің уақытша емдеу орнына айналуына қарсылық танытқан. Олар жұқпалы індет іргесін кеңейтіп, айналадағы тұрғындарға да ауыз салуы мүмкін деп секем алған. Бірақ билік өкілдері санитарлық талаптардың барлығы сақталатынын айтып, айналадағыларға қауіп келмейді деп сендірді.

Сол кезде қоғамда «елімізде төтенше жағдай басталғаннан бастап қаңырап бос тұрған тойханаларды неге провизорлық орталыққа айналдырмасқа?» деген мағынадағы пікірлер айтылып жатты. Бұл талап орынды шығар. Бірақ тойханалар жекеменшік болып табылатындықтан артық талап қою да заңға томпақ келеді. Десе де тойхана иелері «Ғимарат бос тұрғанша ел игілігіне жарасын» десе атқарушы орган қой демесі мүмкін бе еді…

Бірақ той арқылы ісін өрге сүйреген қаланың кәсіпкерлері сол кезде ондай көмекке келмеді. Шамасы жақын күндері шектеулер алынып, той жасауға жол беріледі деген үміттің жетегінде жүрген болар. Алайда елдегі эпидемиологиялық ахуал күрделене түскендіктен, ел аумағында 5-шілдеден бастап екі апталық қатаң карантин енгізілгеннен соң барып, тойхана, мейрамхана иелері ғимараттарын провизорлық орталыққа айналдыруға дайын екендіктері туралы ұсыныстарын қала билігіне жеткізді.

Өз кезегінде қала әкімі Мұрат Әйтенов әзірге қосымша провизорлық орталықтарды ашудың қажеттілігі жоқ екенін, науқастарды емдеу үшін жеткілікті орын барын, егер індеттің таралуы өсіп, сырқат саны артқан жағдайда әкімдік мейрамханаларды, тойханаларды провизорлы стационар ретінде пайдаланатынын мәлімдеді.

Қазіргі таңда Шымкентте сыйымдылығы 250 адамнан асатын 100-ге жуық тойхана бар. Жалпы елімізде пандемияға байланысты жарияланған төтенше жағдай, карантиндік шектеу шаралары тойханамен кәсібін өрге сүйреген кәсіпкерлердің ылдым-жылдым әрекеттерін әшкере етті. Ол қандай дейсіз бе?

Былтыр ақпан айында Шымкент қалалық кірістер департаменті тойхана иелерінің салықтан жалтаратынын, тіпті артық ақша шығармас үшін олар тиісті органдарға қол астында бірлі-жарым адам ғана жұмыс істейді деп есеп беріп, ел қазынасына түсер қаржыны өз қалталарында сақтап қалуға тырысатынын ашық мәлімдеген.

Бірақ мамыр айында елімізде төтенше жағдай алынған соң Шымкентте тойхана есебінен тұрақты түрде нәпақа тауып жүрген 6000 мыңнан астам адамның 90 пайызы жұмыссыз қалғаны жиі айтыла бастады. Осы қызметте жүрген бір топ азаматтар әкімдік маңайына келіп «Тойханалар ашылсын!» деп наразылықтарын айтқаны да белгілі. Осы жағдай тойхана иелерінің шылғи өтірікке бой алдырғанын ашып берді. Бұл тойханаларға қатысты салықтық есептерді қайта реттеу қажеттігін аңғартады.

Қазіргі таңда елімізде тойханалардың жұмыс істеуіне әлі рұқсат берілген жоқ. Бірақ індет ауыздықталған соң ертелі-кеш салтанатты сарайларда адамдар түрлі қуаныштарын атап өтетіні белгілі. Той – қазына. Құдай қазақты тойдан арылтпасын. Дегенмен де, тойхана иелері салықтарды төлеуге келгенде сараңдыққа бармауы қадағалануы тиіс сынды.

 

А. САТЫБАЛДЫ.

 

Өткен аптада Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев аймақтағы коронавирустың ағымдағы жағдайы мен онымен күрес бойынша атқарылып жатқан жұмыстарды баяндау үшін онлайн-брифинг өткізді. Түркістан облысының Өңірлік коммуникациялар қызметінің алаңында өткен жиында аймақ басшысы не деді?

 

Өкпенің қабынуы өршіп тұр…

 

Аймақ басшысы ә-дегеннен сандарды сөйлетті. Ағымдағы жылдың 9-шілдесіндегі жағдай бойынша Түркістан облысында коронавирус жұқтырғандар саны 2079 адамға жетіп, 795 адам емделіп шықты. Ауру жұқтырғандардың көп тіркелуі Түркістан (615), Кентау (400) қалалары мен Сайрам (262) ауданында байқалған. Стационарық бақылауда 1911 адам бар болса, оның 9-ы бала.

Бұдан бөлек облыста 5421 адам пневманияға шалдыққан. Оның ішінде 2933 адам сауығып шыққан. Сол күнгі жағдай бойынша аймақта коронавирустан 11 адам, өкпенің қабынуынан 46 адам қайтыс болса, вирус жұқтырған науқастар өсімі 1,4 пайызды құраған.

Ал кешегі 13-шілдедегі жағдай бойынша облыста КВИ жұқтырғандар 2242, емделіп шыққандар 853, көз жұмғандар 18 адам болған.

Емдеу орындарында төсек-орын тапшылығы жоқ

 

Облыс бойынша коронавирусқа қарсы тиісті шаралар жүйелі түрде қабылдануда. Әлек әкелген аурумен күрес жағдайы тұрақтанып келеді. Жергілікті биліктің күшімен аудан, қалаларда 440 инфекциялық төсек-орын дайындалған. Бүгінде облыста барлығы 1891 провизорлық орын бар. Карантиндік орталықтарда 980 орын бар. Аймақ басшысы бір жетіден бұрын сырқаттанған науқастар үшін емдеу орындарында төсек-орынның жетіспеушілігі болған болса, қазіргі таңда оның 41 пайызы бос екенін мәлімдеді.

 

Дәріге тапшылық болмайды…

 

Жасыратыны жоқ маусым айында коронавирусты жұқтырғандар саны артып, тұмау мен өкпе қабынуына душар болған науқастар күрт өсті. Сөйтіп, дәріханаларда ұзын-сонар кезек пайда болды. Іле дәрілердің тапшылығы сезілді. Сол кезде билік дәріханаларда дәрілердің тапшылығын адамдардың жаппай сатып алуымен байланыстырған еді. Алайда, Президент пәрменінен кейін бұл тапшылық көлеңкелі бизнестің көрігін қыздырғандардың қолдан жасаған әрекеті екені нақты дәлелдермен келтірілді. Өмірзақ Естайұлы бұл туралы деректерге тоқталып кетпесе де, осындай қиын сәтте пайда табуды көздеп, қолында бар дүниесін шарықтаған бағада босатқандар міндетті түрде жазаланатынын айтты.

Брифинг барысында Өмірзақ Естайұлы халықты дәрімен қамту екі бағытта жолға қойылатынын жеткізді. Бұл туралы ол «Стационарлар, емханалар, госпитальдарды дәрімен қамту бюджет есебінен жүргізіледі. Бұл мекемелерде дәріге тапшылық жоқ. Бұл бағыттағы үйлестіру жұмыстарының барлығына тікелей әкімдер жауап береді. Ал дәріханалар жұмысын Денсаулық сақтау министрлігінің Фармация комитеті реттейді. Бүгінде облыста 900-ден астам дәріхана бар. Олардың барлығы жекеменшік. Жекеменшік аптекаларда соңғы екі аптада қиыншылықтар болды. Сондықтан біз Үкіметке, министрлікке шығып, шұғыл арада нақты шаралар қабылдауды ұйғардық. Нәтижесінде облыстық бюджеттен 500 млн. теңге бөлінді. Бұл қаржыға Өзбекстан Республикасынан дәрілер сатып алынады. Одан кейін Түркия мемлекетінен қарқынды ем кезінде қолданылатын күрделі дәрілер келеді. Бұл бағыттағы жұмыстардың барлығы Денсаулық сақтау министрлігінің ықпалымен жүргізіліп отыр. Нәтижесінде облысымызға халыққа қажетті дәрілердің екі айлық қоры түзіледі. Өнімдер барлық емдеу мекемелеріне таратылады»,-деді.

Облыс әкімінің осы мәлімдемесінен кейін екі күннен соң Түркістан қаласына пандемия кезінде науқастарға аса қажетті 136 түрлі 2 тонна дәрі-дәрмек келгені хабарланды. Алматы қаласынан жеткізілген бұл өнімдердің жалпы құны 27 млн. теңге. Облыс әкімінің орынбасары С. Қалқаманов антибиотиктер, антикоагулянттар (қан сұйылтатын) және тыныс алу жолдарына арналған бұл дәрілер облыс орталығындағы дәріханаларға шекті бағамен үлестіріліп, азаматтарға белгіленген бағада сатылымға шығатынын, антибиотиктер тек дәрігерлердің рұқсатымен босатылатынын, және парацетомол, аспирин секілді дәрі-дәрмек бір қолға екі құтыдан сатылатынын жеткізді. Себебі, мұндай шектеу болмаса адамдар көп дәріні алып, «қор» жасап алуы ғажап емес.

Сонымен қатар ол, осы аптада Өзбекстан Республикасы мен Алматы қаласынан тағы да дәрілер жеткізілетінін айтты.

 

Өкпені жасанды желдету аппараты жеткілікті

Қазіргі таңда облыста барлығы 178 өкпені жасанды желдету аппараты (ИВЛ) бар. Бұған тағы кәсіпкерлер есебінен алынған 6 аппаратты қосыңыз. Өмірзақ Естайұлы өкпе қабынуы асқынған кезде адам өміріне араша түсу үшін аса қажетті бұл аппараттың мөлшері жеткілікті екенін нық сеніммен айтты. Қазіргі таңда өңірдегі емдеу орындарында 45 ӨЖЖ аппараты қолданылуда екен.

Сонымен қатар ол, КВИ-мен күрес кезінде медициналық қызметкерлердің тиісті қорғаныш құралдарымен қамтылуы және қауіптілік сипаты бойынша өтемақы алуы бойынша ешқандай шағым жоқ екенін мәлімдеді.

 

Үстемақы төңірігенде шағым жоқ

 

Аймақта бүгінде 17 мыңнан астам дәрігер мен медбикелер күн-түнмен санаспай жұмыс істеуде. Облыс бойынша 132 медицина қызметкері коронавируске шалдыққан. Оның 24-і емделген. Өкінішке орай, 5 дәрігер пневманиядан көз жұмды. Бүгінге дейін індетпен күрес бойынша алдыңғы шепте жүрген медициналық қызметкерлерге қауіптілік санаттары бойынша барлығы 2 млрд. 862 млн. теңгеден астам үстемақы төленген.

Брифинг кезінде Өмірзақ Естайұлы елімізде болып жатқан қиындықтың барлығын еңсеріп, қалыпты өмірге қайта оралатын күн туатынына сенетінін жеткізді.

 

 

 

Түркістан облысы, Кентау қаласындағы қазақтың көрнекті ақыны Абай Құнанбайұлына арналған ескерткіш орнатылды. Қаладағы Абай даңғылы бойына орнатылған еңселі ескерткіш Ұлы ақынның 175 жылдығына орай бой көтеріп отыр. Ескерткіштің ашылу салтанаты 6-шілде Елорда күні қарсаңында ұйымдастырылды.

Ескерткіштің ашылу салтанатына Кентау қаласының әкімі Д. Мақажанов, кентаулық зиялы қауым өкілдері мен ақсақалдары қатысты. Олар қаладағы негізгі көшенің бойынан еңселі ескерткіштің орнатылуын қолдап, жылы лебіздерін жеткізді. Жас ақындар ұлы ақынға арнап арнаулар айтты. Биіктігі 4,5 метр ескерткіш 3 метрлік тұғыр тасқа орнатылған. Жалпы ескерткіштің биіктігі 7,5 метр, салмағы 3 тонна. Нысанның авторы мүсінші – Бауыржан Жалын.

Тағылымды шараға Түркістан облысы әкімінің орынбасары Сәкен Қалқаманов қатысты. Кентаулық зиялы қауым өкілдері мен тұрғындары жиналған шарада Сәкен Қалқаманов лентасы қиылған нысанның жастар үшін тәрбиелік мәні зор екенін атап өтті. Ол алдағы уақытта ескерткіш орнатылған алаңда кентаулық жас өскіндердің Абай Құнанбайұлының өлеңдерін жатқа айтудан, қара сөздерін оқудан жарыстар ұйымдастырылатынын жеткізді. Сонымен қатар ол, жиналған жұртты Нұр-Сұлтан қаласының туған күнімен құттықтап, Елордамыздың барлық қазақстандықтар үшін жөні бөлек, жосығы ерек мекен ретінде мерейі үстем бола беруін тіледі.

Елорда күніне орай моноқалада «Ұстаздар аллеясы» ашылды. Жаңа нысан ұстаздар құрметіне арналып отыр. Адамдар аллея алаңына келген бойда-ақ әріп танытып, қалам ұстатқан ұлағатты ұстаздар қауымын есіне түсіреді. Себебі, ондағы орындықтар сызғыш, өшіргіш, бор секілді мектеп құралдарының кескінімен жасалған. Ал жарық шамдары қаламсап ретінде орнатылған. Кітап қойылған ескерткіштің авторы сызу пәнінің мұғалімі – Нұрлыхан Ахпамбетов.

Сонымен қатар, «Еріктілер жылына» орай шаһардағы «Жастар саябағы» күрделі жөндеуден өтіп, пайдалануға берілді. Онда велотрек, теннис корты, футбол және баскетбол алаңдары бар. Алдағы уақытта саябақ жастардың басын қосатын орынға айналмақ.

Шымкентте маусым айынан бастап пневмания, ЖРВИ мен коронавирус жұқтырғандар саны күрт көбейді. Мәселен, ағымдағы жылдың 1-маусымындағы жағдай бойынша Шымкент қаласында 320 төсек орынға негізделген 3 провизорлы орталық жұмыс істеген. Ал 7-шілдедегі көрсеткіш бойынша қалада 26 провизорлық орталық жұмыс істеуде. Ол жерлерде барлығы 3010 төсек-орын ұйымдастырылған. Тиісінше жұқпалы ауруханалардағы төсек-орны да көбейтіліп, олардың саны 650-ге жеткізілген.

 

Онда 1-маусым мен 7-шілде аралығында 1640 науқасқа ем-дом көрсетілген. Оның ішінде 1276 науқас коронавирус жұқтырғандар.

Маусым айының алғашқы күнінен бастап 7-шілдеге дейін пневмания сырқатымен 6340 адам тіркеліп, олардың 95,6 пайызы ауруханаға жатқызылған. Бүгінде науқастардың 60 пайызы емделіп шыққан. Сонымен қатар аталған мерзім ішінде қалада 12 мыңға жуық адам ЖРВИ-ге шалдыққан. Оның 535-і ауруханаға жатқызылып, 86 пайызы сауығып шыққан. Күндізгі стационарларда күніне орта есеппен 2000 науқас қамтылуда. Жедел жәрдем қызметіне 1-маусымнан 6-шілдеге дейін келіп түскен шақырту саны 59 925-ке жеткен. Яғни, шақырту саны 2 есеге өсті. Осыған байланысты «103» диспетчерлік қызметтердің саны ұлғайып, оған қоса Call-орталығы (109, 1430) іске қосылды. Жалпы бүгінге дейін қаладағы жұқпалы аурулармен ауырған азаматтарға дер кезінде көмек көрсету мақсатында 56 мобильді топ құрылып, нәтижесінде 10 341 науқасқа қызмет көрсетілді.

Коронавирус жұқтырғандар осы аралықта күрт өскен. Ағымдағы жылдың 1-маусымындағы жағдай бойынша қалада 867 коронавирус жұқтырған азамат тіркелсе, сол уақыттан бастап 7-шілде аралығында індетке шалдыққандар 2729 адамға бір-ақ жеткен.

Кешегі аптада Шымкент қаласының әкімі Мұрат Әйтенов шаһарда қалыптасқан қолайсыз эпидемиологиялық жағдайға байланысты атқарылып жатқан жұмыстарды баяндаған баспасөз жиынында осылай деді.

Өкінішке орай қалада COVID-19 вирусын жұқтырғандар әлі де азаяр емес. Ағымдағы жылдың 13-шілдесіндегі жағдай бойынша қалада вирус жұқтырғандар саны 4067 адамға жеткен. 2242 науқас емделіп шыққан. Қайтыс болғандар 24 адам.

Қазіргі таңда қаладағы медициналық мекемелерде 323 өкпені жасанды желдету аппараты бар. Оның 130-ы портативті. Сонымен қатар 250 «Бобров» тыныс алу аппараты мен 10 монитор алынған. Қалалық әкімдіктің резервінен коронавирусқа қарсы шараларға 1,8 млрд. теңге бөлінген. Оның 854 млн. теңгесі материалдық-техникалық базаны күшейтуге бағытталған.

Осы деректерді айта келе қала әкімі медициналық мекемелерге қажетті техникалық қор жеткілікті екенін айтты. Соған қарамастан алдағы уақытта аса қажетті техникалық құралдар кезең-кезеңімен сатып алынатынын жеткізді. Бұл үшін қалалық бюджеттен 5 млрд.теңге қаржы бағыттау жоспарланған. Қыруар қаржыға қосымша ИВЛ аппараты, басқа да құрал-жабдықтар, дәрі-дәрмектер сатып алынбақ.

Қазіргі таңда Шымкентте 569 медициналық қызметкер КВИ жұқтырған. Олардың 143-і дәрігер болса, 258-і медбике, 128-і басқа персонал болып табылады. Індет жұқтырғандардың ішінде 129 адам Түркістан облысының медицина қызметкері болып табылады.

Бүгінде Шымкентте 730-дан астам дәріхана тіркелген. Қазіргі таңда олардың 560-ы жұмыс істеуде. Бірақ жұрт дәріханалардан іздеген дәрісін таба алмай сабылып жүргені белгілі. Билік бұл мәселені реттеу үшін қажетті тетіктерді қолға алуда. Соған сәйкес, қалада дәріханалық ұйымдарды дәрілік заттармен қамтамасыз ету, дәрі-дәрмектерді заңсыз сатуды алдын алу, емдеу курсына бір қолға берілетін дәрі-дәрмектердің санын шектеу, рецептілер бойынша емдеу курсына рецептуралық дәрі-дәрмектерді сату бойынша мониторинг жұмыстары жүргізілуде.

Қалада дəрілердің бағасын тұрақтандыру үшін құрылған 4 мониторингтік топ бүгінге дейін 50 заң бұзушылық фактісін анықтаған. Заң талаптарын бұзғандарға тиісті әкімшілік шаралар көрсетілген.

Өз сөзінде Мұрат Дүйсенбекұлы қалада дене қызуын төмендететін дәрілер, вирусқа қарсы препараттар мен антибиотиктердің бір айлық қоры бар екенін мәлімдеді.

Осы ретте мамандар дәрігердің тағайындауынсыз қабылданған дәрі-дәрмек ағзаға зиянын тигізуі әбден мүмкін екенін ескертетінін айта кетейік.

Биыл Шымкентте жалпы ұзындығы 414 шақырым жол орташа және күрделі жөндеуден өтуде. Сонымен қатар, 7 көпір, 2 жолайырық, 1 оң жақ өткел мен 1 жерасты өткелі тағы бар. Соның ішінде 313 шақырымда жүргізіліп жатқан құрылыс жұмыстары жыл соңына дейін аяқталады. Осы бағыттағы жұмыстар үшін бюджет бүйірінен бөлінген қаржы 26,9 млрд. теңгені құрайды.

 

Бүгінде Шымкентте жол құрылысын жүргізіп жатқан мердігер мекемелер өздеріне сеніп тапсырылған нысандарды мерзіменен бұрын тапсыруды жоспарлап отыр. Таяуда Шымкент қалалық жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы нысандарда атқарылған жұмыстар бойынша баспасөз турын ұйымдастырып, журналистерді бірнеше нысандардағы жөндеу жұмыстарының барысымен таныстырды. Сол кезде қалалық жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы басшысының орынбасары Абай Тұрханов жол құрылысы жұмысына 2300-ге жуық жұмысшы және 400 техника жұмылдырылғанын, ал шаһардағы ішкі орам көше құрылысының 80 пайызы тамыз айында аяқталса, негізгі орталық көшелердің құрылысы қазан және қараша айларында толығымен пайдалануға тапсыру жоспарланып отырғанын жеткізді.

Қазіргі таңда мегаполистегі жолдарды қайта құру және күрделі жөндеу жұмыстарын мемлекеттік сатып алу конкурсы бойынша барлығы 45 мердігер мекеме жүргізіп отыр. Бірақ олардың барлығы өздеріне сеніп тапсырылған жұмысты мінсіз орындап жатыр деуге әлі ерте. Жуырда ҚР сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаменті жыл басынан бері жөндеуден өтіп, асфальт төселген жолдардың сапасының бұзылуына қатысты 61 кемшілікті анықтағаны соған дәлел.

Жалпы биыл еліміз бойынша республикалық және жергілікті маңыздағы 9,5 мың шақырым автожол жөндеуден өтеді. Бұл үшін бюджеттен 680 млрд. теңге қаралған. Бөлінген қаржының 421 млрд. теңгесі республикалық, 259 млрд. теңгесі жергілікті бюджеттен бағытталады.

 

Шымкенттегі Абай ауданындағы 453 көпқабатты тұрғын үйлер аумағында 112 қоқыс алаңы бар. Онда барлығы 485 қоқыс салатын контейнер орналастырылған. Олардың ішінде тозығы жеткен қоқыс контейнерлерін жаңарту мақсатында қалалық бюджеттен 19 млн. 500 мың теңге қаралған. Қазынадан қаралған қаржы есебінен 150 дана контейнер сатып алынған. Осы бағыттағы жұмыстар үшін «Статус КБО бюлдинг» ЖШС мердігер мекеме ретінде анықталған.

 

Қазіргі таңда аудандағы қоқыс алаңдарындағы қатты тұрмыстық қалдықтарды шығарумен «Спецавтотранспорт» ЖШС-і айналысады. Аталған серіктестік жұмысшылары көпқабатты тұрғын үйлер аумағындағы қоқыстарды күніне 2 рет шығарады.

Бұдан бөлек, ауданда 34 елді мекен бар. Онда 1028 көше бар. Ондағы тұрғындар қоқыстарын қапшыққа салып, есік алдында қойып қоятыны белгілі. Жауапты мекеме аптасына бір рет қоқыстарды алып кетеді.

Айтпақшы, ауданда тозығы жеткен ескі контейнерлер әкімдіктің балансында болады. Аудан әкімінің міндетін атқарушы Есімжан Занкоев олар жөнделіп, кем-кетігі түгенделген соң, қайта қолданысқа енгізу мақсатында сақталып тұратынын алға тартты. Егерде қоқыс контейнерлері қайта қолдануға жарайтын болса, кем-кетігін реттеп, ары қарай неге қолдана бермеске? Он екіде бір нұсқасы қалмағандай олардың орнын жаңасына ауыстыру қаншалықты дұрыс?

 

Осы аптада Шымкентте тұрғындардың тиімді әрі нәтижелі ем алуы үшін 1430.kz. порталы іске қосылады. Аталған сервис арқылы мегаполистің барлық тұрғыны үйден шықпай-ақ қашықтықтан медициналық көмекке жүгінуге мүмкіндік алады.

Бұл үшін 1430.kz порталына тіркеліп, қажетті маманды таңдап, онлайн-қабылдауға жазылу жеткілікті.

Онда жалпы практика дәрігерлерінен, педиатрлардан, сондай-ақ салалық мамандардан өзіңізге қажетті ақпараттарды сұрап, тиісті кеңестер ала аласыз.