Маңызды

Айтқан жерден аулақ егер соғыс уақыты жағдайында кәсіпорындар мен ұйымдардан, азаматтардан автокөліктер алынатын болса оларға өтемақы қалай төленеді?
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жұмылдыру дайындығы мен жұмылдыру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын Мәжілісте қарау кезінде депутат Асылбек Смағұлов Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары – Қарулы күштер бас штабының бастығы Мұрат Бектановқа осындай сұрақты көлденең тартқан. Министр орынбасары көлік міндеттерінің ережелері әзірге жазылмағанын, алайда заң жобасы аясында әзірленетінін атап өткен. Сонымен қатар ол, «Қазақстандағы барлық көлік біздің құжатта бар. Мобилизация жоспарына сәйкес, біз әскери қажеттілік үшін оларды мемлекет меншігіне аламыз», — деген. Алайда депутат ведомства өкілінің бұл жауабына көңілі толмаған.
«Өтемақы қалай төленеді?» деген сұраққа қайдағы-жайдағыны айтып кеткен Бектановты «тығырықтан» ұлттық экономика министрі Руслан Дәленов алып шықты. Өз кезегінде Р. Дәленов қазақстандық көліктерге қатысты ереже 2005 жылдан бастап қолданыста екенін, соған сәйкес, әскери жағдай кезінде тек көліктер ғана алынатынын, олардың иелеріне өтемақы, мейлі жеке тұлға болсын, заңды тұлға болсын, 60 күн ішінде толық мөлшерде төленетінін, заң жобасында нақты тетік пен құзырет бекітілгенін, қазіргі таңда қорғаныс министрлігімен бірлесіп әзірленіп жатқанын мәлімдеді.
Осы орайда Мәжіліс төрағасы Нұрлан Нығматуллин вице-министрдің нақты жауап бере алмағанына қынжылғанын ашық айтып, оны сын тезіне алады. Төраға министрліктің түк білмейтінін, саладағы тәртіпсіздіктің барлығы осындайдан шығатынын айта келе, «Позиция баяғыдан белгілі, бұл қолданыстағы ережелер, қазір тек заңмен рәсімделеді» деді. Мұрат Бектановқа «Білдей бастықсыз. Мұны білу керек қой. Сіз білмесеңіз, ертең қол астыңыздағы жұмыс істеген офицерлер қайдан біледі?» деп реніш-рәуішін білдірді.
Мәжіліс депутаттары «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жұмылдыру дайындығы мен жұмылдыру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады.

Қ. ҚАЛИЕВ.

Ағымдағы жылдың 1-шілдесіндегі жағдай бойынша Қазақстанның мемлекеттік қарызы – 40 миллиард АҚШ долларын немесе 15 триллион теңгеден астам қаржыны құрайды. Еліміздегі Тengrinews.kz сайты жолдаған ресми сауалға ҚР Қаржы министрлігі осындай дерек берген. Бұл туралы аталған сайт жазады.
Мемлекеттік қарыздың 31 миллиард доллары немесе 12 триллион теңгеден астамы үкіметтік қарыз болып табылады. Үкіметтік қарыздың ішінде сыртқы берешек 5,4 триллион теңгені (14 млрд. доллар), ал ішкі қарыз 6,7 триллион теңгені (17 млрд. доллар) құрайды.
Министрліктің Тengrinews.kz-ке берген мәлімдемесінде елдің сыртқы үкіметтік қарызының 2,3 триллион теңгесі Халықаралық Қайта Құру және даму банкі, Еуропалық Қайта Құру және даму банкі, Азия Даму Банкі және Ислам Даму Банкі сынды халықаралық қаржы ұйымдарынан алынған несие екені және олардың барлығы республикалық бюджет қаражаты есебінен төленетіні көрсетілген.
Қазақстанның мемлекеттік қарызы белгілі болды. Ал енді біздің мемлекетке кім қарыз? Осы тұста «өз арбамызды өзіміз сүйреу үшін сыртқа қарыз болып жүргенде, мемлекет өзге елді қалай жарылқайды?» деп таң қалуыңыз да мүмкін. Десе де біздің елге де берешек мемлекет бар. Ол бір ғана Грузия болып табылады. Грузия Үкіметінің біздің елге беретін берешегі 37,9 миллион долларға жеткен. Олар бұл соманы 2025 жылға дейін толық өтеуі тиіс.
Жалпы Грузияның біздің елге берер негізгі борышы 25,4 миллион доллар болған-тын. Бұл сома 1992-1993 жылдары екі елдің ұлттық банктері арасында өзара есеп айырысу нәтижесінде түзілген еді. Алайда екінші тарап елдегі күрделі экономикалық кезеңді алға тарта отырып, берешекті өтеу мерзімін бірнеше жылға созып келген. 2017 жылы осы мәселе жан-жақты талқыланды. Нәтижесінде Қазақстандағы Парламентте «Қазақстан Республикасының алдындағы Грузия Үкiметiнiң берешегін қайта құрылымдау туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобасы мақұлданды. Соның негізінде 2017-2025 жылдардағы кезеңге Грузия тарапының төлемдер сомасы 37 млн. 997 мың 815 АҚШ долларын құраған-тын.
Қаржы министрлігі қазіргі уақытта төлемдер белгіленген мерзімде және толық көлемде жүзеге асырылып жатқанын хабардар еткен.

А. САТЫБАЛДЫ.

P.S.Отандық БАҚ жолдаған сауалға сәйкес еліміздің Қаржы министрлігі жоғарыдағы мәліметтерді келтіре отырып, ағымдағы жылдың қыркүйек айындағы жағдай бойынша шетел мемлекеттерінің Қазақстан алдында қарызы жоқ екенін екшей кеткен. Ал елдің сыртқы қарызы туралы көрсетілген деректерді ағымдағы жылдың 1-шілдесіндегі жағдай бойынша екенін ескерткен. Ведомстваның сыртқы қарыз төңірегінде қыркүйектегі ахуал бойынша ақпарат бермеуінің сыры неде? Бұл сұратылған мәліметтерді беруде ақпараттардың бүкпеленгенін білдіртеді ме әлде оның өзге де себебі болуы мүмкін бе?

Жуырда Түркістан облысының прокуратурасы шенеуніктердің тағы бір шала тірлігін анықтаған. Ылдым-жылдым тірлік Шардара ауданында орын алған. Дәлірегі аудан әкімдігі жайылымдық және ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер телімдерін үшінші тұлғаға ұзақ мерзімге өтеулі құқығымен пайдалануға беріп, заң талаптарын белден басқан. Әдетте ҚР Жер кодексіне сәйкес, мұндай процесс тек аукцион тәртібінде ғана іске асырылуы керек.
Анықталған заңсыздыққа байланысты Түркістан облысының жер инспекциясы аудан әкімдігінің жерді үшінші тұлғаға ұзақ мерзімге жалға беру туралы келісім шартын жарамсыз деп тану туралы сотқа талап-арыз түсірген. Бірақ облыстық мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты тиісті мекеменің талап-арыз беру уақыты мерзімінен өткеніне сілтеме жасап, талап-арыздың бірнешесін қанағаттандырусыз қалдырған.
Осыған орай Түркістан облыстық прокуратурасының өтініші негізінде аталған іс апелляциялық сатыдағы сотқа өткен. Өз кезегінде апелляциялық сатылы сот бірінші сатыдағы соттың үш шешімінің заңдық күшін бұзып, талап-арыздарды қанағаттандырған.
Нәтижесінде 3300 гектар ауылшаруашылығы мақсатындағы жер мемлекет меншігіне қайтарылған.

С. НҰРАЙ.

Қылмыс жасағандардың тәртібін тезге салып, сабасына түсіру үшін олар
түзеу мекемелеріне тоғытылады. Бірақ сол түзеу мекемелерінде жаза
арқалағандарға қолданылатын шара заң аясындағыдай тәртіпте бола бермейді.

Ағымдағы жылдың шілде айында Алматы облысындағы Заречное ауылындағы түрмеде жаза арқалағанды азаптау оқиғасы соның нақты мысалы. Бейнежазбаға түсірілген сол көріністі күллі ел көрді. Бұған бей-жай қарамаған қауым елдің көпшілігі мұны құптамады. Біраз жұрт сотталғандардың құқын таптаудың осы сынды мың мысалы өзге де түзеу мекемелерінде болатынын ашық меңзеді. Және мұндай болжам шындықтың ауылынан алыс емес екені анық.
Шымкенттегі бірнеше түзеу мекемелеріне прокурорлық тексеру жүргізілді. Прокурорлық тексеру кезінде төрт түзеу мекемесінде 7 заңбұзушылық фактісі анықталған. Атап айтқанда, ИЧ-167/2 мекемесінде сотталған 2 азаматқа, ИЧ-167/4 мекемесінде-1, ИЧ-167/10 мекемесінде-1 және ИЧ-167/11 мекемесінде-3 азаматқа түзету мекемелерінің әкімшілігі заңсыз шара қолданған.
Қадағалаушы орган өкілдері жүргізген тексеру кезінде мекеме әкімшілігіне қолданылған жазалау шаралары негізсіз қабылданғаны белгілі болып, тиісті актілер негізінде олардың күші жойылған.
Мұндай мекемелерде тек жазалау ғана емес, көтермелеу үшін «Алғыс» жариялау шараларының негізсіз қолға алынатыны анықталған. Осы мәселеге қатысты да бірнеше шешімдердің күштері жойылған.
Шымкент қалалық прокуратурасы таратқан бұл мәліметтер арқылы түзеу мекемелеріндегі тірлікте ала-құла жағдай жиі кездесетінін бағамдауға болады.

М. ӘБДІРАЙЫМ.

Әбдірахымовтың кезінде басталған іс жалғасын таба ма?

Ерлан Айтаханов Шымкент қаласының әкімі болып тағайындалған алғашқы күндерден бастап жұртшылық арасында «жаңа басшы экс-әкімнің бастамаларын жалғастыра ма?» деген мәселе көп талқыланған сұрақтардың бірі болғаны шындық. Осы аптада қала тұрғындары оған нақты жауап алғандай дерсің. Қала әкімі Ерлан Қуанышұлының GG Group трансұлттық корпорациясының директорлар кеңесінің төрағасы Бинод Чаудхаримен кездесуі соның жарқын дәлелі.
Естеріңізде болса бұған дейін де непалдық миллиардер Бинод Чаудхари төрағалық ететін компания Шымкентте заманауи аквапарк және аттракциондар паркінің құрылысын салатыны туралы бірнеше рет айтылған болатын. Шілде айының ортасында компания төрағасының ұлы Варун мырза Шымкентке арнайы келіп, жобаны жүзеге асыру бойынша бірқатар мәселелерді сол кездегі қала басшысымен талқылаған еді.
Шымкентке сапарында әлемдік нарықта жетекші орынға ие компания төрағасы Бинод Чаудхаридің қала әкімі Ерлан Айтахановқа бірнеше жобаларды жүзеге асыруға дайын екенін мәлімдеді. Яғни, кездесу барысында қос тараптар ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу мәселесіне де тоқталды. Оған негіз де жоқ емес. Себебі, GG Group трансұлттық корпорациясы қонақ үй, мейрамхана бизнесі мен ойын-сауық орталықтарын салуда ғана емес, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу саласында да белді әрі бірегей компания болып табылады.
Осы жәйтті ескере келе, Ерлан Қуанышұлы Бинод мырзаға мегаполисте ауылшаруашылық өнімдерін өңдеудің мүмкіндіктерін атап өтті. Өз сөзінде ол:
– Шымкент қаласын географиялық және экономикалық тұрғыдан қарасақ ауылшаруашылық өнімдерін өңдеуде өте қолайлы жерде орналасқан. Климаты да ыңғайлы. Қаламызда әлемдік стандартқа сай заманауи үлгідегі сауда-логистика орталығы салынып жатқанын ескерсек, келешекте GG Group корпорациясымен тығыз жұмыс істеу баршамызға тиімді болары анық. Ауылшаруашылық өнімдерін өңдеп, экспорттау қос тарапқа да пайдалы екені сөзсіз,- деді.
Бұдан бөлек, қала әкімі непалдық миллиардерге қонақ үй бизнесін жандандыруда да қоян-қолтық жұмыс істеу туралы ұсынысын айтты. Бұл бағытта нақты жобаны жүзеге асыру үшін «Шымкент Сити» қалашығынан жер учаскесін бөлуге дайын екенін жеткізді.
Бұл жүздесу кезінде тараптар бұған дейін өткізілген келіссөздер негізінде қолға алынуы тиіс Happy land отбасылық ойын-сауық кешенінің іске асырылу барысын сөз етті. Осы ретте Ерлан Қуанышұлы жергілікті билік тарапынан барлық тиісті жұмыстардың жүргізілгенін айтып, непалдық инвесторды жобаны бастауға шақырды.
Қала әкімі бұл жоба Шымкенттегі туризмнің дамуына үлкен үлес қосатынын және басталған іс өз жалғасын табуы тиістігін баса айтты.
Сонымен қатар ол, осы аптада Орталық Азия бойынша Еуропалық қайта құру және даму банкінің басқарушы директоры Бруно Балванера бастаған делегацияны қабылдады.
Жүздесу кезінде тараптар екіжақты бірлескен жобаларды талқылап, алдағы жоспарларды пысықтады. Ол қалада тозығы жеткен су және жылу жүйелерін жаңғырту, орталық пен ішкі көшелерді жарықтандыру болып табылады. Өз кезегінде Бруно Балванеро қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуына оң серпін беретін бұл жобаны іске асыруға дайын екендіктерін мәлімдей келе, алдағы күнде де бірлесіп жұмыс істеуге уағдаласты.
Осы ретте аталған банк қаржыландыратын бұл жоба бойынша тиісті келіссөздер ағымдағы жылдың шілде айында қолға алынғанын айта кетейік.

С. НҰРАЙ.

2020 жылы Шымкент ТМД елдерінің мәдени астанасы болатыны белгілі. Осыған орай үшінші мегаполиске жан-жақтан қонақтар келетіні анық. Межеленген мерзімде қаладағы «Цитадель» жобасы тартымды туристік нысан болуы тиіс.
ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин Шымкентке келген сапары кезінде өңір басшысына осындай тапсырма берді. Үкімет басшысы археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған «Шымкент қалашығын» реставрациялау және оны ашық аспан астындағы мұражайға айналдыру жөніндегі «Цитадель» жобасы алаңын аралап болған соң «Зерде Керамика» керамогранит өндіру зауытына бет алды. Аталған өндіріс орнының өнімдері тек ішкі нарықта ғана емес, Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан сынды шетелдерде сұранысқа ие. Содан соң Асқар Ұзақбайұлы өңірдің тоқыма саласын жандандыру жоспарларымен танысты.
Үшінші қалада 2019 жылдың 8 айында өнеркәсіптік саласындағы өнім өндірісінің көлемі 359,6 млрд. теңгені құраған. Өңдеу өнеркәсібі өндірісі 17,8%-ға, оның ішінде химия өнімдері өндірісі 21%-ға, металлургия – 25,9%-ға, мұнай өнімдері өндірісі 31,5%-ға өскен.

С. НҰРАЙ.

Бұл жыл жетісайлық шаруалар үшін ырысқа толы болды. 2019 жылы ауданда 77,3 мың гектардан астам жерге ауыл шаруашылығы дақылдары егілді. Оның ішінде дәнді дақылдар – 4931 га жерге егіліп, одан 16951 тонна өнім алынған. Көкөніс және бақша дақылдары – 19884,6 га егілсе, алқаптан алынған өнім көлемі 557661,6 тоннаға жеткен. Төрт түлікті баптау үшін 6474 га жерге тұқым себіліп, 101882,4 тонна мал азықтық дақылдары алынған. Барлығы 883,7 га жердегі жеміс-жидек пен жүзім егістігінен 7152 тонна өнім алынған. Ауданда 45028 га жерге мақта егілген. Терім жұмыстары басталып кеткен. Шаруалар орташа өнімділік гектарына 21,6 центрді құрайды деп жоспарлауда.
Жетісай ауданы ауылшаруашылығы бөлімі жергілікті жердегі диқандардың жұмыс ауқымы жыл сайын артып келе жатқанын алға тартуда. Мәселен, былтыр ауданда бақша дақылдары 14 мың гектар жерге егілсе, биыл бұл көрсеткіш 16 мың гектарға жетеқабыл болған.
Көкөніс өсіп шығатын егістіктің де аумағы артқан. Мысалы, былтыр 880 га жерге қырыққабат егіліп, 24 мың тонна өнім алынған. Биыл өнімнің бұл түрі 1022 гектарда өсіп, барлығы 36 мың тонна азық алынған. Еңбектің көзін тапқан шаруалар дәл осы қырыққабаттың әр гектарынан 5-7 миллион теңге көлемінде ырыздық тапқан.

С. НҰРАЙ.

Шымкент қаласы әкімдігінің Түркия Республикасының инвесторларымен түзген арнайы меморандумы негізінде «ПЭТ» орталығы жұмыс істей бастады.
Шымкенттегі онкологиялық орталықта жұмыс істейтін «ПЭТ» қондырғысы ағзадағы қатерлі ісік ауруын ерте сатысында анықтауға зор мүмкіндік береді. Сала мамандары мегаполисте «ПЭТ» орталығының ашылуы науқастарды дер кезінде кешенді ем алып, асқынудың алдын алуға, сол арқылы өңірде өлім-жітім көрсеткішінің азаюына ықпал ететінін алға тартуда.
Бұл орталықтың арқасында енді қала тұрғындары нақты диагноз және сапалы емге қол жеткізуі үшін Нұр-Сұлтан, Алматы сынды қалаларға барып артық сабылмайды. Енді қатерлі ісікке шалдыққан науқастар диагностикалық тексеруден өту үшін онкологиялық орталықтағы «ПЭТ» орталығының қызметіне жүгінетін болады. Орталыққа орнатылған заманауи позитронды-эмиссионды томография және циклотрон қондырғысы науқастарға қажетті радиофармпрепараттарды дайындайды. Бұл құрал-жабдық бір жылда шамамен 10 мың адамды тексеруден өткізуге қауқарлы. «ПЭТ» орталығында тексеруден өткен науқастың бойында қатерлі ісік ауруының ерте сатысындағы кезеңі анықталса, тиісті ем-дом жүргізу арқылы сауығып кетуге әбден болады.
Бұған дейін «ПЭТ» орталығы көрсететін мұндай диагностикалық қызметті алу үшін адамдар 2-3 айға жуық уақыт кезек күтетін. Кейбірі өзге қалаларға барып, артық шығындалатын. Жаңа қондырғы ол күндерді келмеске кетірді десек те болады. Жалпы бұл орталықтағы қондырғының бір күнде 30-ға жуық адамға диагноз қоюға мүмкіндігі бар. Бұл жобаның құны 2,7 млрд. теңгені құрайды.
Шымкент қаласындағы онкологиялық орталық науқастарының «ПЭТ» орталығында тиісті зерттеуден өтуі кепілдендірілген тегін медициналық көмек шеңберінде жүзеге асады.

С. НҰРАЙ.

Ағымдағы жылдың наурыз айында құрылып, жұмысын бастаған Шымкент қаласының Қоғамдық кеңесі бүгінге дейін жергілікке билікке 40-тан астам ұсыныс жолдаған. Олардың орындалуы уақытты қажет етеді.
Бұл туралы Шымкенттегі ақпараттық-коммуникациялық орталықта қалалық кеңес төрағасы Нұрғазы Бұхарбаев мәлімдеді.
Кеңес құрамы 25 адамнан тұрады. Кеңеске мүшелікке енген азаматтардың арасында дін өкілі, денсаулық, білім, кәсіпкерлік, өнер саласының мамандары бар. Сонымен қатар кеңес құрамында ардагерлер, жастар және үкіметтік емес ұйым өкілдері де кездеседі. Бұдан бөлек, оның құрамы азаматтық сектордағы белсенді азаматтармен де толыққан.
Өз кезегінде Нұрғазы Бақтыбайұлы ағымдағы жылдың наурыз айында құрылған қоғамдық кеңестің бүгінге дейін 7 мәжілісі өткізіліп, 23 нормативтік құқықтық актілер мен жобалар қаралып, қоғамдық кеңес құрамымен келісілгенін жеткізді. Бұдан бөлек ол, кеңестің ең алғашқы отырысында қаламызда жастар мәслихатын құру туралы шешім қабылданғаны, бүгінгі таңда құрамында 29 депутат бар «Жастар мәслихаты» өз жұмысын бастап кеткенін мәлімдеді.
Жалпы Қазақстанда республикалық және жергілікті деңгейде 229 қоғамдық кеңес бар (республикалық деңгейде – 16, облыстық деңгейде – 213). Қоғамдық кеңестердің жұмысына 4 мыңға жуық адам тартылған. Оның 22 пайызы мемлекеттік орган, 20 пайызы үкіметтік емес ұйымның өкілдерінен тұрады.

С. НҰРАЙ.

Түркістан облысындағы ордабасылық диқандар қарбыз өсірудің тың тәсілін меңгерген. Олар 130 гектар жерге қарбыз дәнін сеуіп, оны сусыз өсіріп, қазіргі таңда өнімді жинауға кірісіп кеткен. Тіпті 40 гектардан теріліп алған қарбыз дәнін АҚШ-қа экспорттауды жоспарлап отырған жағдайы бар.

Шетелдіктер дәл осындай сорттағы қарбыздың дәнін косметика индустриясына пайдаланады екен.
Жуырда Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев аталған ауданға жұмыс сапарымен барып, сусыз қарбыз өсіруді меңгерген шаруалар жұмысымен танысты. Аймақ әкімі оларға қарбыздың шырынын өңдеп, қалдықсыз өнім өндіру туралы кеңес айтты.
Сонымен қатар ол, 20 жылдан астам уақыт егіншілікті кәсіп еткен «Ақ-Орда-Б» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жұмысымен танысты. Аталған серіктестік бүгінде өз жұмысын бір ізге түсіре білген. Еңбектің көзін тапқан шаруалар бір маусымда екі рет егін жинайды. Айталық олар ерте көктемде кортоптың голландиялық сортын еккен. Оны жинап болып, іле қырыққабат отырғызған. Шаруалардың мұндай жетістікке жетуіне соңғы технологияның септігі мол.
Жалпы Ордабасы ауданында бір ғана ауылшаруашылық саласында жаңа технологияларды пайдалану арқылы 46 жобаны жүзеге асыру жоспарланған.

С. НҰРАЙ.