Маңызды

Алдағы жылы Шымкенттегі әр ауданға бюджеттен 1 миллиард теңге бөлінетін болады. Осыған орай аудан әкімдері бюджет бүйірінен бөлінетін сол қаржыны тиімді игерулері қажет.
Осы аптада қала әкімі Ерлан Айтаханов Еңбекші ауданының әкімі Ғалымжан Ильясовтың жыл басынан бері атқарған жұмыстарының есебін тыңдау жиынында осылай деді.

Өз кезегінде Ғалымжан Ильясов келер жылы балалар, спорт және жаттығу алаңшаларын орнату мен күтіп ұстау жұмыстарына екпін берілетінін нақты дәйектермен келтіре кетеді. Бірақ Ерлан Қуанышұлы қыруар қаржылар ойын алаңшаларына емес, тұрғындарды толғандырып жүрген негізгі мәселелерге бағытталуы қажеттігін баса айтады. Шаһар басшысы аудандағы тұрғындардың 7,5% ауыз сумен, 4,9% электр жарығымен қамтылмай отырғанын, сондықтан да осы мәселені шешуге мән беру ең бірінші кезекте болуын шегеледі.
Егерде аудан әкімдері Ерлан Қуаныш-ұлының бұл тапсырмасынан нақты нәтиже шығаратын болса қазынадан қаралатын 1 миллиард теңгеге қаланың бірнеше аумағында ауыз су, жарық, жол мәселелеріне нүкте қойылатыны сөзсіз. Қазіргі таңда Абай ауданындағы 34 елді мекеннің 76,5% ғана ауыз сумен қамтылса, 78,3% сапалы жарықты тұтынады. Ал, Әл-Фараби ауданында ұзын ырғасы 26,6 шақырымды құрайтын көше жолдары топырақ. Оларға шағал тас төсеу күн тәртібіндегі мәселе болып тұр. Себебі топырақ жол жаз мезгілінде тұрғындарды шаң-тозаңмен тұншықтырса, қыс пен күзде шалшық кешкізіп, әбігерге салатыны анық. Қаратау ауданында барлығы 47 202 жеке тұрғын үйдің 20 пайыздан астамы суды шекті көлемде немесе тасымалдап тұтынуда. Дәл осы аудандағы 150-ге жуық көше топырақ жолдан тұрады.
Яғни, Шымкент қаласына қарасты төрт ауданның барлығында инфрақұрылым мәселесі түбегейлі шешілмеген. Келер жылы бюджеттен бөлінетін 1 миллиард теңге сол мәселелерді шешуге қаншалықты тиімді жұмсалатыны алдағы күннің еншісінде.

Қ. ҚАЛИЕВ.

Ағымдағы жылдың 10 айының қорытындысы бойынша бірқатар министрліктер республикалық бюджеттен бағытталған 68 миллиард теңгені игермеген. Бұл қаржылардың көп бөлігі экология, геология және табиғи ресурстар, білім және ғылым, индустрия және инновациялық даму, мәдениет және спорт, цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрліктеріне тиесілі.

Осыған орай бюджет қаражатын игермегені үшін орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың бағдарламалар жетекшілерін жауапқа тартуды сұраймын.
Бірінші вице-премьер әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов Үкімет басшысы Асқар Маминге осылай деді.
Өз кезегінде ол ағымдағы жылы бюджеттің үш рет нақтыланып, екі рет түзетілуіне қарамастан, орталық мемлекеттік органдар мен жергілікті жерлер қыруар қаржыны мақсатты жұмсай алмағанын жеткізеді. Министр аталған ведомствалардың қомақты соманы дер кезінде игермеуіне мемлекеттік мекемелердің қайта ұйымдастырылуы, орындалған жұмыстар актілерінің мерзімінде ұсынылмауы, шарттар, қосымша келісімдер жасау рәсімдерінің созбалаңдыққа салынуы сынды факторлар себеп болғанын тілге тиек етті.
Сондай-ақ ол, есепті кезең аралығында өңірлерге 1 триллион 256 миллиард теңге нысаналы трансферт бөлінсе, соның 1 триллион 222 миллиард теңгесі яғни, 97,3% – игерілгенін тілге тиек етті. Ал сол соманың 7 миллиард теңгесі үнемделсе, 27 миллиард теңге игерілмеген. Игерілмеген трансферттің ең көп бөлігі Нұр-Сұлтан қаласының еншісінде. Министрдің сөзінше елорда нысаналы трансферттің 6,1 миллиард теңгесін игермеген болса, Алматы қаласы – 4,9, Түркістан облысы – 3,4, Батыс Қазақстан облысы – 2,9 миллиард теңгені
жаратпаған.
Өз кезегінде Әлихан Смайылов келер жылдың 1-қаңтарынан бастап мұндай қателіктерге жол бергендер ескертумен сытылып шықпайтынын, жуырда парламент бюджеттік заңнамаға қатысты тиісті түзетулерді қабылдағанын соған сәйкес, осындай заң бұзушылықтарға жол бергендерді әкімшілік жауапкершілікке тарту көзделіп отырғанын хабарлады. Сонымен қатар ол, бюджет бүйірінен бөлінген қаржы дер кезінде игермегені үшін бюджеттік бағдарламалардың жетекшілері ғана емес, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың бірінші басшылары да әкімшілік жауапкершілікке тартылатынын нақтылап өтті.

А. САТЫБАЛДЫ.

Осы аптада Ордабасы ауданында «Nur Otan» партиясының «Ауыл ел бесігі» жобасы негізінде қазынадағы қыруар қаржы есебінен жаңадан салынған жергілікті төрт көшенің жолдарына мониторингтік бақылау жұмыстары жүргізілді. Тексеру барысында тиісті мамандар нысандардың жобалық сметалық құжатта көрсетілген талаптардың тыңғылықты орындамағанын анықтады.

Бұл туралы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының Түркістан облысы бойынша департаменті мәлімдейді.
Автокөлік жолдарының сапасын сүзгіден өткізу бағытындағы бұл шараға «Түркістан — Адалдық алаңы» жобалық кеңсесінің менеджері Е. Тұңғышбаев, Ордабасы ауданы әкімінің орынбасары А. Оралбаев, «Ұлттық жол активтері сапасы» орталығының Түркістан облысы бойынша филиалының мамандары, Ордабасы аудандық арнайы мониторингтік топ мүшесі Н. Көшбаев қатысты. Біткен іске баға берілетін бұл жұмысқа Ордабасы ауданындағы «Nur otan» партиясы филиалының сектор меңгерушісі
Г. Толыбаева, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы А. Искаков, сектор меңгерушісі Ғ. Оспанқұл, ұйымдастыру инспекторлық бөлімінің бас инспекторы Н. Амангелдиев пен мердігер компания басшылары да болды.
Өз кезегінде олар жаңадан салынған Рахымбердиев, Төлеби, ПМК және Ынтымақ көшелерінен жылжымалы жол зертханасы арқылы сынама алып, тексеру жүргізді. Сол кезде асфальт бетон кесіндісі алынған жолдар жамылғысының қалыңдығы сметалық құжатқа сай еместігі, сондай-ақ, тексеру жұмыстары жүргізілген барлық көшелердің жол жиегінде жарылулар, екі көшенің қосылған жерлерінің тақтайдан тегіс болмағаны белгілі болған. Сондай-ақ, үгітулер анықталған. Осыған орай жаңадан жол салу жұмыстары кезінде тиісті міндеттердің барлығы жобалық сметалық құжатта тайға таңба басқандай етіп көрсетілсе де кемшіліктерге жол берген мердігер мекеме басшыларына анықталған кемшіліктерді дер кезінде ретке келтіру тапсырылды.
Мердігер мекемелердің жол салу жұмыстары кезіндегі мұндай кемшіліктерге жол беруі өз ісін жетік меңгермегендік пе әлде «екі жеп биге шығудың» жарқын көрінісі ме? Қай қайсы болса да мердігерлердің сенімге бұлай селкеу түсіруі ақтайтын дүние емес сияқты…

С. НҰРАЙ.

Арыс қаласында қайырымдылық қордың есебінен бой көтерген «Баламекен» шағын ауданындағы 50 үй толық аяқталып, 100 отбасыға пайдалануға берілді. Әр үй «дуплекс» типті үлгіде салынған. Сондықтан оған екі жанұя жайғасады.

Бұл туралы Түркістан облысы әкімдігінің баспасөз қызметі хабарлайды.
Бұл жоба Түркістан облысы әкімдігі мен Болат Өтемұратов Қорымен серіктестікте «Верный Капитал» компаниялар тобының табысты ынтымақтастығының нәтижесінде жүзеге асты.
Түркістан облысы әкімінің орынбасары Қосман Қайыртайұлы игілікті істің шарапатын көрген отбасыларды құттықтап: «Апаттан кейін бүкіл қазақ елі Арыс халқының қайғы-мұңын бөлісіп, қол ұшын созды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев арнайы келіп, халықпен бірге екенін көрсетсе, ҚР Премьер-министрі екі апта сайын келіп, Арыстағы құрылыс жұмыстарын бақылауды назардан тыс қалдырмады. Атқарылған ауқымды жұмыстар ел еңсесін көтеріп, ертеңгі күнге деген сенімдерін арттырды», — деді.
Арыстағы дендросаябақ жанынан бой көтерген «Баламекен» жаңа шағын ауданының құрылысы үшін қайырымдылық қорынан 850 млн. теңге бөлінген. Жаңа баспаналар Арыстағы әскери қоймада болған жойқын жарылыстан соң бұзылып, қирандыға айналған үй иелеріне, көпбалалы және әлеуметтік аз қамтылған отбасыларға, тұрғын үйге мұқтаж мүгедек жандар мен жалғыз басты аналарға берілді.
Бұл баспаналар ас үй жиһазы және тұрмыстық техникалармен жабдықталған. Әр үйдің ауласында 10 соттық жер телімі бар. Қалалық инфрақұрылымға қосылған жаңа шағын ауданға тас жол төселіп, аяқ жолдар салынған. Балалардың ойын алаңы орнатылып, ағаштар отырғызылған.

М. ӘБДІРАЙЫМ.

Түркістанды дамытудағы қазақ-түрік ынтымақтастығының маңыздылығы зор. Себебі Түркістан қаласындағы халықаралық әуежай мен басқа да маңызды нысандардың құрылысына түрік компаниялары қатысады.

Бұдан бөлек, бауырлас елдің қолдауымен Түркістанда өнеркәсіптік жылыжай салу, дайын металл бұйымдарын шығару мен туризм бағытындағы колледж құру сияқты ірі жобалар қолға алынған.
Түркия Республикасының Ыстамбұл қаласында өткен қазақ-түрік бизнес-форумында Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев осылай деді.
Үкімет басшысы Асқар Маминнің, Түркия Республикасының вице-президенті Фуат Октайдың, ұлттық компаниялар, даму қорлары мен сауда палаталарының басшылары, жоғарғы билік өкілдері және екі ел кәсіпкерлерінің қатысуымен өткен бұл форумға Түркістан облысының делегациясын Өмірзақ Шөкеев бастап барды.
Халықаралық жиында еліміздің инвестициялық мүмкіндіктері таныстырылып, энергетика, машина жасау, химия, тау-кен, металлургия және тоқыма өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, инфрақұрылым және қаржы салаларындағы ынтымақтастықты күшейту мәселелері сөз болды.
Осы шара кезінде облыс әкімі Өмірзақ Естайұлы 2020-2021 жылдар аралығында Түркістан облысында түрік инвестицияларының қатысуымен 493,7 миллион АҚШ доллары көлемінде 15 инвестициялық жобаны жүзеге асыру және 5 мыңға жуық жұмыс орнын құру жоспарланғанын мәлімдеді.
Түркия мемлекетінің 41 ең ірі холдингтерінің басшылары қатысқан кездесуде Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев түрік капиталының қатысуымен аймақ үшін стратегиялық маңызы зор Шығыс базары, сауда орталығы мен қонақ үйлердің құрылысы, төмен вольтты кабельдер шығару бойынша үш меморандум түзді. «Sembol Construction», «Ta Group» және «KastroKablo» компанияларымен қол қойылған меморандумдардың жалпы сомасы 200 миллион АҚШ долларын құрайды. Сондай-ақ, форумда G2B форматында түрік бизнесінің 30-дан астам кәсіпкерінің қатысуымен іскерлік кездесулер өтті. Кездесуде түрік инвесторлары Түркістан облысының туристік және өнеркәсіптік салаларына инвестиция салуға ниет танытты. Енді екіжақты ынтымақтастықты нығайту және сәтті жүзеге асыру мақсатында түрік компания өкілдерінің Түркістан облысына сапары күтілуде.

С. НҰРАЙ.

Шымкент қаласының әкімі Ерлан Айтаханов өткен жылы іске қосылған «Бесқұдық тас» зауытына бет алып, ондағы жұмысшылармен жүздесті.

Үйлердің сыртқы келбетіне қолданылатын травертин құрылыс материалын шығаратын кәсіпорында 40-тан астам адам екі ауысыммен жұмыс істейді.
«Оңтүстік» индустриалды аймағында орналасқан кәсіпорын жылына 350 мың шаршы метрге дейін тас өңдеп, құрылыс үшін түрлі пішіндегі материалдар шығарады.
Зауыт басшылығы жұмысшылардың әлеуметтік жағдайын жақсартуға көп мән берген. Нысан басында жатақхана, асхана, тағы басқа орындардың болуы соның жарқын мысалы. Еліміздің үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында ашылған зауытта Түркия мен Қытай мемлекеттерінің озық үлгідегі жабдықтары мен техникалары пайдаланылады. Елбасы Жолдауында айтылған тапсырмаларға сәйкес өндіріс орнындағы барлық жұмыстар автоматтандырылған.

С. НҰРАЙ.

Шымкентте «Өзіміздің полиция» атты акция өтуде. Екі айға жалғасқан акция барысында учаскелік полицейлер жеке үйлер мен пәтерлерді аралап, тұрғындарға өздерінің визиткаларын, ұялы телефондары мен қажетті ақпараттары қамтылған парақшаларды таратуда.

Мақсат айқын – қала тұрғындары мен тәртіп сақшыларының арасында тығыз байланыс орнату.
Шара Шымкент қалалық полиция департаментінің ұйымдастырумен өткізілуде. Өз кезегінде тәртіп сақшылары халықпен мұндай тығыз қарым-қатынас орнату құқық бұзушылықтың алдын алуда зор серпін беретінін алға тартуда. «Өзіміздің полиция» акциясы бойынша тәртіп сақшылары тұрғындарға қылмыстың алдын алу мақсатында «Қазақтелеком» акционерлік қоғамымен бірлескен келісім-шарт түзу арқылы үйлердің кіреберісіне, аулаларына камералар орнату бағытында түсіндірулер жүргізді. Өз кезегінде олар мұндай шаралар ең бірінші кезекте пәтер ұрлығы мен өзге де келеңсіз жағдайларға дер кезінде тойтарыс беруге ықпал ететінін ескертті.
Қазіргі таңда Шымкентте 369 учаскелік полиция жұмыс істейді. Олар «Өзіміздің полиция» атты екі айға жалғасқан акция барысында қала тұрғындарына 396 942 визитка таратып үлгерген. Сонымен қатар, үйлердің кіреберісі мен аулаларға 300 мыңнан астам жадынамаларды ілген. Осындай түсіндіру жұмыстары аз күнде өз нәтижесін берген. Яғни, қала тұрғындарының көмегімен ішкі істер органы 38 қылмыстық істі ашқан. Құқық бұзушылықты анықтауға қатысқан тұрғындарға 5 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде, яғни 25250 теңге сыйлық берілген.

С. НҰРАЙ.

Ғалия
ШАРАФИЕВА,
Шымкент қалалық мәдениет, тілдерді дамыту және
архивтер басқармасы
басшысының
міндетін атқарушы:

Жуырда Шымкенттегі ақпараттық-коммуникациялық орталықта қалалық мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасы басшысының міндетін атқарушы Ғалия Шарафиева басқарманың ағымдағы жылдың 10 айында атқарған жұмыстарын қорытындылап, алдағы жоспарларын мәлімдеді. Оқып көрелік.

Шымкентте жергілікті халықтың 92,2% мемлекеттік тілді еркін меңгергендер. Сондай-ақ, тұрғындардың 85,7% орыс тілін жетік білетіндер санатында. Миллионды қала халқының 12,3 % немесе 125 853 тұрғыны үш тілді меңгерген.
Жыл басынан бері тілдерді оқыту әдістемелік орталығында 1570 адам білім алғанын жеткізді. Орталықта білім алған адамдардың 462-сі латын графикасын, 435-і қазақ, 86-ы орыс, 587-сі ағылшын тілін үйренген. Олардың басым көпшілігі дәлірегі, 1306-ы қазақ болса, 146-ы орыс, 55-і өзбек, 63-і өзге де этносты құраған.
Бүгінде Шымкенттегі халық саны 1 023 768 адамды құрайтынын айтып өтті.
Естеріңізге сала кетсек, былтыр маусым айында Шымкент мегаполис болып, республикалық дәрежедегі қала атанған. Оның миллионшы тұрғыны сол жылдың мамыр айында дүниеге келген-тін. Бақытты сәби Еламановтар отбасының тұңғышы болатын. Есімі Айсұлу Еламанова. Сол кезде қала және облыс әкімдері жас отбасыға екі бөлмелі пәтердің кілтін сыйға тартқан.

Қалада 105 көше атауын өзгертуді қажет етеді

Бүгінде Шымкенттегі көптеген көшелердің атауы жоқ. Сонымен қатар қалада атауын өзгертуді қажет ететін көшелер бар. Осыған орай қалаға қарасты аудан әкімдіктері көшелерге атау беру мәселесі бойынша келіп түскен өтініштер негізінде тұрғындармен жиналыс өткізіп, тиісті хаттамалар түзіп, құжаттарды қалалық мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына жолдауда. Осыған сәйкес қалалық мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасы жалпы саны-385 көшеге атау беру бойынша тиісті ұсынысты заңнама талаптарына сәйкес, қалалық мәслихаттың қарауына ұсынған. Ол көшелердің 280-і атауы жоқ көше болса, қалған 105-і атауын өзгертуді қажет етеді.
Бұл туралы Шымкенттегі ақпараттық-коммуникациялық орталықта қалалық мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасы басшысының міндетін атқарушы Ғалия Шарафиева хабарлады.
Естеріңізге сала кетсек, Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігінің тапсырмасымен көшелерге кісі есімін беру тоқтатылған. Алайда, жер-су, таулардың, табиғи көріністердің атауларын беру жұмыстары жүргізілуде.

Мәдени шаралардың мәні зор

Шымкентте жыл басынан бері 200-ге жуық мәдени көпшілік іс-шара ұйымдастырылған. Сонымен қатар 8 ресми іс-шара болған. Олар Халықаралық әйелдер күні, Наурыз, Қазақстан халқының бірлігі күні, Отан қорғаушылар күні, Нұр-Сұлтан қаласы күні, Жеңіс күні, Астана күні, Қазақстан Республикасы Конституциясы күні сынды атаулы күндерде өткізілген.
Жыл аяғына дейін Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күні, Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні, Жаңа жыл мерекесіне орай тағы үш ресми жиын атап өтілмек. Бұдан бөлек, «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында бірнеше іс-шаралар жүргізілетін болады.
Биыл мәдениет саласына бюджеттен 3 406 524,0 мың теңге қаржы қарастырылған. Бүгінге дейін оның 2 326 773,0 мың теңгесі игерілген. Ағымдағы жылдың 10 айында 5 кәсіби театрда 14 жаңа спектакль көрермен назарына ұсынылды. Мыңнан астам қойылым қойылып, 205 775 көрермен қамтылды. 6754 қайырымдылық іс-шара өткізілді. «Цирк» мекемесінің репертуары 3 жаңа бағдарламамен толығып, 72 қойылым қойылған. Келушілер саны 47 642 адамды құраған. Отыздан астам гастрольдік қойылымда 15 454 көрермен қамтылған.
«Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясындағы «Жаһандық әлемдегі заманауи қазақстандық мәдениет» жобасы аясында, театрлар отандық, шетелдік шығармашылық ұжымдармен меморандум түзіп, гастрольдік сапарларға шыққан. Бұл шара әлі де жалғасын табуда.
Сондай-ақ, қаладағы саяси қуғын-сүргін құрбандары музейінде де ауқымды шаралар ұйымдастырылды. Атап айтқанда, жыл басынан бері аталған мұражайда 15 лекция оқылып, 8 тақырыптық, фотокөрмелер мен кинолекциялар болған. Жүздеген экскурсия мен тұрақты, көшпелі көрмелер өткізілген. Мұражайда барлығы 16110 жәдігер бар. Олардың ішінде жаңадан қосылған жәдігер саны – 166-ны құрайды.
Биыл Шымкенттегі «Әдет-ғұрып және салт-дәстүр орталығында» көрме, экскурсия, дәрістер, ғалым-этнографтармен түрлі деңгейдегі шығармашылық кездесулер, танымдық кештер сынды 23 мәдени іс-шара өткізілген. Көрме орталығында конференция, дөңгелек үстел мен жәрмеңке сынды 30 шара болып өткен.
Жыл басынан бері Шымкент мемлекеттік зоологиялық саябағына келушілер саны 361113 адамды құраған. Хайуанаттар бағында құрылыс қарқын алған. Қазіргі таңда онда террариум, көгершіндер, варандар мен тасбақалар, сурикаттар, құстар, жыртқыш құстар, Жапон макакалар мен гепард вольерінің құрылыстары салынуда.

Шымкент «Мәдени астана» эстафетасын желтоқсанда қабылдайды

Биыл ТМД елдерінің мәдени астанасы болып Беларусь Республикасының Брест қаласы белгіленгені баршаға аян. Алдағы желтоқсан айында аталған қалада «Мәдени астана» жылының салтанатты жабылу рәсімі өтеді. Жұрт назарын жаулайтын сол бір шарада Шымкент қаласына «ТМД елдерінің мәдени астанасы» эстафетасы ресми түрде табыс етіледі. Себебі, Шымкент 2020 жылы ТМД елдерінің астанасы болып белгіленген. Осыған орай алдағы жылы үшінші мегаполисте халықаралық, республикалық дәрежедегі 15 іс-шараның бағдарламасы дайындалған. Бұдан бөлек, осы айда Парижде ЮНЕСКО елдерінің басқосуы жиыны өтеді. Сол басқосуда мерейтойлар күнтізбесіне «2020 жылы Шымкент қаласының 2200 жылдық мерейтойын енгізу туралы» шешім қабылдау туралы ұсыныс жолданған. Соның негізінде тарихи шешім қабылданса, келер жылы Шымкенттің 2200 жылдығы атап өтілетін болады.
Соған сәйкес қалада ауқымды жұмыстар атқарылуда. Жыл соңына дейін Ескі қалашықтың жоғарғы бөлігінің жұмысы аяқталып, келесі жылдың наурызында онда табылған жәдігерлерден мұражай-экспозициялық жоспары әзірленеді. Қазіргі таңда Ескі қалашық маңында жер учаскелерін қайтару және көлік инфрақұрылымын жақсарту бойынша қарқынды жұмыстар жүргізілуде. Келер жылдың наурызында қалашықта Амфитеатр мен Визит-орталығын пайдалануға беру жоспарлануда. Бірақ құрылыс межеленген мерзімде аяқталмайтын болса, тиісті жұмыстар келуші қонақтарға қарамастан жалғаса беретін болады.

С. НҰРАЙ.

Еңбекқор халқы бар сансыз баптар мекені Сайрам ауданының әлеуметтік-экономикалық жағдайы жақсарып келеді. Бірлігі мен тірлігі жарасқан аудан тұрғындары тынымсыз еңбекпенен ертеңінің еңселі болуына негіз қалауда. Соңғы жылдары аудан экономикасына тартылған инвестиция шағын және орта бизнес саласына тың серпіліс беруде. Жаңа өндіріс орындары іске қосылды. Жобасы заман талабына сай әзірленген әлеуметтік нысандар мен инфрақұрылым жүйелерінің құрылысы қарқынды жүруде.

Ауданда жалпы өңірлік өнім көлемі ағымдағы жылдың 9 айында 122,6 млрд. теңгеге жеткен. Бұл өткен жылдың осы мерзімімен салыстырғанда 14,2 млрд. теңгеге немесе 13,1 пайызға артық. Ауданда жан басына шаққандағы өнім көлемі 575,0 мың теңгені құрады. Өндірілген өнімдердің 47,1 пайызы ауыл шаруашылық өнім көлемін құрайды. Бұл негізгі капиталға бағытталған инвестиция көлемінің 23,3% құрайды. Жыл қорытындысымен жалпы өңірлік өнім көлемін 147,7 млрд. теңгеге жеткізу межесі тұр.
Өнеркәсіп саласы аудан экономикасына серпін беретін негізгі салалардың бірі. Осы бағытта есепті кезеңде 17,4 млрд. теңгенің өнімі өндірілген. Өнеркәсіп өндірісі бойынша ауданымыздың үлесі облыс көлемінде 4,7% құрап, V орынға тұрақтады.
Аудан көлемінде «Өңірлер кәсіпкерлігін қолдау картасына» жалпы инвестиция көлемі 12,2 млрд. теңгені құрайтын 16 жоба енген. Оның ішінде 3,4 млрд. теңгелік 6 инвестициялық жоба атап айтқанда, «Қайып ата», «Керемет сапа», ЖК «Рахманкулов», «Белла Мебель», «Бірлік-4», «АК-СУ», «Нұрым Групп» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктерінің жобалары іске қосылып, өнім өндіруде. Ал, құрама жем шығаратын «ЖК Абдукадиров» «Құрама жем шығаратын зауыт» жобасын ағымдағы жылдың қараша айында іске асыру жоспарланып отыр.
Қазіргі таңда ауданымыздағы ірі кәсіпорындар қатарына сұйық газ сақтайтын кешен ретінде «Gas Standart System», ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдейтін цех «Южанка-5», сүт өнімдерін өңдейтін «Даут» серіктестіктерін қосуға болады. Сонымен қатар өндіріс жұмысшыларына арналған арнайы формалар, әскери киімдер мен төсек орын жабдықтарын тігетін «АХБК», сусындарға арналған пластикалық ыдыстар шығаратын «Артезия» серіктестіктері өнімді еңбек етіп келеді.
Шағын және орта кәсіпкерлік аудан экономикасының дамуына зор үлесін қосуда. Бүгінде аудан халқының 10,0%, яғни, 23,4 мың адам осы салада ырыздығын табуда. Ал, белсенді кәсіпкерлік субъектілерінің саны 16237-ге жетіп, өткен жылғыдан 10,6%-ға өскен. Нәтижесінде, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерімен 48,8 млрд. теңгенің өнімі өндіріліп, өсім 8,6%жеткен. Жыл басынан бері 356 кәсіпкерлік субъектісі тіркеліп, онда 800-ден астам жұмыс орны ашылған.
Ауданда қарқынды дамыған ауыл шаруашылығы саласында жыл басынан бері 57,8 млрд. теңгегенің өнімі өндіріліп, өсім 3,6 пайызды құраған. 2018 жылдың 9 айында бұл көрсеткіш 55,7 млрд теңге болған. Оның ішінде мал шаруашылығы саласы бойынша 30,1 млрд. теңгенің өнімі, егін шаруашылығы саласы бойынша 27,5 млрд. теңгенің өнімі өндірілген. Осы бағытта ауданның облыстағы үлесі 12,9% құрады. Салаға ағымдағы жылдың 9 айында 5,5 млрд. теңге инвестиция тартылған. Ал, 2019 жылдың соңына дейін ауыл шаруашылығы өнімінің көлемін 72,4 млрд. теңгеге, өсімін 14,0% жеткізу жоспарланған.
Аудан аумағындағы 42 елді мекеннің 41-і орталықтандырылған ауыз су жүйесіне қосылған. Құтарыс ауыл округі «Қызылжар» ауылы тұрғындары құдық суын тұтынса, 4 ауылға тіршілік нәрі шекті көлемде берілуде. Осы 4 елді мекенді ауыз сумен үздіксіз қамтамасыз ету мақсатында тиісті жұмыстар атқарылуда. Атап айтқанда, Манкент елді мекенінің екінші бөлігін ауыз сумен қамтамасыз ету үшін республикалық бюджеттен былтырғы жылы 971,5 млн. теңгеге құрылыс жұмыстары жүргізілді. 2019 жылға 454,6 млн. теңге қарастырылған, нысан 12.06.2019 жылғы №37 мемлекеттік қабылдау актісімен пайдалануға қабылданған.
Қарабұлақ елді мекенінің ауыз су жүйелері құрылысының жобалық-сметалық құжаттары дайындалып, мемлекеттік сараптамадан өткізу үшін су резервуары және су ұңғылары орналасқан жер телімдеріне мемлекеттік акті алынуда.
Нұржанқорған, Қожақорған елді мекендерінің жер асты су қорына зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
Құдық суын пайдаланып отырған «Қызылжар» елді мекенін орталықтандырылған ауыз су жүйесіне қосу мақсатында ауыз су жүйелері құрылысына 2019 жылға аудандық бюджеттен 143,6 млн. теңге қарастырылып, құрылыс жұмыстары басталған.
Сонымен қатар, осы жылы 7 елді мекеннің ауыз су жүйелерін ағымдағы жөндеуден өткізуге аудандық бюджеттен 25,8 млн. теңге бөлінген.
Жалпы, аудан бойынша сумен жабдықтауға және су жүйелерін дамытуға барлығы 598,2 млн. теңге бағытталған.
Ауданда 42 елді мекеннің 19-ы немесе 45,2% табиғи газбен қамтылған. Даму концепциясына сәйкес 2018-2021 жылдар аралығында 23 елді мекен тұрғындарын табиғи газбен қамтамасыз етіп, 100%-ға жеткізу жоспарланған. Осы бағытта бірқатар жұмыстар атқарылуда. Оның ішінде 2018 жылы облыстық бюджеттен 2,1 млрд. теңгеге 12 елді мекенге газ құбырының құрылыс жұмыстары жүргізілді
Көлкент ауыл округіндегі Шапырашты және Теспе елді мекендерін табиғи газбен қамту үшін құрылыс жұмыстарына аудандық бюджеттен 55,1 млн. теңге бөлінген.
Биыл көгілдір отын келмеген Қарабұлақ, Ақарыс, Оймауыт, Көлкент, Береке елді мекендеріне газ құбырын тарту құрылыс жұмыстарының жобалық-сметалық құжаттарын әзірлеуге қажетті қаржы қаралып отыр.
Жалпы газ тасымалдау жүйесін дамытуға аудандық бюджеттен 73,5 млн. теңге бағытталған.
Елбасының «Бес әлеуметтік бастамасы» Үндеуінің бірінші бастамасы аясында аудан халқының баспана алу мүмкіндіктерін кеңейту үшін аудан бюджетінен 15,0 млн. теңгеге Қарасу ауылдық округі аумағынан 300 пәтерлі 5 тұрғын үй құрылысының жобалық-сметалық құжаты дайындалып, ол республикалық бюджетке ұсынылды.
Ауданда жол жөндеу, көріктендіру, абаттандыру, білім беру, әлеуметтік, мәдениет және спорт салаларында алға жылжу бар.
Бүгінде ауданда 30 мәдениет ошағы халыққа қызмет етіп келеді. 2019 жылдың 9 айында жоспарланған 125 мәдени іс-шара өз деңгейінде өткізілді. Республикалық, облыстық байқаулардан аудан таланттары жүлделі орындарға ие болуда.
Ауданда қолға алынған игі істердің біреуі – мұражай құрылысы. Бұл жобаны қолға алудағы мақсатымыз – тарихы тереңде жатқан құнды жәдігерлерді, тарихтан сыр шертетін түрлі бұйымдарды бір жерге шоғырландыру. 2018 жылы Ақсукент ауылында аталған мұражайдың құрылысына 34,5, 2019 жылы нысанды аяқтауға 14,9 млн. теңге қаралды. Бүгінгі таңда нысан пайдалануға қабылданған.
Ауданда 368 спорт нысаны тіркелген. Сондай-ақ, 4 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі дене шынықтыру саласын дамытуға жұмыс жасауда. Аудан халқының 30,5%-ы немесе 64866 адам спортпен шұғылданады. Бұқаралық спортты дамыту мақсатында аудандық, облыстық, республикалық деңгейдегі 250 бұқаралық спорттық іс-шаралар өткізіліп, оған 34321 адам қатысқан.
Биыл Қарасу ауылында спорт кешені құрылысының жобалық сметалық құжатын әзірлеуге бюджеттен 4,0 млн. теңге қаралды.
Ауданда тіркелген 4 аймақтық партиялар жүйесінің филиалдары, 26 үкіметтік емес ұйым, 8 ұлттық этно-мәдени орталықтардың және 111 діни бірлестіктердің өкілдері жұмыс істейді. Дін саласындағы тұрақтылықты қамтамасыз ету, діни экстремизм мен терроризмнің, кереғар діни ағымдар мен секталар іс-әрекетінің алдын алу бойынша тұрақты түрде жұмыстар жүргізілуде.
Жыл басынан бері 28,5 млрд. теңге инвестиция тартылған. Бұл былтырмен салыстырғанда 2 есеге көп. Тартылған инвестицияның 29,0%-ы мемлекеттік, 53,7%-ы меншікті, 17,3 %-ы басқа қаражат көзі болып табылады. Облыс көлемінде ауданымыздың үлесі 11,4% немесе 2 орында. Ал, 2019 жылдың соңына дейін инвестиция көлемін 29,1 млрд. теңгеге, өсімін 1,4 есеге жеткізу жоспарланған.
Егін шаруашылығында биыл 53 мың га егістік жерге (2018 жылы – 52288 га) ауыл шаруашылығы дақылдары егілді. Атап айтқанда, 16463 га жерге күзгі бидай, 3563 га жерге арпа, 7740 га жерге мақсары, 3138 га жерге картоп егілді. Жалпы жоспарланған дақылдар толық егілді.
Жұмыс істеп тұрған жылыжайлар көлемі 35,7 га құрап, саны 125 бірлікті құрайды. Жылыжай шаруашылығында жаңадан 10 гектар өндірістік жылыжайды іске қосу жоспарлануда. Жоба Қарамұрт ауыл округінде шетелдік инвестиция есебінен түтіні түзу шығып жатқан «Ecoinvest S.A» ЖШС тарапынан жүзеге асады. Жобаға сәйкес жылыжай құрылысына 29 гектар жер телімі рәсімделіп берілген, техникалық шарттар толық алынған. Жобаның құны 7,5 млрд. теңге.Бүгінде қажетті жабдықтар толығымен жеткізіліп, құрылыс жұмыстары басталған. Жылыжай 2020 жылы іске қосылады.
Сонымен қатар, аудан көлемінде ағымдағы жылға жоспарланған 125 гектар қарқынды баудың 32 гектары (25,6 %) егілді, негізгі бөлігі Қайнарбұлақ ауыл округінде «Dala Fruit.kz» ЖШС есебінен егіледі.
Ауданда үй іргелік қосалқы шаруашылықтар есебінен 100 гектар жерге жүзім отырғызылды.
Мал шаруашылығында 22,0 мың тонна ет, 95,0 мың тонна сүт, 12,0 млн. дана жұмыртқа өндірілген, былтырғы жылмен салыстырғанда өсім бар.
2019 жылға 200 тонна қой етін экспорттау жоспарланса, 9 айда 1065,8 тонна ет сыртқы нарыққа шығарылған. Ірі қара мал етін экспорттау бойынша жылдық тапсырма 4300 тонна болса, 9 айда орындалғаны 3731,1 тонна болған.
Жыл басынан бері 56 бірлік 10-15 бастық шағын мал бордақылау орны, 31 жанұялық сүт ауласы ашылған. Жалпы 989 мал бордақылау алаңдарында бір мезетте 40-42 мың мал бордақылануда.
Сайрам ауданы бойынша жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының ұзындығы 1205,3 шақырымды құраса, оның 43,8%-ы қанағаттанарлықсыз жағдайда. Осы жылы 67,0 шақырымды құрайтын 67 көшені орташа жөндеуден өткізуге 810,8 млн. теңге қарастырылды. Оның ішінде облыстық бюджеттен бөлінген 123,7 млн. теңгеге 3 ауылдық округтегі 9,6 шақырымды құрайтын 11 көшеге, аудандық бюджеттен қаралған 686,8 млн. теңгеге 6 ауылдық округтегі 57,4 шақырымды құрайтын 56 көшеге орташа жөндеу жұмыстары кестеге сәйкес жүргізілуде.
Сондай-ақ, аудандық маңызы бар автомобиль жолдары мен бағдаршамдарды күтіп ұстау жұмыстарына аудандық бюджет есебінен 29,8 млн. теңге қаржы қарастырылған.
«Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы аясында аудандағы білім беру мекемелеріне 2018-2019 жаңа оқу жылынан бастап бірінші сыныпқа оқушы қабылдау автоматтандырылған тәртіппен іске асыру қолға алынды. Нәтижесінде 2019-2020 жаңа оқу жылы қарсаңында 5829 оқушы mektep.sitcen.kz сайты арқылы бірінші сыныпқа электронды түрде қабылданды. Jumys.sitcen.kz жүйесі іске қосылғаннан бастап 258 адам жұмысқа орналасты. Электронды журнал іске асыру мақсатында аудандағы барлық 74 мектеп kundelik.kz сайтына қосылған.
Бұл салаға 2019 жылы барлығы 24,5 млрд. теңге қарастырылған.
Оның ішінде аудандық бюджеттен 257,3 млн. теңге 3 мектепке күрделі жөндеу жұмыстарына, 32,9 млн. теңге 5 мектептің ағымдағы жөндеу жұмыстарына бағытталды .
Сонымен қатар, биыл 8 білім беру нысанының құрылысына барлығы 3,7 млрд. теңге қарастырылған. Оның ішінде 1,8 млрд. теңге 2 мектеп құрылысына, 1,9 млрд. теңге 6 мектеп құрылысы мен 1 мектеп құрылысын қоса қаржыландыруға,
17,9 млн. теңгеге 4 мектеп құрылысының жобалық сметалық құжатын әзірлеуге қарастырылған. Биыл Ақбай ауылындағы №28 Ақбай ЖОМ пайдалануға тапсырылса, қалған 7 мектеп құрылысы келесі жылға өтпелі.
Аудан бойынша 12 мемлекеттік, 3 мектеп жанындағы шағын орталық және 84 жекеменшік барлығы 99 балабақша жұмыс істейді. Онда 14529 бала тәрбиеленуде, яғни қамту көрсеткіші 100 пайызға жеткен.
Бұдан бөлек, 2019 жылы аудан көлемінде мемлекеттік жекеменшік әріптестік арқылы Манкент ауылынан 280, Қарасу ауылынан 280 орындық барлығы 560 орындық екі балабақша пайдалануға беріліп қызмет жасауда.
Бүгінде ауданның өзекті мәселесі – көпбалалы және аз қамтылған отбасыларды атаулы әлеуметтік көмекпен қамту. Бұл бағытта ауданда жүйелі жұмыстар атқарылуда. Тиісті органдардың ақпараттық жүйелері біріктірілуіне байланысты, атаулы әлеуметтік көмек алатын отбасылардың тұрмыстық жағдайы туралы мәліметтер ауылдық округтерде «Е-халық» ақпараттық жүйесіне енгізілуде. Көпбалалы және аз қамтыған отбасыларды атаулы әлеуметтік көмекпен қамтуға осы жылға 4,5 млрд. теңге қарастырылса, бүгінге дейін соның 3,9 млрд. теңгесі төленді. Сонымен қатар, республикалық бюджеттен осы мақсатқа 921,0 млн. теңге қосымша бөлініп отыр.
«Нәтижелі жұмыспен қамтуды үйлестіру және жаппай кәсіпкерлікті дамытудың 2017-2021 жылдарға арналған «Еңбек» мемлекеттік бағдарламасы» аясында 2019 жылы 6305 адамды жұмыспен қамтудың белсенді іс шараларына тарту жоспарланған. Ағымдағы жылдың 9 айында бағдарламаға 4431 адам тартылған. Бағдарламаның І-ші бағыты еңбек нарығындағы сұранысқа ие біліктіліктер мен дағдылар бойынша 385 адамды қысқа мерзімді кәсіптік оқумен қамту жоспарланған. Бүгінгі таңда 185 азамат оқуға жолданды.
Бағдарламаның ІІ-ші бағытында «Бастау-бизнес» жобасы бойынша 129 адам кәсіпкерлік негіздеріне оқытылып, 119 адам 448,4 млн. теңге шағын несие алды. Жаңа бизнес-идеяларды іске асырған 100 кәсіпкерге 47,4 млн. теңге гранттар берілді.
Бағдарламаның ІІІ-ші бағыты аясында «Жастар практикасына» 721 азамат, 325 адам әлеуметтік жұмыс орындарына, 350 адам қоғамдық жұмыстарға жолданса, 1799 адам тұрақты және уақытша жұмыспен қамтылды.
Сондай-ақ, 2019 жыл «Жастар жылы» деп аталуына байланысты 2479 жасты жұмыспен қамтудың «Еңбек» мемлекеттік бағдарламасына тарту жоспарлануда. Бағдарламаның белсенді іс-шараларына 5473 адам жүгінсе, оның ішінде 2541-і жұмыссыз жастар. Осы жастардың ішінен бүгінгі таңға 1891 адам бағдарламаға қатысты.
Ауданымыздағы барлық 11 ауылдық округтің кіреберіс шекараларына қақпалар орнатылып, елді мекендердің төлқұжаты жазылды. Аудан орталығы Ақсукентке де орталықтың дерегі жазылған заманға сай арка қойылды. Ел мерейін өсіру үшін ерекше еңбек пен табандылық әрқашан әр азаматқа серік болуы тиіс.
«Бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып», жұмысқа жұмыла кіріскенде ғана алынбайтын асу болмайды.
Сайрам ауданының халқы межелі мақсаттарды межелейді. Бұл ретте аудан әкімі Бақтияр Мамаевтың іскерлігін, халықпен жұмыс жүргізе алатын қырының да ықпалы зор екенін айта кеткен абзал. Жергілікті жердегі тіршіліктің сан саласында оң динамиканың байқалуы соның жарқын мысалы. Алдағы уақытта да аудан экономикасын дамытуда өндірісті, ауыл шаруашылығын, шағын және орта бизнесті дамытуға басымдықтар беру жалғасын таба беретін болады.

Аудан бойынша
тамшылатып суғару әдісі 555,2 га
жерге ендірілген.
Жыл басынан
154,2 га
жерге тамшылатып суғару әдісі ендіріліп, жылдық
жоспар 102,8% орындалған.

М. ӘБДІРАЙЫМ.

Әуелде Мырғалымсай деген атаумен құрылған Кентау қаласы тарихының жас ұрпаққа тағылым берер тұстары көп. Сондықтан да оның тарих қойнауына енген жылнамасы кітап беттерінде көрініс табуы тиіс.

Осындай игі мақсатпен Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің ғалымдары кітап жазып, оны жарыққа шығарды. Жуырда сол тың туындылардың тұсауы кесілді. Онда кеншілер қаласының қалыптасуы мен жер асты қазба байлықтарын өндірудегі жетістіктері, жаңа қалалардың пайда болуы туралы естеліктер қамтылды. Ғалымдар кітапқа енген естеліктерді көпшіліктің аузынан жазып алған.
Қағазға түскен естеліктерді жинақтап, кітап етіп шығару жұмыстарына төрт жыл уақыт кеткен. Туындыларда тарихи сұхбаттар мен Ащысай Полиметалл комбинатында еңбек еткен азаматтардың естеліктері көрініс табады. Алдыңғы буын өкілдері кітаптың өскелең ұрпаққа берер пайдасы мол екенін, өткен тарихты білмей алға жылжуға болмайтынын алға тартуда.
«Ұлы дала тарихы мен мәдениеті» бағдарламасы аясында қолға алынған бұл жобада Кентау қаласы мен Ащысайдың құрылу тарихына басымдық берілген. Сондай-ақ, онда тау-кен комбинатының қалыптасқан тұстағы халықтың әлеуметтік жағдайы мен күнделікті өмірінен де мол мәліметтер келтірілген. Депортациялық жолмен көшіріліп, кейін өз Отанына қайта оралған поляк азаматтарының тарихы да қамтылған. Кітапты жарыққа шығару жұмыстары барысында ғалымдар 50-ге жуық тұрғынмен сұхбат жүргізген. Өз кезегінде бұл туындының мазмұнын ашып, құндылығын арттыра түскен.