Маңызды

Ал, істің көзін табуға Мұрат Әйтеновтың тәжірибесі жете ме?

Шымкент қаласының әкімі тағы да жаңарды. Аптаның сейсінбісінде қала тұтқасы Мұрат Әйтеновке сеніп тапсырылды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен үшінші мегаполистің басшысы болған М. Әйтенов одан сәл алдын сол кездегі қала әкімі Ерлан Айтахановтың өкімімен Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары болған.

Ал Шымкент қаласының әкімі қызметін жарты жылға жуық атқарған Ерлан Айтахановтың қандай қызметке тағайындалғаны белгісіз. Осыдан біраз бұрын ұзынқұлақ оның Нұр-Сұлтан қаласына жаңа қызметке тағайындалатынын айтқан. Бірақ бұл әзірге болжам ғана болып тұр.
Ал қазір Ерлан Айтахановтың Шымкент қаласының әкімі болған кезінде қандай тірліктерімен ел есінде қалғанына шолу жасайық.
Айтахановтың аяқ астынан қызметтен кетуі Шымкенттегі шалғай аудан тұрғындары үшін жағымды жаңалық бола қоймағаны белгілі. Себебі Ерлан Қуанышұлы қызметіне кіріскен алғашқы күннен бастап қаланың шалғай аудандарының тұрғындарымен кездесіп, олардың мәселелеріне ден қойған болатын. Ол қызметіне кіріскен алғашқы күндері Қаратау ауданындағы «Исфиджаб», «Сайрам» тұрғын алаптарының халқымен жолыққан. Содан соң Абай ауданының «Жаңаталап», «Игілік» тұрғын алаптарын аралаған. Арада бірер күн өткен соң, Әл-Фараби ауданының «Бадам», «Сәуле», «Текесу» атты елді мекендеріне де бет алған. Кейіннен Еңбекші ауданының «Базарқақпа», «Қарабастау» «Көксай-2» және «Көксай-3» тұрғын алаптары мен шағын аудандарында болған. Осы жұмыс сапары кезінде ол ондағы тұрғындардың жарық, газ, сапалы ауыз су, жол, қоғамдық көлік мәселелері төңірегіндегі талап-тілектерін тыңдап, тілге тиек етілген мәселелердің барлығын алдағы уақытта шешуге білек сыбана кірісетінін нық сеніммен айтқан. Ол қызметіне кіріскен алғашқы күннен бастап «Менің басты мақсатым шалғайда орналасқан елді мекен тұрғындарына қолайлы жағдай жасау» деген-тін. Осы бағытта атқарылатын жұмыстарын баяндау кезінде Ерлан
Қуанышұлы 2020 жылы Шымкентте ауыз су мәселесі толық шешімін табатынын, топырақ жолдардың барлығына тас төселетінін, біраз аудандар сапалы жарықпен қамтылатынын мәлімдеген. Бұл бойынша қарамағындағыларға тиісті тапсырма бергені де белгілі. Енді экс-әкімнің бұл уәдесі қаншалықты жүзеге асатынын білетін күннің ауылы алыс емес.
Сонымен қатар ол, кезінде Түркістан облысынан Шымкент территориясына қосылған 41 елдімекеннің инфрақұрылымын жақсарту үшін, тиісті сала басшыларына әлеуметтік карта әзірлеу жөнінде тапсырма берген-тін. Әлеуметтік карта жасау ондағы мәселелердің барлығын дер кезінде шешуге септесін болады деп сендірген. Бірақ оның әрі қарайғы жалғасы қандай болғаны туралы ақпараттар айтылмады.
Айтаханов қызметіне кіріскен алғашқы күннен бастап руханият мәселесіне көп назар бөлді. Ол Оңтүсік өңірінің зиялы қауым өкілдерімен болған бір кездесуінде «Құлдыраған кез келген экономиканы аяққа тұрғызуға болады. Ал, руханият бір шайқалса, оның зардабы ғасырларға созылуы мүмкін» деп, мәдени байланысты нығайтуға кіріскен. Осы кездесуі кезінде ол бірнеше айдан бері тоқтап қалған Шымкентте ауылшаруашылығы өнімдерінің дәстүрлі жәрмеңкесін өткізуі туралы бастама көтерген. Бірер күннен соң бұл шара да жолға қойған. Соның негізінде қалада аптаның демалыс күндерінде Түркістан облысының шаруалары өз өнімдерін саудалайтын жәрмеңкенің болуы жүйелі түрде ұйымдастырылған. Бұл да біразға дейін ұмытылмайтын шара десек те болады.
Ерлан Айтаханов Шымкентке әкім болған алты айға жуық уақыт ішінде көптеген мәдени шараларды өткізді. Ол руханиятпен сусындалған қоғамда ізгілік орнайтынын айтудан жалықпай, тұрғындарды өзі ұсынған «Шымкент – қайырымды қала» идеясын іске асыруға шақырды. Республикалық «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Шымкент – қайырымды қала» атты мақаласында ол бұл идеяны ұлы ғұлама Әл-Фарабидің «Қайырымды қала тұрғындары» трактатындағы ойынан алғанын да ашып жазады. Ол сонымен қатар, халыққа Әл-Фарабиді танып, Абайды түсінуге шақыратынын айта келе, «Фарабиді, Абайды түсінуге үлкен ішкі дайындық керек. Әл-Фарабиге, Абайға бару үшін алдымен өз замандастарыңды түсін. Шымкент қаласының үлкен көшелеріне бүгінгі қазақ поэзиясының жарқын өкілдерінің бір-бір шумақ өлеңдерін ілудегі бір мақсат осы. Екінші бір мақсат, өлең оқып өскен ұрпақтың ішкі әлемі сұлу болады. Ішкі әлемі сұлу адам қылмыстан қашық болады, адамдарға қайырымдылық жасауға асық болады. Қайырымды адамдары көбейсе, қала да қайырымды болады. Ұлттық кодты табуды жүзеге асырудың ең сенімді жолы – руханиятыңа оралу» дейді. Осылайша ол Шымкент көшелерінде қазақ ақын-жазушыларының көрнекті сөздері мен өлең жолдары жазылған билбордтардың іліну мақсатын екшей кетеді.

Рухани жағынан сусындалып жүруді насихаттаудан жалықпаған Ерлан Айтаханов Шымкентке әкім болған алты ай ішінде бірнеше рет тұрғындармен жеке қабылдау өткізеді. Жастармен жүздесіп, оларға әрдайым ізденіс үстінде болып, еңбек етуге үндейді. Жастармен болған кезекті бір жүздесуінде ол «Жастар жылы» аясында Елбасының тапсырмасы бойынша Шымкентте 904 жасты сатып алу құқығынсыз тұрғын үймен қамтамасыз ету туралы тапсырмасы тиісті деңгейде орындалатынын мәлімдеген. Ол кісі бұл сөзінен таймады. Желтоқсан айында шымкенттік 904 жас тұрғын үймен қамтылды. Арада біраз күн өткенде жастарға берілген сол үйлер «Тұрғын үй жинақ» банкіне бірнеше жыл қаржы жинап, арнайы конкурстан өтіп, жеңімпаз атанған адамдарға үлестірудің сәл-ақ алдында тұрғаны белгілі болды. Бірақ Үкіметтің қаулысын негізге алып, әкімдіктің құрылысы аяқталған үйлерді жастарға беру туралы тапсырмасынан соң жағдай басқа арнаға қарай өзгерген. Яғни, құрылысы аяқталған үйлердің кілті түгел жастарға берілген. Алайда «Біраз жылдан бері қаржы жинап, енді өз баспанамызға кіреміз деп тұрғанда әкімдіктің бұлай істегені жарамады» деп жеңімпаз болған салымшылар наразылықтарын айтуда… Бұл өз алдына бөлек әңгіме. Әңгіме ауанын Ерлан Айтаханов әкім болған кездегі айтулы жаңалықтарға бұрсақ…
Естеріңізде болса, ол былтыр желтоқсанда Нұр-Сұлтандағы Орталық коммуникациялар орталығында 2020 жылы Шымкентке 600-ге жуық жаңа автобус келетінін мәлімдеген. Жаңа автобустардың келгенін жұрт сарыла күтіп жүр десек те болады. Себебі қазіргі таңда қалада жолаушыларды тасымалдайтын 1200-ден астам қоғамдық көліктер бар. Олардың 60 пайызы ескірген. Мұның өзі тұрғындарға үлкен қолайсыздық тудыратыны сөзсіз. Ендеше бұл мәселе қаланың қазіргі әкімі Мұрат Әйтеновтың назарында болады деп сенейік.
Ерлан Айтаханов әкім болған кезінде біраз ауыс-түйістер орын алғанын да айта кету керек. Ең әуелі Ерлан Айтаханов Түркістан облысы әкімінің орынбасары болып қызмет етіп жүрген Ербол Садырды өзіне орынбасар етіп аттай қалап алдырды. Былтыр тамыз айында Ерлан Айтахановтың өкімімен болған кезекті тағайындау Жанар Бектаеваның қалалық ішкі саясат және дін істері басқармасының басшысы болып бекітілуі болды. Қыркүйек айында Қаратау, Абай аудандарының әкімі жаңарды. Кезекті орынбасары етіп Бұхарбай Пармановты тағайындады. Сонымен қатар Ерлан Қуанышұлының кезінде әкімдікке қарасты бірнеше басқарманың басшылары ауысты. Атап айтқанда Құрылыс, жер қатынастары, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары, цифрландыру мен мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының басшылары жаңарды. Оның кезінде «Шымкент ӘКК» басқарма төрағасы да ауысқанын айта кетейік. Қадрлық ауыс-түйіс былтыр 27-желтосанда Мұрат Әйтеновтың қала әкімінің орынбасары болып бекітілумен түйінделген болатын. Көп ұзамай ол қала әкімі болып шыға келді.
Айтпақшы Айтаханов әкімдік орынтақта отырған кезінде білім саласын барынша назарда ұстауға тырысып бақты. Әкімдіктің кезекті бір жиынында ол «мұғалімдер есеп берумен емес оқушыларға тәрбие, білім берумен айналысуы керек» деген-тін. Жастарды тәлімді тәрбиеге баулитын талай бастамаларға қолдау көрсеткен. Бірақ білім саласы бойынша біраз уақыттан бері басы ашық күйінде қалып отырған мәселені шеше алмай кетті. Ол қалалық білім беру басқармасының басшысыз отырғандығы еді.
Сонымен қатар өткен аптада Ерлан Айтахановтың бастамасымен «Мәртебелі поэзия мінбері» атты бағдарлама басталған болатын. Аталған бағдарлама аясында енді шымкенттіктер аптаның бір күнін поэзияға арнайтыны туралы ақпарат жарияланған. Бұл бастаманың жалғасы баянды бола ма әлде жоқ па? Оны әрине уақыт көрсетеді.
Сөз соңында қаланың қазіргі әкімі туралы аз-кем ақпарат беріп кетсек. Мұрат Әйтенов 1981 жылы Түркістан облысы, Жетісай қаласында туылған. Күнгейдің тумасы болғанмен, еңбек жолы туған елден жырақта қалыптасқан. Оның еңбек өтілі 2004 жылы Қазақстан Респуликасы Қорғаныс Министрлігінде басталған. 2008 жылдан бері ҚР президентінің іс басқармасында әртүрлі қызметтер бойынша еңбек еткен. Аталған мекемелерде жинаған тәжірибесі миллионды қаланы басқару үшін жеткілікті бола ма әлде жоқ па? Оны тақсыр уақыттың төрелегіне салайық.

А. Сатыбалды.

Түркістан облыстық балалар ауруханасының бұрынғы бас дәрігері Әнуарбек Маймақов екі ай мерзімге үйқамаққа алынды. Күнгей өңірінің ең маңызды денсаулық сақтау нысандарының тұтқасын 10 жыл уақыттай ұстаған ақ халаттыға сеніп тапсырылған мүлікті иемденді немесе ысырап етті деген айып тағылған. Оған тағылған айып Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет департаменті жүргізген сотқа дейінгі тергеу шеңберінде тағылған. Ал санкцияны 17-қаңтарда Шымкент тергеу соты шығарған.

Тергеудің барысы туралы мәліметтер әзірге ашып айтылмайтыны айдан анық. Дей тұрғанмен оның қорғаушысы Сапар Әміртаевтың сөзінше Ә. Маймақов Түркістан облыстық балалар ауруханасының бас дәрігер болған кезінде аурухана атынан адвокатпен келісім шарт түзіп, олардың біріне 400 мың, екіншісіне 280 мың теңге аударған екен. Аударылған ақшалар үшін адвокаттар ешқандай кәсіби қызмет көрсетпегенге ұқсайды. Енді осыған байланысты тергеу басталып, ауруханада тексеру жұмыстары жүргізілмек. Оған тағылған баптың санкциясы күдіктіні екі жылдан жеті жылға дейін бас бостандығына айыру жазасын көздейді. Айыппұл төлеу де қарастырылған. Алдағы уақытта бұл іске қандай нүкте қойылатынын «Уақыт» газеті өз оқырмандарына хабардар ететін болады.
Былайғы жұрт үшін Әнуарбек Маймақов балалар ауруханасының бас дәрігері қызметін атқарған азамат ретінде жақсы таныс. Өз әріптестерінің арасында ол білікті маман болумен қатар, шындықты шырылдап айтатын азамат ретінде де бағаланады. Ол Түркістан облыстық балалар ауруханасының бас дәрігері болған жылдарында өз саласында болып жатқан түрлі шикіліктерді бүкпелемей, барынша тарқатып айтудан тайсалмайтын.
Естеріңізде болса, 2017 жылдың шілде айында ол жергілікті AQ-QARA.kz сайтына берген сұхбатында денсаулық сақтау басқармасы басшысының өңірде тіркелген ана өлімі туралы есебі шындықтың ауылынан алыс жатқанына көз жеткізгенін, және бала өлімінің себептерімен күрес жұмыстары да өз деңгейінде жүргізіліп жатпағанына қынжылыс танытқан. Сонымен қатар ол, сол жылдың басында Түркістан қаласындағы №4 арнайы әлеуметтік қызмет көрсету орталығында анықталған туберкулез дертімен күрес жұмыстары тиісті деңгейде еместігін тілге тиек еткен. Дәл сол сұхбат барысында ол, денсаулық сақтау басқармасының басшысы Мұқ ан Егізбаевтың облыстың медицина ұйымдарының бірінші басшыларына бұқаралық ақпарат құралдарына берілетін ақпараттарды алдын ала басқарма басшылығымен немесе басқарманың ресми баспасөз хатшысымен міндетті түрде келісу қажеттігін ескертетін хат жолдағанын да қисынсыз әрекет деп танитынын да айтып өткен.

«Уақыт».

Бұл сұрақтың жауабын анықтау үшін жуырда қоғамдық мониторинг аясында ведомстволардың рейтингісі жасалды. Бұл туралы Atameken Business хабарлайды. 

Сонымен, жүргізілген әлеуметтік зерттеу нәтижесінде Ұлттық қауіпсіздік комитеті алдыңғы қатарға шыққан. Бес балдық шкала бойынша аталған ведомства 4,99 балл жинаған. Екінші орынға 4,95 баллмен еліміздің индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі жайғасқан. Сондай-ақ, цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі кіл мықтылардың қатарында үшінші орынға тұрақтаған. Ал төртінші орында энергетика, бесінші орында Ұлттық банк тұр.
Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттіктің мәліметінше, қай министрліктің мықты екенін анықтау барысында жүргізілген зерттеу кезінде көбіне азаматтар, ведомствалардың кері байланыс орнатудағы сапасын, көрсетілетін қызметтерін, жеделдіктерін бағалаған. Алайда, халықтың мемлекеттік қызмет сапасына берген бағасы толық 5-ке жетпеген. Десе де, өткен жылға қарағанда бұл жақсы көрсеткішке баланып отыр.

С. НҰРАЙ.

Осы аптада еліміздің Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі Қазақстанның «ақылды» қалалар рейтингісін жариялады. Өңірлерде сандық технологияны өндіріске енгізудегі белсенділігін арттыруға бағытталған мониторингте Шымкент «ақылды» қалалар сапында алдыңғы қатардан табыла алмады.

Аталған ведомстваның баспасөз қызметі таратқан мәліметтерде рейтингте Нұр-Сұлтан, Алматы және Орал қалалары көш бастағаны мәлім етіледі.
Бұл зерттеуге еліміздің 14 облыс орталығы мен республикалық маңызы бар 3 қала қатысады. Соның негізінде Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі цифрландыру саласы бойынша аймақтарда атқарылған жұмыстарды саралап, өз бағасын береді.
Бағалау процесі 11 түрлі бағыт пен 80 көрсеткіштен тұратын «Ақылды қалалар» эталондық стандарты негізінде жүргізілген. Олар денсаулық сақтау, білім беру, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, көлік, экология, әлеуметтік және т.б. салаларды цифрландыру бастамаларына қатысты болады.
Атап айтқанда, рейтингті құру кезінде әкімдіктердің мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруы, тұрғын үйлерге «ақылды» есептеуіш құралдарының орнатылуы, тіркелген стартаптардың саны, зияткерлік көлік жүйесінің енгізілуі, қоғамдық көліктің бағыт-бағдарын мониторингтеу сияқты қосымшалардың азаматтарға қаншалықты қолжетімділігін назарға алады.
Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің орынбасары Абылайхан Оспанов:
– Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы екі жыл бұрын қабылданып, өңірлерде бірқатар жоба жүзеге асырылды. Әрине, олардың кейбірі тиімді болса, кейбірінің нәтижесі төмен болды. Цифрландыру саласындағы жалпы жағдайды көрсету үшін біз осы рейтингті әзірледік. Бұл сондай-ақ, өңірлердің «цифрлық» дамуын ынталандыру үшін қажет», — деді.

С. НҰРАЙ.

Өткен жылдың 2-мамырында Шымкент қаласының Әл-Фараби аудандық соты Cауд Арабиясында ұсталып, Қазақстанға экстрадицияланған 41 жастағы Ділмұрат Махаматовқа 8 жыл бас бостандығынан айыру туралы үкім кесті.

Жазасын қауіпсіздігі орташа деңгейдегі түрмеде өтейтін Ділмұрат Махаматов ҚР Қылмыстық кодексінің «әлеуметтiк, ұлттық немесе дiни алауыздықты қоздыру» және «терроризмдi насихаттау» бабы бойынша кінәлі деп танылған-тын. Ал Ділмұрат Махаматов кім?
Ол салафизм ағымын ұстанушы. Сауд Арабия елінде Қазақстаннан барған азаматтармен діни уағыз жүргізген. Бұл Қазақстан заңына қайшы. Оның жамағатпен жүргізген діни уағыздарының аудиожазбалары ғаламторға жүктеліп, дұрыс жолдан жаңылған талай жанның санасын улаған. Онда айтылған пәтуалар ұлтымыздың ұлт ретінде сақталуына ұйытқы болып отырған құндылықтарына балта шабуға ықпал ету әрекеттеріне бағытталған. Ділмұрат Махаматов туыстық қарым-қатынастарды ыдыратып, құлдырататын агрессияны тудыратын діни уағыз жүргізген. Оның салдары талай отбасына опық жегіздірген. Қазақстанда жасалған террористік актілердің барлығы дерлік салафизм радикалды ағымын ұстанушылардың қолымен жасалғанының өзі соның жарқын мысалы. Сонымен қатар Қазақстан жерінен Сирияға аттанғандардың барлығы дерлік осы ағымды жақтаушылар болып табылғанын да айта кетейік. Құзырлы орган жүргізген тергеу кезінде экстремистік бағыттағы қылмыстары үшін сотталған 20 азаматтың Ділмұрат Махаматовтың уағызын тыңдағаны дәлелденді. Салафизм ағымын жақтаушылармен жүргізген діни уағыз кезінде Ділмұрат Махаматов қандай мәселелердің мәніне жетпеді? Нені тереңнен түсінбеді? Бұл туралы ой өрбітпес бұрын, алдымен оның өмір жолына ден қояйық.
Ол 1978 жылы Түркістан облысы, Сарыағаш ауданында дүниеге келген. Қазақстан Республикасының азаматы. Отбасылы. Екі жұбайы және 10 бала-шағасы бар. Ғаламтор желісінде «Ділмұрат Абу Мұхаммад» атымен танымал тұлға.

Ділмұрат Махаматов 7-сыныпты бітірген соң, Өзбекстан Республикасының Наманган және Әндіжан қалаларында діни білім алған. Кейіннен Қырғызстан Республикасында дәстүрлі ислам бойынша оқыған. Одан соң Абдусаттар Смановтан білім алып, өзбек тіліндегі тәфсирын қазақ тіліне аударған.
Қырғыз Республикасында білім алып келгеннен кейін Сарыағаш ауданында орналасқан «Убай ибн Кааб» медресесінің шәкірттеріне діни білім берген. Өзінің діни білімін ұлғайту мақсатында Ділмұрат Махаматов 1998 жылы Сирия Араб Республикасында орналасқан Аминия университетіне оқуға түскен. Аталған оқу орнында 2 жыл білім алып, 2000 жылы Сауд Арабияның Медина қаласында орналасқан Ислам университетінің 3-курсына түсіп, «Хадис» факультетін бітірген. Катар мемлекетінде де діни білім алған.
Сауд Арабияда «Дағуат» мамандығы бойынша магистратурада оқыған. Аталған елде оқып жүріп, алғашында-ақ дәстүрлі емес салафи ағымына бет бұрған.
Ділмұрат Махаматов Сауд Арабияға діни білім алуға барған алғашқы қазақстандық студенттердің бірі. Сауд Арабияда теологиялық университетке грантқа оқуға түскеннен кейін, белсенді болып, жаңадан келген студенттерге діни дәрістер жүргізген. Оған қоса, Медина қаласының қонақ үйлерінде Қазақстаннан және Орта Азиядан қажылыққа барған тұлғаларға да діни дәрістер өткізген. Сол арқылы басқа тұлғалардың дәстүрлі емес салафи ағымына бет бұруына өз септігін тигізген. Оған қоса, Ділмұрат Махаматовтың шәкірттері ұстазының Сауд Арабияда өткізген дәрістерін аудиомен құжаттап, интернет желісіне үздіксіз жүктеп отырған. Осылайша ол Қазақстанда және жалпы Орта Азияда ғаламтор желісінде танымал болған. Қазақстандық салафи ағымы мүшелерінің басым көпшілігі қазіргі таңға дейін Ділмұрат Махаматовтың ғаламтордағы діни дәрістерін тыңдап келеді. Павлодар облысы конфессияаралық қатынастарды талдау және дамыту орталығының директоры Гүлназ Мақсұтқызы отандық БАҚ-қа берген сұхбатында былай дейді.
– 2000 жылдардың басында біздің қазақстандық жігіттер теологиялық білім алу үшін шетелге кетті. Сол кезеңде біз Сауд Арабиясы Корольдігіндегі оқу шарттарымен бәсекелесе алмадық. Атап айтқанда, біздің елден барған студенттерге тегін оқу мүмкіндігі берілді. Олар үйлеріне баруы үшін тегін әуе билеттерімен қамтылды. Қажылыққа жылына бір рет баратын жеңілдікке ие болды. Шәкіртақылары 150-200 АҚШ долларын құрады. Жатақханада тегін тұру, асханада тамақтану ұсынылды. Соңғы онжылдықта отбасылы азаматтар үшін балалары мен әйелін өзімен бірге алып келуге рұқсат етілді. Әрине, мұндай жеңілдіктер Қазақстандағы діни мектептерде болмады. Жастар осы игіліктерді пайдалана отырып, осы университеттерде өте жақсы теологиялық дайындықтан өтті. Алайда, болашақ «жұлдызды» уағыздаушылар оқудан өткен оқу орындарының кепілгері болды. Нәтижесінде олар ғаламтор арқылы біздің қоғамға жат діни идеологияны агрессивті түрде насихаттай бастады.
Сонымен қатар ол, деструктивті ағымды ұстанған бұндай азаматтардың негізгі проблемасы – Қазақстан халқының азаматтық, ұлттық бірегейлігін жоққа шығару деп атап өтеді.
Ділмұрат Махаматовтың ғаламторға жүктелген уағыздарын арнайы мамандар ұлтаралық және діни араздықты қоздыруға бағытталған экстремистік деп таныды. Өз кезегінде онда айтылған насихаттардың мақсаты жарқын емес, керісінше жымысқы екенін түсіну қиын емес. Айталық, дәріскер, Ділмұрат Махаматов басқа діндер мен этностардың өкілдерін жек көруге үндеп, қоғамдағы ұлтаралық және діни араздықты қоздырады. Сонымен қатар ол, намаз оқымайтын азаматтарға «кәпірлер» деген теңеу тағады. Ділмұраттың ғаламтор желісінде дәріс кезінде айтқан уағыздары бойынша үзінділері тыңдаушылардың санасында жек көруді қажет ететін адамдардың жағымсыз бейнесін қалыптастырады. Ғаламторда тараған аудиожазбалар арқылы мамандар Ділмұрат Махаматовтың уағызы қоғамның бірлігін бұзуға бағытталғанына көз жеткізеді.
Ділмұрат Махаматов 20 жыл бойы елде өмір сүрген жоқ. Сондықтан да ол Қазақстан заңдарын жетік білмей, уағыздарын ғаламтор арқылы насихаттаған. Бұл тұрғыда ол өзіне көп ерік берген. Яғни, оған ешбір билік те Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы да жамағатқа уағыз айту туралы ұсыныс бермеген. Және оған оның моральдық та, заңды да құқы жоқ-тын. Бірақ…
Павлодар облысы конфессияаралық қатынастарды талдау және дамыту орталығының директоры Гүлназ Мақсұтқызы өз пікірінде «Иә, Ділмұрат Махаматов өзінің ізбасарларын соғысқа немесе жиһад жасауға ашық түрде шақырмады. Бірақ Сирияға кеткен көп адамның Ділмұрат пен өзге де «көшбасшылардың» уағызын тыңдау арқылы сәләфи ағымына бет бұрғаны анықталған. Олардың «Халифат» туралы идеяларына қанаттанып, олар Қазақстаннан бас тартқан. Өз елінен «кәпір» деп безініп, Сирияға бет алған. Көпшілігі сол жерде қаза болған. Осы жолда қаншама жазықсыз балалар мерт болды. Қазір жазасын өтеп жатқан азаматтарға «Кімдерді тыңдадың?» деген сұрақ қойғанымызда дені Ділмұрат Махаматовты сілтейді. Егер олар Д. Махаматовтың уағызын тыңдамағанда деструктивті ағымның жетегіне ермейтін бе еді? Экстремис атанбас па еді… Тағдыры тәлкекке түскен осы азаматтар арқылы Ділмұрат Махаматовтың кінәсі дәлелденді» деп келтіреді.
Арнайы мамандар жүргізген диалог кезінде Ділмұрат Махаматов «Көптеген азаматтар менің кесірімнен түрмеге түсуі мүмкін екенін түсінемін. Соның нәтижесінде аналардың айтқан қарғысы маған тиген шығар» деген. Мамандар мұның өзін оң динамика деп түсіндіреді.
Біздің бұл оқиға бойынша шолу жасауымыздың себебі не?
Қазақстанда салафизмді ұстанушылардың осындай «көшбасшыларының» құрықталғанынан оң тұжырым жасауға шақыру. Яғни, олардың қоғаммен қарама-қайшылықта болуын тоқтату. Салафи ағымының өкілдері ел тұтастығы мен тыныштығына қауіп тудырмауы керектігін баса айту. Олардың Қазақстан құндылықтары мен салт-дәстүрлеріне құрмет көрсетулері керектігін еске салу. Және оңалту орталығындағы теологтар мен мешіттердегі имамдар оларға қол ұшын созуға әрдайым дайын екенін еске түсіру болып табылады.

М. ӘБДІРАЙЫМ.

Берік БЕКЖАНОВ,
«Шымкент қаласы кәсіподақтар орталығы» аумақтық
кәсіподақтар бірлестігінің төрағасы:

Шымкент қаласы бойынша 422 бастауыш кәсіподақ ұйымының 34000-нан астам мүшесі бар. Сонымен қатар, қала аумағында 16 бастауыш кәсіподақ ұйымы ашылып, оған 826 мүше тартылған. Үшжақты комиссиямен жалақы қарыздарын шешу бағытында тиісті жұмыстар атқарылып, 2019 жылдың қорытындысымен 10 мекеменің 1293 жұмыскер алдында 192,8 млн. теңге жалақы қарызы бар екені анықталды.
Жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде 1220 жұмыскерлердің еңбек құқықтары қорғалып, оларға жалпы 179,0 млн. теңге жалақы қарызы төленген. Бұл бағыттағы жұмыстар өз жалғасын табуда. Жүйелі жұмыстардың нәтижесінде 2018 жылмен салыстырғанда былтыр жұмыскерлерге жалақы қарызының соммасы 106 млн. 200 мың теңгеге азайған.
Бұл туралы Шымкенттегі ақпараттық-коммуникациялық орталықта өткен брифингте «Шымкент қаласы кәсіподақтар орталығы» аумақтық кәсіподақтар бірлестігінің төрағасы Берік Бекжанов мәлімдеді.
2019 жылда атқарылған жұмыстар қорытындыланған брифнгте Берік Айдарбекұлы есепті кезеңде 51 жазатайым оқиға орын алып, салдарынан 58 адам зардап шеккенін, оның ішінде қайтыс болған адам саны – 9, ауыр жарақат алған адам саны – 22, жеңіл жарақат алған адам саны – 27 болғанын атап өтті.
Кәсіподақ бірлестігіне мүше 8484 адам оқытудан өткен. Жалпы жұмыс жасайтын 1552 еңбек қорғау жөніндегі техникалық инспекторлардың 1512-сі немесе 97,5% біліктіліктерін көтерген. Еңбек қауіпсіздігін сақтау бойынша 608 тексеру өткізілген. Оның 134-і жұмыскерлердің бастамасымен жүргізілген. Нәтижесінде 538 еңбек заңдылықтарын бұзушылық анықталып, ол ескертпелер толығымен түзетілген. Кәсіподақ ұйымдары 78 еңбек дауын шешуге және 9 жазатайым оқиға орын алған жағдайларды зерттеуге қатысқан. Барлығы 57 жұмыс орны аттестаттаудан өткізіліп, өндірістік кеңес жұмыстарындағы еңбек қорғау және техника қауіпсіздігі бойынша 126 семинар өткізілген.
Осы деректерді алға тартқан Берік Айдарбекұлы ұжымдық шарт жасасудың жағдайына да тоқталды. Ол:
– 2019 жылдың басында жұмыс жасап тұрған жалпы 21661 кәсіпорынның 1063-де (4,9%) ұжымдық шарт жасалған, ал 20598 (95,1%) жекеменшік кәсіпорында ұжымдық шарттар жасалмаған. Өйткені оларда кәсіподақ ұйымдары ашылмаған. Жасалған 1063 ұжымдық шарттың 238-і мерзімі өтуіне байланысты барлығы жаңа мерзімге ұзартылып жасалған. Ал 178 ұжымдық шарт қайта жаңадан жасалған, — деді.
Сонымен қатар төраға былтыр 24-маусымда Арыс қаласында орын алған төтенше жағдайға байланысты қаланы қалпына келтіру мақсатында «Шымкент қаласы кәсіподақтар орталығы» аумақтық кәсіподақтар бірлестігінің ұйытқылығымен Арыс қаласының кіре берісіне құны 30,0 млн. теңгелік қала қақпасының құрылысы салынып, пайдалануға берілгенін де мәлімдеді. Жалпы құны 4,0 млн. теңгені құрайтын 40 адамға шипажайларға жолдамалар тапсырылғанын айтты.
Төтенше жағдайға байланысты алғашқы күндері Шымкентке Арыс қаласынан келген 400-ге жуық азаматтарға кәсіподақ орталығының «Южказпрофсервис» ЖШС жалпы сомасы 720,0 мың теңгенің көмегін көрсеткен. Атап айтқанда, адамдарға азық-түліктер, киім-кешектер, төсек орындары, гигиеналық заттар, балалар ойыншықтары мен өзге де қажетті заттар таратылған. Бұдан бөлек, оларға «Южказпрофсервис» ЖШС-нің есебінен 4 мезгіл ыстық тамақ берілген.

Былтыр Қазақстан Республикасының «Жарнама туралы» Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізілген болатын. Соның негізінде азаматтар арасында сыртқы (көрнекі) жарнаманы орнатуға рұқсат алу тәртібі өзгерген. Бұл заң өткен жылдың 11-сәуірінен бастап күшіне енген. Содан бері азаматтар арасында сыртқы жарнаманы орналастыру бойынша қандай рәсімдерден өту қажеттігі туралы сұрақтар туындаған.

Шымкенттегі ақпараттық-коммуникациялық орталықта өткен брифингте қалалық сәулет және қала құрылысы басқармасының басшысы Жеңіс Байымбетов осы жөнінде толыққанды ақпарат береді.
Сыртқы (көрнекі) жарнама объектілерін елді мекендердегі үй-жайлардың шегінен тыс ашық кеңістікте орналастыру жер учаскесіне тиісті құқық негізінде және мынадай кезеңдермен жүзеге асырылады:
– эскизді (эскиздік жобаны) әзірлеу үшін сәулет-жоспарлау тапсырмасын (бұдан әрі – СЖТ) және техникалық шарттарды алу;
– эскизді (эскиздік жобаны) жергілікті атқарушы органның сәулет және қала құрылысы саласындағы функцияларды жүзеге асыратын құрылымдық бөлімшесімен келісуден өткізу;
– сыртқы (көрнекі) жарнама объектісін орнату.
Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес сыртқы (көрнекі) жарнаманы елді мекендердегі үй-жайлардың шегінен тыс ашық кеңістікте, жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарының бөлiнген белдеуінде, елді мекендерден тыс жердегі үй-жайлардың шегінен тыс ашық кеңістікте және жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарының бөлiнген белдеуінен тыс жерде орналастыру туралы хабарлама «Шымкент қаласының сәулет және қала құрылысы басқармасы» ММ жіберілген жағдайда жол беріледі.
Басқармаға жіберілетін хабарламада төмендегідей құжаттар қоса тіркеледі:
— сыртқы (көрнекі) жарнама орналастырылатын кезең мен орын туралы ақпарат бар мәліметтер нысаны;
— Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес сыртқы (көрнекі) жарнаманы орналастырудың бірінші айы үшін төлемақының енгізілгенін растайтын құжат;
— Нобайларымен қоса жарнаманың қазақ және орыс тілдерінде еркін нысандағы сипаты қоса беріледі.
Сыртқы (көрнекі) жарнамаға салық салу ҚР «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексіне сәйкес реттеледі.

Бұл туралы БАҚ өкілдеріне Шымкент қаласының мамандандырылған әкімшілік сотының төрағасы Әбдімүтәліп Бектұрғанов айтты.

«Ашынғаннан шығады ащы даусым» дегендей, фемида өкілінің бұлайша батырып айтуының себебі не?
Былтыр Шымкент қаласының мамандандырылған әкімшілік соты құзырлы орган қызметкерлері жіберген қателер үшін 122 әкімшілік іс бойынша жеке қаулы шығарған. Сол қаулының 90 пайызы полиция инспекторларының атына шығарылған. Себебі, шымкенттік қызыл жағалылар әлі күнге дейін хаттаманы дұрыс толтыруды білмейтін сыңайлы. Әбдімүтәліп Бектұрғановтың сөзінше, көптеген тәртіп сақшылары хаттаманы толтыру кезінде көп қатеге жол береді. Атап айтқанда, хаттаманың кімнің атына жазылғаны және не себепті толтырылып жатқаны көрсетілмейді екен. Учаскелік инспекторлар да, жол патрульдік полиция инспекторлары да өз аты-жөнін әрең жазатынға ұқсайды. Өз сөзінде ол «содан соң біз полицейлерді жинап, олармен семинар өткіздік. Түсіндірдік. Әрбір хаттаманы прокуратура қызметкерлері тексеретінін жеткіздік. Олқылықты қайталамау үшін тиісті шаралар жасау үшін екі ай уақыт бердік. Бірақ әлі де көп қате жібереді. Сондай қате жібергендердің үстінен жеке қаулылар шығарып жатырмыз», — деп атап өтті.
Сондай-ақ, полицейлер хаттама толтырғанда азаматтарға көрілген әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңның баптарын жазғанмен, оның тармақтарын көрсетпейтіні де айтылды. Мамандар мұндай жағдайлар орын алған құқық бұзушылыққа заңдық тұрғыда дұрыс баға беруді қиындата түсетінін алға тартуда. Нәтижесінде, судьялар істі қайта саралауға мәжбүр болады екен.

Елімізде 18 232 адамның есімі Абай болып табылады. Бұл туралы Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің баспасөз қызметі мәлімдеген.

Биыл Абай Құнанбайұлының 175 жылдығы екені белгілі. Абай есімімен аталатын адамдардың саны туралы дерек сол айтулы датаға орай жарияланған болса керек.
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі АХАТ басқармасының мәліметінше бүгінде ең үлкен Абай 92 жаста болса, ең кішісі осы аптаның алғашқы күні 20-қаңтарында Түркістан облысының, Сарыағаш қаласында туылған.
Соңғы 10 жыл ішінде (2009-2020 жж.) 2470 балаға ата-аналары Абай есімін таңдаған екен. Олардың басым көпшілігі нақтырағы 415-і Түркістан облысында, 321-і Алматы, 273-і Нұр-Сұлтан қаласында мекен етеді.

Облыс әкімі Өмірзақ Шөкеев Мақтаарал, Жетісай және Келес
аудандарының әкімдерін қабылдады.

Аталған аудан әкімдері аймақ басшысына 2019 жылы атқарған жұмыстарының қорытындысын таныстырды. Былтыр атқарылған жұмыс барысын саралаған аудан басшылары шешімін күткен мәселелер мен ұсыныстарын да ортаға салды. Түркістан облысының әкімі аудан басшыларына халықтың өмір сүру сапасын арттыру бойынша, елді мекендерге жол салу, газ тарту жұмыстарын жүргізу, тұрғындарды электр жарығы және ауыз сумен қамтамасыз ету бойынша бірқатар нақты тапсырмаларды міндеттеді. Сондай-ақ, Өмірзақ Естайұлы аудан басшыларына халықты баспанамен қамтамасыз етудің тетіктерін жетілдіруді жүктеді. Ол үшін банктер тарапынан ұсынылатын шарттарды зерделеп, жан-жақты тиімді жолдарды қарастыруды тапсырды.
Кездесу соңында Өмірзақ Естайұлы Мақтаарал, Жетісай және Келес аудандарынан келген тұрғындарды қабылдап, олардың арыз-шағымын тыңдады. Тұрғындар ауыл шаруашылығы саласы мен кәсіпкерлікке қатысты мәселерін жеткізді. Сонымен қатар, мектеп салу мен жастардың демалатын орындарын көбейтуге ықпал жасауды сұрады. Ал Жетісай ауданынан келген жастар облыс әкімінің атынан спорттық турнир өткізуді ұсынды. Облыс әкімінің қабылдауына келген ауыл тұрғындарының ұсыныс-шағымдарына қатысты Өмірзақ Шөкеев жауапты сала жетекшілеріне нақты тапсырма берді.