Маңызды

Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі Берік Серікұлы Оспанов арнайы іссапармен Созақ ауданында болды. Халық қалаулысы өз сапарын Созақ ауылында облыстық бюджет есебінен салынып жатқан N1 колледж ғимараттарының құрылыс жұмыстарымен танысудан бастады.

Қазіргі танда қарқынды әрі сапалы жүргізіліп жатқан құрылыс жұмыстарына оң бағасын берген Берік Серікұлы Президенттің 5 әлеуметтік бастамасында көрсетілгендей, колледждің жатақханасы құрылысын жүргізуді кешіктірмеу қажет екендігіне тоқталды. Өз кезегінде аудан әкімі, «Нұр Отан» партиясы аудандық филиалының төрағасы Салыхан Полатов құрылысы келесі жылға өтпелі нысан мерзімінде тапсырылып, ел игілігіне қызмет ететінін атап өтті. Колледж директоры Бақдәулет Қордашбеков депутатқа колледж ғимараттарының аралығын кесіп өтетін автокөлік жолын заң талаптарына сәйкестендіру бойынша жұмыстар атқарылып жатқандығын жеткізді. Мұнан соң,
Б. Оспанов Сызған ауылдык округі тұрғындарымен кездесу өткізді. Ауылдық клуб ғимаратына жиналған халықпен кездесу жиынын аудан әкімі С.Полатов ашып, жүргізіп отырды. Мәжілісмен тұрғындарды қазіргі таңда еліміздін заң шығарушы органында атқарылып жатқан жұмыстармен таныстырып өтті. Әсіресе, Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі ретінде жер реформасы мәселесі бойынша құрылған Ұлттық комиссияның күн тәртібінде талқыланып, қабылданып жатқан шешімдер жайлы кеңінен айтып берді. Өз кезегінде депутатқа ауылдық округтің ардагерлер кеңесінің төрағасы Маханбет Шоңбаев, ауыл тұрғыны Байзақ Таңатаров, жастар атынан Мәди Маханбетов, шаруа қожалықтарының өкілдері сұрақтар қойып, ұсыныс-пікірлерін ортаға салды.
Мәжіліс депутатының ауданымызға іс-сапарына аудандық мәслихаттың хатшысы Бегімбет Байғараев, аудандық партия филиалы төрағасының бірінші орынбасары Ролан Әлжанов, Созақ, Сызған ауылдық округтерінің әкімдері Байзақ Әмет, Серік Маманов пен Кайырбек Мейірмановтар қатысты.

Созақ ауданы әкімінің баспасөз қызметі.

Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласында қоғамдық сананы жаңғыртуда еліміздегі қасиетті орындар мен кешендердің маңызы ерекше екені аталып өтеді. Осыған орай Қазақстандағы жалпыұлттық деңгейдегі киелі орындарын анықтап, оның тізімін жасау міндеті алға қойылған болатын. Бұл жауапты іс үшін арнайы ғылыми сараптамалық кеңес ашылып, оған белгілі ғалымдар мен қоғам қайраткерлері тартылған-тын. Соның негізінде аймақтарда құрамында жергілікті өлкетанушылар, ғалымдар, облыстық әкімдіктің қызметкерлері бар жұмыс тобы құрылады. Олардың берген ұсыныстары жан-жақты зерттеліп, сүзгіден өткізіліп, Қазақстанның 100 қасиетті орындары мен кешендерінің тізімі анықталады.

Өз кезегінде сол нысандар бес топқа жіктелетінін атап өтейік. Олар, ерекше бағаланатын табиғи мұра ескерткіштері, археологиялық ескерткіштер және орта ғасырлық қалалық орталықтар, діни және ғұрыптық орындар, тарихи тұлғаларға қатысты қасиетті орындар мен саяси, тарихи оқиғаларға байланысты қасиетті орындар болып табылады.
Бұл тізімге Түркістан облысындағы 25 нысан енгізілді. Олар, Қазығұрт тау кешені, Жылаған ата бұлағы мен үңгірі, Ақмешіт үңгірі, Отырар, Ясcы (Күлтөбе, Түркістан), Сайрам, Сауран, Созақ қалашығы, Арыстан баб, Қарабура, Есім хан, Хақназар хан, Үкаш ата, Баба Түкті Шашты Әзіз, Ибраһим ата, Қарашаш ана, Гауһар ана, Бәйдібек би, Домалақ ана кесенелері, Исмайл ата сәулет кешені, «Әзірет Сұлтан» тарихи-мәдени кешені (Қ.А.Яссауи кесенесі, Салқам Жәңгір хан, Тәуке хан, Абылай хан, Шақшақ Жәнібек, Қаз Дауысты Қазыбек би, Қанжығалы Бөгенбай, Жауғаш батыр және басқада ұлы тұлғалардың жерленген жері), Бірлік — Ордабасы мемориалды кешендері мен Таңбалы тас ескерткіштері. Бұл нысандар облысымыздың Түркістан қаласы мен Отырар, Сайрам, Қазығұрт, Ордабасы, Бәйдібек, Созақ аудандарында орналасқан.
Олардың әрбірінің тарихына терең бойлау адамзатты бірлікке ұйытып, олардың өне бойына ізгілік, адамгершілік, мейірімділік, сабырлылық пен табандылық сынды қасиеттердің мәңгілік тұрақтауына ықпал етпек. Сонымен қатар, қоғамдық сананы жаңғырта отырып, ата-бабадан аманат болып қалған ұлан байтақ жерімізді, қасиетті орындарымызды көздің қарашығындай қорғауға бастамақ. Осы игілікті мақсатқа қол жеткізу үшін қазіргі таңда жер жерлерде мектеп қабырғасында бесінші, алтыншы, жетінші сыныпта оқитын оқушылар үшін «Өлкетану» дәрісінің өткізілуі қолға алынуда. Аталған пәнде өскелең ұрпақтар қазақ елінің ұлт болып қалыптасуы жолында зор маңызға ие болған Қазақстанның тарихи мәдени орындары мен киелі жерлерімен жақын танысады.
Елбасының «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында қолға алынып жатқан бұл бастама бізге зор жауапкершілік жүктейді.

Б. СӘДУАҚАСҰЛЫ.

Елбасының «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» атты Жолдауындағы басым бағыттардың бірінше аграрлық сектор экономиканың жаңа драйверіне айналуы қажеттігі баса айтылады. Бұл туралы ойын мемлекет басшысы «Көптеген позициялар бойынша біз әлемде ірі аграрлық экспорттық өнім өндірушілердің бірі бола аламыз. Бұл, әсіресе, экологиялық таза тағамдарға қатысты. «Made in Kazakhstan» бренді сондай өнімдердің эталоны болуға тиіс» деп келтіреді. Өз кезегінде бұл ала жаз бойына қолынан кетпенін түсірмейтін диқандар қауымын қанаттандыра түсті. Бірақ, Жолдауда көрсетілген міндеттер бойынша жетістікке жету жолында шаруалардың жұмыс жүргізуі кеңестік жүйеден бері келе жатқан тозығы жеткен ескі сүрлеумен емес, қазіргі заман технологиясымен сабақтасып, барынша жаңғыра түсуі тиіс.

Өз кезегінде бұл жыл сайын егіс алқабында бақша өнімдерінің мыңдаған тонна көлемінде қалып қоюын болдырмайды. Нәтижесінде шаруалар шығыны азайып, телегей теңіз табысқа қол жеткізеді. Жолдауда жүктелген осы міндеттердің аз уақыт ішінде іске асуына Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласы да ерекше сүрлеу салды. Аталған бағдарламалық мақалада Ұлт Көшбасшысы «…кәсібін неғұрлым қиналмай, жеңіл өзгертуге қабілетті, аса білімдар адамдар ғана табысқа жетеді» деген сөздері, шаруаларды қандай да бір істі қолға алмас бұрын жан-жақты ізденіп, қазіргі заман талаптарына төселіп, әбден електен өткізілген жүйелі жобалар негізінде жұмыс істеуіне негіз қалайды. Уақыт өткен сайын бұл оң өзгерістің қанат жаюы еңбек қоғамы үшін де, мемлекет келешегі үшін де өте тиімді. Осы бағытта жергілікті билік түрлі іс-шараларды қолға алып, тың серпілістің тууына жағдай жасауда. Кешегі аптада Жетісай ауданы, Жетісай қаласындағы орталық саябақта «Қауын фест» атты облыстық фестивальдің өтуі сол сөзімізге толық дәлел бола алады.
Фестиваль ағымдағы жылдың 25-тамызында Түркістан облысы әкімдігінің бастамасымен, Мақтарал мен Жетісай аудандары әкімдіктерінің бірлесе ұйымдастыруымен өткізілді. Жетісай қаласының орталық саябағында өткізілген шараға Жетісай ауданының 9 ауыл округі әкімдігі мен облыстың 8 аудан, қалаларының шаруалары өсірген 27-түрлі сорттан тұратын 30 тоннаға жуық қауын әкелініп, көпшілік назарына ұсынылды. Тұңғыш рет ұйымдастырылып отырған тың бастамаға Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Дархан Мыңбай, Түркістан облысының әкімі Жансейіт Түймебаев, облыстық мәслихат депутаттары, өңір ардагерлері, зиялы қауым өкілдері, этномәдени орталықтардың төрағалары мен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері қатысты. Айшықты шараның мақсаты да ауқымды. Ол – бақша дақылдарынан өндірілетін өнім түрлерін көбейту, бақша өнімдерін терең өңдеуді қолға алуды жандандыру, сол іске кәсіпкерлерді тарту, диқандардың өзара тәжірибе алмасуына мол мүмкіндік сыйлау болып табылады.
Облыс диқандары өткен жылы 1250 мың тонна бақша өнімдерін өндірсе, биыл бұл көрсеткіш 1330 мың тоннаға жетіп отыр. Яғни, өнім өндіру көлемі өткен жылмен салыстырғанда 80 мың тоннаға артқан. Оның 771, 4 мың тоннасы қауын болса, 558,6 мың тоннасы қарбыз. Гектар түсімі 220 центнерді құраған. Республикада өсірілген қауын-қарбыздың 65 пайызы Түркістан облысына тиесілі. Аймақта мақтаға қарағанда бақша өнімдерінен түскен табыс 5 есеге көп.
Облыста өндірілген бақша дақылдарының 44 пайызы Мақтаарал мен Жетісай аудандарының үлесінде. Көрсеткіш көңіл тоғайтқанмен, ойландыратын мәселелер де бар. Жиынды бастап, сөз алған облыс басшысы Жансейіт Қансейітұлы осы жайында:
– Жыл сайын облысымызда бақша өнімдерінің 40 пайызға жуығы егістік алқабында қалып қояды. Бұған аталған дақылдардың өнімін қайта өңдеу кәсіпорындарының аздығы да себеп. Егер істің көзін таба білсек, оларды дер кезінде жинап алу арқылы, терең өңдей отырып, көл-көсір табысқа қол жеткізуге әбден болады. «Қауын фест» арқылы біз кәсіпкерлерді осы бағытта жұмыс жасауға шақырамыз. 2018 жылы Түркістан облысында «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында атқарылатын жобалар мен іс-шаралар қайта қаралып, олар ұлттық құндылықтарымызды ұлықтауға негізделген болатын. Соның нәтижесінде биылдан бастап облыстың әр аймағында ауқымды шара өткізу және оларды дәстүрге айналдыру қолға алынды. Бүгінгі облыс тарихында тұңғыш рет өткізіліп отырған «Қауын фест» облыстық фестивалі сол игі бастамалардың жалғасы,-деді.
Облыста өндірілетін қауын-қарбыздың басым көпшілігі осы Мырзашөл жерінде пісіп шығатынын айтып өттік. Былайғы жұрттың Жетісай мен Мақтаралды қауын-қарбыздың атасы деп атауының мәнісі де осында жатыр. Жыл сайын бақша дақылдарын жинаудан осы аудандар облыс бойынша рекордтық көрсеткішке ие болып келеді. Шараның Жетісай жерінде өткізілуінің себебі де осында. Бірақ олардың басым көпшілігінің кәдеге жаратылмай қалатыны алаңдарлық жәйт. Алдағы уақытта бұл диқандардың көңіл-күйін тас бастырғандай етіп көтермей, олардың бұл іспен айналысуын тастап кетуіне кері әсерін туғызуы бек мүмкін. Сондықтан да, облыстың бақша дақылдарын өндірудегі жоғары көрсеткішті сақтап қалуында «Қауын фест» мол мүмкіндік береді. Қалай дейсіз ғой? Себебі, аталған фестивальде кәсіпкерлерге толағай табысқа кенелер кәсіптің тізгінін ұстау жолдары ұсынылды. Яғни, шарада қауыннан жасалған шырын, тосап, балмұздақ, иогурт, құрт және тағы басқа дүкен сөрелерінен табыла бермейтін өнімдер таныстырылды. Енді осы игі бастаманы ары қарай алып кететін кәсіпкерлер табылып жатса, алдымен ол осы шараның арқасы деп білген абзал.
Облыстың біраз жұрты бет алған бұл шарада қауынның бірнеше сорттары таныстырылды. Оның бірі Шардарада өсірілсе, келесі бірі Келесте піседі. Жан-жақтан ағылған шаруалар әріптестерімен бірге оларды өсірудің технологиясымен танысып, өзара тәжірибе алмасты. «Саусақ біріксе, ине ілігетіні» сынды, балағында биті бар шаруалардың бас қосып, кеңесуі алдағы уақытта да талай толымды тірліктердің түзілуіне жол ашады. Мұны іс-шараның тағы бір жемісі деп түсініңіз.
Елбасының «Рухани жаңғыру» атты мақаласында «…ұлттық болмыстың өзегін сақтай отырып, оның бірқатарының сипаттарын өзгерту» қажеттігін атап өткен болатын. Ендігі кезекте диқаншылар осы бір қағидаға сүйеніп, бүгінде ұмыт бола бастаған қауынқақ пен қауынқұртты әзірлеуді қайта жаңғырта отырып, отандық өнімнің дамуына септесін болады. Мұны «Қауын фесттің» келесі бір ғажабы деңіз.
Жиында облыс басшысы Жансейіт Қансейітұлы еңбекшілер қауымының еңсесін көтерген осы шара аясында тосап дайындаушылар сайысы, «Ең үлкен қауын», «Ең дәмді қарбыз», «Ең тәтті тосап», «Ең үздік бақша өнімдерін ұсынған ауыл әкімдігі» атты номинациялар бойынша жеңімпаз болғандарды құттықтап, оларға арнайы әзірленген тиісті марапаттар мен сыйлықтарды табыс етті. Ал ең үздік бақша өнімдері көрмесін дайындап бас жүлдені жеңіп алған Абай ауыл округі (әкімі Қанат Тілеуұлы) және Жаңа жол ауыл округіне (әкімі Мұхан Бәйімбетов) аймақ басшысы «Нива» автокөліктерінің кілтін салтанатты жағдайда тарту етті.
Жиын барысында өңір басшысы Жансейт Қансейітұлы келер жылдан бастап бұл фестивалдың аясы кеңейіп, жыл сайын тамыз айында «Қауын фест» фестивалімен қатар «Қауынғақ», «Қауында да қауын бар», «Қарбызды Оңтүстікте дарбыз дейді» атты байқаулар мен жәрмеңкелер қоса-қабат атқарылатынын атап өтті. Егер бұл іске асса «Қауын фесттің» деңгейі немістердің «Октоберфест», татарлардың «Сабан тойынан» бір мысқал кем түспейтін болады.
Елбасы өзінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласында «Тек өткен ғасырдың ортасында, небәрі бірнеше жыл ішінде миллиондаған гектар даламыз аяусыз жыртылды. Бағзы замандардан бері ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келген ұлттық прагматизм санаулы жылда адам танымастай өзгеріп, аста-төк ысырапшылдыққа ұласты. Соның кесірінен, Жер-Ана жаратылғаннан бері шөбінің басы тұлпарлардың тұяғымен ғана тапталған даланың барлық құнары құрдымға кетті. Түгін тартсаң майы шығатын мыңдаған гектар миялы жерлеріміз экологиялық апат аймақтарына, Арал теңізі аңқасы кепкен қу медиен шөлге айналды», – деп ысырапшылдыққа жол берудің соңы қандай кері кеткен тірлікке апаратынын ащы мысалмен түсіндіріп берген болатын.
Биыл түркістандық шаруалар жалпы 61,4 мың гектар жерге қауын мен қарбыз еккен. Соның ішінде Мырзашөлдік бағбандар 19 500 гектарға қауын, 7 564 гектарға қарбыз тұқымын сепкен. Облыс диқандарының табанды еңбегінің арқасында осы жылдың жеті айында Ресей, Беларусь, Латвия, Германия сынды елдерге 176 мың тоннадан астам қауын-қарбыз тең-тең ғып экспорттаған. Оның 60 мың тоннадан астамы Ресей елінің нарығына жеткізілген. Егер күнгейің қауын-қарбызының дәмі тіл үйірмесе, мұндай сұраныстың болмайтыны ақиқат. Бірақ солай екен деп бүгінгі көрсеткішке тоқмейілсіп қалмай, оларды терең өндіруді қолға алуға шындап кірісуіміз қажет. Егістік жерінде бақша дақылдарының көптеп қалып қоюы диқандардың көкейіне көптен бері маза бермей келе жатқан мәселе. «Жомарттың қолын жоқтық байлайтыны» сынды олар өздігінен іс тындырайын десе инвестицияның болмауы оған қолбайлау болады. Сондықтан да, бірді екі ете алатын кәсіпкерлер қауымы осы мәселеге жіті мән беріп, диқандармен кең отырып сөйлесіп, кеңесіп, бақша дақылдарын терең өндіру бойынша түйіткілдердің түйінін тарқатуға атсалысса нұр үсіне нұр болар еді. «Қауын фесттің» игі мақсаты да, ізгі тілегі де осы болмақ.

С. НҰРАЙ.
P.S. Жалпы бұл шара Түркістан облысының әкімі Жансейіт Түймебаевтың тың бастамасы болды. Жұртшылықты жұдырықтай жұмылып, бірге жұмыс істеуге баулыған, сол арқылы диқандар қауымының еңбегін рәтті етуге бастаған «Қауын фесттің» болашағы баянды боларына сенімдіміз. Фестивалден соң, іле Алматы облысы алдағы уақытта өз жерінде осындай байқауды ұйымдастыруды қолға алуға ниеттенгені соның жарқын мысалы. Айтпақшы, биыл «Қауын фест» Жетісайда өтсе, жергілікті билік оны келер жылы облыс орталығы Түркістан қаласында өткізуді ойластыруда. Және оған еліміздің әр аумағына сауын айтып, республикалық деңгейде атап өту жоспарланып отыр. Нәтижесінде жер-жерден келген жұрт күнгейдің тәтті қауын қарбызынан дәм татып қана қоймай, туристік нысандарымызды аралайтын болады. Бұл облыстың туризмін дамытуға даңғыл жол ашпақ. Бұдан «Қауын фест» тек ауылшаруашылық саласын ғана алға жылжытып қана қоймай, кәсіпкерлік пен туризмнің дамуына ықпал ететінін бағдарлауға болады.
«Қауын фестті» ұйымдастыруда Мақтарал мен Жетісай аудандарының әкімдіктері «әрқайсымыз өз еншімізді алдық» деп өзгелер сынды шала бүлінбей, керісінше оған барын да, нарын да салып, шараны ынтымақты түрде ұйымдастыруы да көңілді тоғайтты. Мұндайда «апалы-сіңлілі тату болса, үйді гүлстан етеді» деген сөз ойға еріксіз оралады.

Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласы аясында елімізде ауыз толтырып айтар қаншама игі тірліктер орын алды. Жаһандану кезінде рухани мәдениетімізді жоғалтпай, жаңашылдықты жатырқамай, оған тез төселе отырып, дамыған отыз елдің қатарына қосылудың ауылын жақындата түсетін бұл бағдарлама тек қоғамдық сананы жаңғыртып қана қоймай, көптеген салалардың тамырына қан жүгіртіп, тұралап тұрған тірліктердің өрге басуына зор ықпалын тигізуде. Оған жыл басынан бері Түркістан облысының әр аумағында ұйымдастырылған ауқымды шаралар негіз бола алады.

Тыңнан түрен салған сол шаралардың қатарында сәуір айында өткізілген «Ақсу Жабағылы ауылы, Шұбайқызыл жалауы» республикалық Қызғалдақ фестивалі негіз бола алады. Түлкібас ауданында өткен бұл шарада Шұбайқызыл деп аталатын теңдесі жоқ төбеге «Қызғалдақ» белгісі орнатылды. Белгінің тұғырынан сәл биікке кітап бейнесіндегі тасқа
Алатау мен Қаратау түйіскен төр,
Сұлулық мөлдірлікпен сүйіскен жер,
Қазақтың қызғалдағы – Шұбайқызыл,
Алаштың аруы ғой тиіспеңдер, – деген төрт қатар шумақ қашалып жазылды.
Өз кезегінде Шұбайқызыл еліміздің «Қызыл кітабына» енген грейг қызғалдағы ең көп өсетін аумақ. Табиғат ананың жаңарып, жыл бойы көктемнің жаршысындай болып табылатын бұл қызғалдақтар 20 гектар алқапты алып жатқан Шұбайқызыл төбешігінің ғана емес, облысымыздың мақтанышы. Санаға ерекше серпін беріп, өне бойға күш-жігер сыйлайтын қасиетті орын. Бар болғаны 10-15 күн ғана гүлдейтін грейг қызғалдағының мекені Шұбайқызылды қорғау – баршаға ортақ іс. Ұйымдастырушылар осы шара арқылы облыс тұрғындарын табиғатты аялауға, олардың негізгі құндылықтарын көздің қарашығындай сақтауға шақырды.
«Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында ұйымдастырылған тағы бір тың бастама ол Бәйдібек ауданында өткен «Қымызмұрындық» фестивалі болып табылады. Ата-бабадан қалған салт дәстүрді жаңғырту, сол арқылы ұлттық сусынымыздың құндылығын арттыру мен салауатты өмір салтын насихаттау мақсатында болған «Қымызмұрындықта» қымыз баптаушылар сайысы, қолөнер шеберлерінің көрмесі, құлынды бие және сәйгүліктердің шеруі, ұлттық ат спорт түрлерінен көріністер, қымыз ішу сайысы өтті. Облыстағы 15 аудан, қала қатысқан бұл шараның да шарапаты мол болары айдан анық.
Одан кейін шілдеде халықаралық «ҚASKASU» суретшілер пленэрі, өткізілді. Төлеби ауданы, Нысанбек ауылы, «Тау Самалы» демалыс аймағында болған бұл фестивалде Түркия, Қырғызстан, Ресей, Өзбекстан, Әзірбайжан елдерінен және республикамыздың Астана, Алматы, Орал, Ақтөбе, Атырау, Павлодар, Қарағанды, Тараз қалаларынан, сондай-ақ, Түркістан облысының арнайы білімі бар кәсіби суретшілері бір апта бойына ашық аспан астында Түркістан, Төлеби, Созақ, Бәйдібек, Отырар, Ордабасы, Мақтарал, Жетісай, Сарыағаш, Шардара аудандарындағы бірқатар тарихи-мәдени орындарда болып, сондағы көріністерді қағаз бетіне түсірді. Осылайша олар Түркістанның табиғаты мен киелі орындарын, қасиетті жерлерінің әлемге танылуына ықпал етті.
Тамызда Мырзашөл төрінде өткен «Қауынфест» фестивалі де ауылшаруашылық саласының алға қарай дамуына мол септігін туғызды. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында болған «Қауынфест» арқылы диқаншылардың дәрежесі көтерілді. Олардың ала жаз бойғы еңбектерінің еш кетпеуіне мол мүмкіндіктер берді. Сонымен қатар, бұл шара ауылшаруашылық саласына тартылатын инвестиция көлемінің көбеюіне жарқын жол ашты.
Осы қыркүйек айында «Агро fеst», қазан айында «Safari Shardara», «Open Saryagash» және желтоқсан айында «Қасқасуға қар түсті» іс-шаралары өткізілмек. Рухани жаңғыру аясында ұйымдастырылатын бұл шаралардың барлығы да аймақтың ерекшеліктерін сақтауға, қорғауға, ал екпін түсірер қырларын «бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығару арқылы» шешуге шақыру болып табылады.

С. НҰРАЙ.

Шымкенттегі М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің мәжіліс залында «Түркістан облысында «Рухани жаңғыру» бағдарламасын тиімді жүзеге асыру» тақырыбында қоғамдық тыңдау өткізілгені белгілі. Іргелі оқу орнында өткен осы жиында «Рухани жаңғыру» жобалық кеңсесінің басшысы Бақытжан Әшірбеков осы жылда атқарылған жұмыстар жөнінде баяндама жасады. Ол баянды бағдарлама бойынша облыста орындалған оң істердің нақты санын мәлімдеді.

Оның сөзінше Түркістан облысында Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласының бәсекелік қабілет, прагматизм, ұлттық бірігейлікті сақтау, білімнің салтанат құруы, Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы және сананың ашықтығы сынды 6 басымдығы бойынша алты арнайы жоба әзірленген екен. Олар: «Туған жер», «Қазақстаның киелі жерлері», «Қазіргі заманғы қазақстандық мәдениет жаһандық әлемде», «Қазақстанның 100 жаңа есімі», «Мемлекеттік тілдің латын қарпіне көшуі» және «100 жаңа оқулық» арнайы жобалары болып табылады. «Рухани жаңғыру» жобалық кеңсесінің басшысы Бақытжан Әшірбеков осы бағытта атқарылып жатқан жұмыстар бойынша былай деп тарқатып берді.
– «Туған жер» арнайы жобасы бойынша 46 жоба дайындалып, 168 іс-шара жүзеге асырылуда. Бұл жобаларды жүзеге асыруға 2022 жылға дейін бюджеттен 16,2 млрд. теңге қаржы бөлу көзделіп отыр.
Сонымен қатар, бүгінгі күнге кәсіпкерлер, демеушілер тарапынан жалпы 31 млрд. 179 млн. теңгені құрайтын 544 өңірлік жобаны жүзеге асыру мақсат етілген. Бүгінгі таңда соның 482-сі іске асқан. Тарихи-мәдени мұраларымызды насихаттап, жастарға патриоттық тәрбие беру мақсатында «Көне жетігеннің сыры» атты 10 сериялы телехикая, «Киелі Қазығұрт», «Отырарды қорғау», «Күш атасы – Қажымұқан» атты анимациялық және «Ұлы Жібек Жолындағы ескерткіштер» деректі фильмдері түсірілігені Сіздерге жақсы мәлім. Жалпы аталған туындылардың барлығы да көрерменнің көңілінен шығып, ыстық ықыласына бөленген. Бұлай деуімізге негіз де жоқ емес. Ғаламтордағы ютуб каналындағы оларды тамашалаған көрермендердің санына қарау арқылы осыған көз жеткізуге болады.
Арнайы жобалар бойынша атқарылған өзге де жұмыстар бойынша Бақытжан Әшірбеков:
– «Қазақстанның киелі жерлері» арнайы жобасы бойынша Түркістан облысындағы 24 нысан «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» тізіміне енді. Бұдан бөлек аймақтағы 60 тарихи-мәдени ескерткіштер жергілікті маңызы бар қасиетті, киелі жерлердің тізіміне енгізілді.
ЮНЕСКО-ның «Ұлы Жібек жолы ескерткіштері» аталымы бойынша әлемдік мәдени мұралар тізіміне енген ортағасырлық 8 ескерткіш атап айтқанда, Сауран қалашығы, Түркістан, Сидақ, Қараспан, Жуантөбе, Күлтөбе, Отырар оазисінің ескерткіштері, Бөржар қорғаны туралы тұңғыш рет деректі фильмдер түсірілді.
Сайрам ауданындағы «Ханқорған» археологиялық қалашығына археологиялық қазба, реставрация және консервация жұмыстары жүргізілді. Алдағы уақытта ол жерде ашық аспан астындағы музей ашылатын болады.
«Ордабасы тауы» қорық мұражайына ел бірлігін дәріптеген, татулықты тегеурін еткен қазақ халқының Төле, Қазыбек, Әйтеке билеріне монумент орнатылуда.
Қазығұрт тауындағы кеме кешені жобасы жүзеге асырылмақ, – деп бір қайырды.
Естеріңізге сала кетсек, дәл осыдан бір жыл бұрын аймақ басшысы Жансейіт Түймебаев Қазығұрт тауының басына келетін туристердің күн сайын көбейе түсуін ескере отырып, ол жерде отандық туризмнің тынысын ашу бағытында кеме бейнесінде ғимарат салу туралы бастама көтерген болатын. Сонда ол бірнеше қабаттан тұратын бұл нысанда келушілер үшін барлық тиісті жағдайлар жасалатынын алға тартқан еді. Қасиетті таудың маңызын артқыза түсетін бұл бастаманың жүзеге асар күнінің ауылы да алыс емес екені белгілі.
«Қазіргі заманғы қазақстандық мәдениет жаһандық әлемде» арнайы жобасына сәйкес атқарылып жатқан жұмыстардың барысымен таныстырған Б. Әшірбеков «Қазақстанның 100 жаңа есімі» арнайы жобасы аясында іске асқан тірліктерді шолып өтті. Бұл туралы ол:
– Өздеріңізге белгілі былтыр «Қазақстанның 100 жаңа есімі»
бойынша жеңімпаздарды таңдау дауыс беру негізінде анықталған болатын. Соған сәйкес, «Қазақстанның 100 жаңа есіміне» Түркістан облысынан 6 азамат енгізілді. Олар, Қайрат Молдасейітов, Сырым Ертаев, Бекарыс Шойбеков, Әсел Далиева, Құралбек Орынбасар және Эдуард Велк. Онлайн дауыс беру негізінде көпшіліктің зор сенімі мен ықыласына бөленіп, «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының бірінші кезеңінің жеңімпазы болған облыс мақтаныштарының қатысуымен бірқатар іс-шаралар жүргізілді. Айталық, облысымыздың жас спортшылары жоба жеңімпазы болған Әсел Далиева, Құралбек Орынбасар, Эдуарда Велк сынды сайыпқырандармен бетпе бет жүздесу арқылы өздерін толғандырған, көп ойландырған сұрақтарға жауап алды. Мұнымен қатар түрлі тартысты турнирлер, дүбірлі жарыстар кезінде кез келген спортшыға бойтұмар болар түрлі ақыл кеңестер алып, серпіліп қалды. Ал елімізге белгілі айтыскер ақын Бекарыс Шойбековпен онлайн режим арқылы мыңдаған оқушылар тағылым алды. Белді кәсіпкер Сырым Ертаев болса Отырар төрінде жастармен кездесіп, оларға табысқа жетудің кілті тұрғысында келелі сұхбат берді. Қазіргі таңда «Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталып кеткенін баса айтқым келеді,-деді.
«Рухани жаңғыру» жобалық кеңсесінің басшысы Бақытжан Әшірбеков «Мемлекеттік тілдің латын қарпіне көшуі» арнайы жобасын жүзеге асыру мақсатында облыста бүгінге дейін 1100-ден аса іс-шара өткізілгенін мәлімдеді. Сондай-ақ ол, «100 жаңа оқулық жобасы» бойынша қолға алынған қарқынды тірліктерді де баяндады. Бұл туралы ойын ол:
– «100 жаңа оқулық» жобасы бойынша мемлекеттік тілге аударылған әлемнің ең озық деген 18 оқулығын оқырманға таныстыру іс-шаралары ойдағыдай өтті. Жыл аяғына дейін дәл осы бағытта тағы 30 кітап жарыққа шығатын болады. Қазіргі таңда баспа бетін көріп, еліміздегі оқу орындарына таратылған 18 оқулыққа жастардың назарын аудару, сол арқылы олардың ой-өрісін кеңейту, ақпарат алмасу тәсілдерін үйрету және тағы басқа насихаттау жұмыстарын өткізу қарқынды жүргізілуде. Сонымен қатар, ай сайын аймақ аумағында «Оңтүстіктің дара тұлғалары» тақырыбында елге танымал зиялы қауым, ғалым, қоғам, мемлекет қайраткерлерінің жастарға арналған дәрістері ұйымдастырылуда. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында Оңтүстік Қазақстанның көне қалалары, тарихи тұлғалары, табиғаты, киелі орындары, әдет-ғұрыптары туралы 17 кітап шығару қолға алынуда, – деп тұжырды.
Ол осы атқарылып жатқан істердің нәтижесінде қоғамдық сананың жаңғыруы жарқын жолға түскенін, бұл «Рухани жаңғырудың» жемісі екенін ерекше атап өтті.

Қалыбай батыр түстік еліне есімдері белгілі Алыбай, Толыбай батырлардың кенже інісі. Бұл кісілер 1626–1628 жылдары Есім ханның әскері құрамында болып, 1627 жылы Есіл, Тобыл, Ертіс бойын қалмақтардан тазартқан батырлар. Осы соғыстар туралы жазушы Мұхтар Мағауин былай дейді «Есім хан Сайрамсудағы соғысқа дейін қазақтың егемендігін сақтап, Есіл, Тобыл, Ертіс бойында қалмақтармен соғысып жүрген еді. 1627 жылы ұлы жорық нәтижесінде ойрат одағын екі жүз мың жылдық соғыс тарихында ең ауыр жеңіліске ұшыратты» («Жұлдыз» журналы. 111-бет. №12, 1993 ж).

Қалыбай батыр 1628 жылы қазақ ханы Есім хан мен Ташкент ханы Тұрсын ханның Сайрамсудағы соғысында қаза тапқан деседі. Жазушы Бек Тоғысбайұлы «Есім сұлтан 1036 жылы хижрада (1626–1627 ж.ж.) Моңғолстан шетіндегі қалмақтың мекенжайларына ойран салды. Сол уақытта ол өзінің негізгі саяси бақталасын құрту кезегін көздеп жүрген. Тұрсын сұлтан Түркістан маңындағы Есім ордасын ойрандап, қалған кісілерін қыру үшін әскер жасақтады. Есім сұлтанның әйелдерімен балаларын бар жасау-жабдығымен Ташкентке алып кетті. Есім сұлтанның алдынан шықты. Екі жақ Сайрам маңында бетпе-бет келіп, шайқас отын тұтатты» дейді. («Халық кеңесі» газеті, 17 маусым, 1996 ж).
Осы мәліметтерге қарасақ, әділдік Есім хан жағында болыпты. Есім хан қазақ елінің егемендігін қалмақтан қорғап жүргенде Ташкент ханы Тұрсын хан берген антын бұзып, өзі қазақ хандығы құрамынан шығу үшін іс-әрекет жасапты. Бұл жөнінен М.Тынышбаев «бұл соғыс Есім хан үшін әділетті еді. Соғыста қатаған (Тұрсын ханның әскері қатағандардан құрылған еді. Е.Б.) жасақтары жеңіліс тапты» дейді (М.Тынышбаев. «Ақтабан шұбырынды», 86-бет).
Сайрамсудағы қазақ ханы Есім хан мен қатағандардың ханы Тұрсын ханның шешуші шайқасында Есім ханның әскері жеңіске жеткенімен, біраз адамынан да айрылады. Солардың арасында осы Қалыбай батыр да бар екен. Біздер енді оларды өздері өлсе де қазақ хандығының егемендігін сақтап қалған қаһарман батырлар деп түсінеміз. Өздері өлсе де олардың батырлығын, ерлігін ел есінде мәңгі сақтап келеді.
Сондай шайқастардың бірінде Қалыбай батыр жалғыз өзі жау әскерінің ортасында қалып қояды. Ол арыстандай арпалысқанымен, көптің аты көп емес пе, жау найзасының бірінің дөп шаншылуынан қаза табады. Бұл жөнінде көне шежірелерде «Қалыбай атаның жөні бөлек, дара. Асыл атаның сүйегі Жігірген өзенінің жағасындағы ескі зиратқа жерленген» дейді («Ойсыл-сіргелі ұрпақтары», 283-бет. Шымкент. 2006 жыл). Бұл сөздерге біздің де қосып-аларымыз жоқ. Біздің қосарымыз Қалыбай батыр өлген соң қырқы өткен күні келіншегі Зеріп ұл табады. Қариялар нәрестенің есімін жақсыдан қалған жәдігерге балап Жәдігер қояды.
Ел аузында сақталған аңыз деректерде Қалыбай да, Зеріп те тумысынан ақын болған көрінеді. Екеуі той үстінде айтыста танысады да, содан үйленіп, үй болыпты. Зеріптің әкесі Ұлықбек Қоңырат атаның бір тармағы – көктің ұлы құлшығаш руынан екен. Ұлықбек Сырдың шығысында Бесқотан құдығын қоныс етсе, Қалыбайдың әкесі Әжімбет (Әжімұхаммед) сіргелілердің молдасы екен. Олар Малай құдық пен Бозай құдықты коныс етеді. Зеріптің әкесі Ұлықбек бай кісі болыпты. Малай құдық пен Бесқотан құдықтың арасы атшаптырым жер көрінеді. Қойлары қоралас, адамдары аралас бір қоныстың кісілері екен. Ұлықбек бай қызы Зеріпті Қалыбай батырға ұзатқанда аста-төк той жасап, жеті түйеге артып жасау-жабдық беріпті.
Зеріптің беташар тойында өзі ақын, өзі сұңғақ, өзі сұлу келіндеріне дән риза болған сіргелі елінің кариялары жас келінге «өзің шешен, өзің балуан тұлғалы жан екенсің, бақытты бол» деп бата бергені ұрпақтары аузында әліге дейін айтылады. Қоңыраттар мен сіргелілер қыс түссе Сыр бойын бірге қыстағанымен, көктем шыға көктеуді қоңыраттар «Мырзашөл» тау шоқылы қыраттарда қалады екен. Ал, сіргелілер күн ысыса шөлді тастап, Қосмоланың тауын, Қырыққыз, Өгем асып кетеді екен. Қойшы-қолаң тау асып кеткенде елдің үлкендері, бала-шаға Қаржан, Қосмола тауының ойлы, ойпатты өзен аңғарларында ауыл-ауыл болып отырады екен. Осындай қоныстың бірін қазір ел «Жігірген» деп атап жүр. Қалыбай батыр шейіт болған соң оның сүйегін Сырдағы қонысына алып бармай, осында қойған дейді.
Шежіре таралымында Жәдігерден екі ұл – Қазір және Тете қалады. Осы екі кісіден таралған әулет бүгінде екі жүз түтіннің үстінде көрінеді. Олар негізінен Түркістан облысында тұрады. Ташкент маңында да баршылық екен. Егемендік алғаннан кейін осы әулет кісілері батыр аталары Қалыбай атаны есіне алып, жылма-жыл Жігіргенге жиналып, аталарына ас беріп, Құран оқытады. Енді біз де кезінде еліміздің егемендігін сақтау жолында жанын пида еткен Қалыбай батырдай қаһарман аталарымыздың ұлылығын ұлықтап, оның жас ұрпақтың жадына салуды жөн көрдік.

Еркебай БҮРЛІБАЙҰЛЫ, ҚР еңбегі сіңген қызметкер, тарихшы.

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлттық комиссияның бастамасымен еліміздің түкпір-түкпірінде «Рухани жаңғыруға» байланысты түрлі іс-шаралар өтіп, жинақ-кітаптар басылуда. 2017 жылы жарыққа шыққан «Қазақстанның жалпыұлттық қасиетті нысандары» кітабына Оңтүстік өңірінен 24 нысан енді.

Биыл Түркістан облысында Сайрам, Бәйдібек, Созақ, Түлкібас және Қазығұрт аудандарының құрылғанына 90 жыл толып отыр. Біз мерейтой қарсаңында Қазығұрт ауданы тарихына қысқаша тоқталып өтеміз.
Қазан төңкерісіне дейін Оңтүстік өңірінің қазіргі аумағында Черняев (Шымкент) және Түркістан уездері болды. Аталған уездер Сырдария облысының (орталығы – Ташкент қаласы) құрамына енді. Сырдария облысы Түркістан генерал-губернаторлығының құрамында болды.
Сырдария облысының құрылысы 1867 жылы шілдеде бекітілген «Жетісу және Сырдария облыстарын Уақытша басқарудың Ережесіне» сәйкес анықталды.
1920 жылы 26-тамызда В.И.Ленин мен М.И.Калинин қол қойған РКФСР Бүкіл Одақтық Атқару комитеті және Халық Комиссариаты Кеңесінің (БОАК және ХКК) Қырғыз (Қазақ) АКСР-ін құру туралы декреті Қазақ Кеңестік ұлттық мемлекетінің құрылуын заңды түрде бекітті.
1921 жылғы 11-қазанда БОАК-нің Түркістан Кеңестік Социалистік Республикасын құру туралы қаулысы қабылданды.
1924 жылдың 11-қазанында РКП (б) ОК-нің қаулысымен Орта Азия Кеңестік республикаларының ұлттық межеленуі мақұлданды. (КСРО ОАК-нің 1924 жылғы 27-қазандағы 2-ші сессиясында бекітілді).
Ұлттық межеленудің нәтижесінде Сырдария облысы Қазақстанға өтті. Сырдария облысы 1924 жылы 12-желтоқсаннан бастап орталығы Шымкент қаласында орналасқан губерния болып қайта құрылды. Ұлттық межеленудің нәтижесінде Қазақ АКСР-нің құрамына берілген Ташкент және Мырзашөл уездерінің болыстары мен Сырдария облысы болыстарының негізінде 1924 жылғы қарашаның алғашқы күндерінде 17 болыстан тұратын Ташқазақ (Ташкент-Қазақ) уезі құрылды.
Сырдария губерниясының құрамында 7 уезд болды, оның ішінде қазіргі Түркістан (Оңтүстік Қазақстан) облысының аумағында Ташқазақ, Түркістан және Шымкент уездері орналасты.
Ташқазақ уезінің орталығы Көктерек ауылы болды. 1925 жылы 10-тамызда уезд орталығы Чичерино ауылына ауыстырылды, ал 1926 жылы 12-қыркүйекте Сарыағаш шатқалына көшірілді. (Шатқал 1926 жылдың қазанынан кейін ауыл болып өзгертілді).
Әкімшілік-аумақтық аудандастыру жобасы жан-жақты дайындықтан кейін 1928 жылы 17-қаңтарда Қазақ АКСР-і Орталық Атқару комитетінің алтыншы шақырудағы 2-ші сессиясын бекітті. Қазақстан аумағында губерниялық бөліністің орнына 13 округ, 180 аудан құрылды. (БОАК 1928 жылы 3-қыркүйекте бекітті).
Сырдария округі 1928 жылы 17-қаңтарда құрамына 21 аудан беріліп құрылды. Ташқазақ уезі таратылды. Оның құрамындағы Қаратас болысының орталығы Жаңабазар ауылы болатын. Шарапхана болысы Қаратас болысына қосылған-ды. Шыршық (Жоғарғы Шыршық) болысының орталығы Қожакент ауылы еді. Ақжар болысының орталығы 1925 жылы 26-қарашада Тоболинодан Тұрбат ауылына көшірілген-ді.
Қаратас ауданы – Ташқазақ уезінің Ақжар, Қаратас және Шыршық болыстарынан құрылып, орталығы Тұрбат ауылына орналасты. (Ақжар болысы Келес және Қаратас аудандарының, Шыршық болысы Бостандық және Қаратас аудандарының құрамына енді).
1928 жылы 19-маусымда Қаратас ауданының орталығы Тұрбаттан Шарапхана ауылына ауыстырылды, ал 1931 жылы 22-мамырда Ленин ауылына көшірілді.
1932 жылы 20-қаңтарда Оңтүстік Қазақстан облысы құрылып, оның құрамына Қаратас ауданы да енгізілді. Аудан орталығы Степное ауылы болды.
1932 жылы 13-қарашадағы мәлімет бойынша құрамында төмендегі ауылдық кеңестері бар аудан құрып, аудандастыруға рұқсат етілді. 1.Алтын; 2.Жүзімдік; 3.Жаңабазар; 4.Қазығұрт; 5.Қарабау; 6.Қақпақ; 7.Келес; 8.Ленин; 9.Сембі; 10.Тұрбат; 11.Төбеқұдық; 12.Ұя; 13.Шарапхана; 14.Шарбұлақ.
1934 жылы Жартытөбе, Қызылқия, Ақпарақ, Қызылтал, ал 1935 жылы Фогелев, 1940 жылы Жұма ауылдық кеңестері құрылды.
1945 жылдың соңындағы мәлімет бойынша аудан орталығы Ленин ауылы. Ақпарақ, Ұя және Сембі ауылдық кеңестері орталығы Сембі ауылында орналасқан Сембі ауылдық кеңесі болып біріктірілді;
Қазығұрт және Жаңабазар ауылдық кеңестері орталығы Жаңабазар ауылында орналасқан Жаңабазар ауылдық кеңесі болып;
Жартытөбе және Шарапхана ауылдық кеңестері орталығы Шарапхана ауылында орналасқан Шарапхана ауылдық кеңесі болып;
Қақпақ және Қызылқия ауылдық кеңестері орталығы Энгельс атындағы ұжымшарда орналасқан Қызылқия ауылдық кеңесі болып;
Қарабау, Шарбұлақ және Тұрбат ауылдық кеңестері орталығы Тұрбат ауылында орналасқан Тұрбат ауылдық кеңесі болып;
Жүзімдік және Жұма ауылдық кеңестері орталығы Жігірген ауылында орналасқан Жұма ауылдық кеңесі болып біріктірілді.
1962 жылы 3-мамырда Оңтүстік Қазақстан облысы Шымкент облысы деп өзгертілді.
1963 жылы 2-қаңтарда Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Шымкент облысындағы Қаратас және Георгиев аудандары таратылып, осы аудандардың аумақтары есебінен Ленин ауылдық ауданы құрылды. Аудан орталығы Ленин ауылынан Ленгір қаласына көшірілді. Аудан құрамына келесі ауылдық кеңестер кірді: Қаратас ауданынан – Жаңабазар, Жұма, Қызылқия, Ленин, Сембі, Тұрбат, Фогелев, Монтайтас және Шарапхана; Георгиев ауданынан – Жоғарғыақсу, Георгиев, Қазығұрт, Калинин, Қасқасу, Первомай және Совет.
1963 жылы қазанда Жаңабазар, Жұма және Сембі ауылдық кеңестері Жаңабазар ауылдық кеңесі болып біріктірілді.
1965 жылы қаңтарда Монтайтас ауылдық кеңесі Бөген ауданына, Қызылқия ауылдық кеңесі Сарыағаш ауданына берілді.
1967 жылы қаңтарда аудан орталығы Ленгір қаласынан Ленин ауылына көшірілді. Өз алдына Ленгір ауданы құрылып, оған Ленин ауданынан Жоғарғыақсу, Георгиев, Қазығұрт, Калинин, Қасқасу, Первомай және Совет ауылдық кеңестері берілді.
Бір мезгілде Сарыағаш ауданының Қызылқия ауылдық кеңесі, Бөген ауданының Монтайтас ауылдық кеңесі Ленин ауданының құрамына берілді.
1967 жылы тамызда орталығы Октябрьдің 50 жылдығы атындағы ауылда орналасқан Алтынтөбе ауылдық кеңесі құрылды.
1969 жылы маусымда Шарапхана ауылдық кеңесі Қаратас ауылдық кеңесі, Шарапхана ауылы Қаратас ауылы болып өзгертілді.
1972 жылы қыркүйекте орталығы Қызылтаң ауылында орналасқан Қызылтаң ауылдық кеңесі құрылды.
1973 жылы желтоқсанда Алтынтөбе ауылдық кеңесінің елді мекеніне Қаржан ауылы атауы берілді.
1974 жылы қарашада Шарбұлақ, 1976 жылы шілдеде Шанақ ауылдық кеңестері құрылды.
1986 жылғы 1-қаңтардағы мәлімет бойынша аудан құрамына келесі ауылдық кеңестер енді: 1.Алтынтөбе; 2.Жаңабазар; 3.Қаратас; 4.Қызылқия; 5.Қызылтаң; 6.Ленин; 7.Монтайтас; 8.Тұрбат; 9.Фогелев; 10.Шарбұлақ.
1986 жылы облыстық атқару комитетінің шешімімен:
– Алтынтөбе ауылдық кеңесінің Алғабас елді мекені Қаржан ауылымен біріктіріліп, Қаржан атауы берілді;
– Шарбұлақ ауылдық кеңесінің Ынтымақ және Куйбышево елді мекендері біріктіріліп, Шарбұлақ атауы берілді.
1989 жылы 13-қазанда Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Монтайтас ауылдық кеңесі Арыс ауданының құрамына берілді.
1991 жылы 22 шілдеде:
– Фогелев ауылдық кеңесінің Фогелев ауылы – Рабат ауылы болып;
– Қаратас ауылдық кеңесінің Киров атындағы ауылы – Майлыошақ ауылы болып өзгертілді.
1993 жылы 4-мамырда Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесі Төралқасының қаулысымен Ленин ауданы Қазығұрт ауданы болып өзгертілді;
– Қаратас ауылдық кеңесінің К.Маркс ауылы – Махамбет ауылы;
– Қызылтаң ауылдық кеңесінің Қызылтаң ауылы – Қақпақ ауылы деп аталды.
1993 жылы 7-қазанда ҚР Жоғары Кеңесі Төралқасының қаулысымен:
– Қазығұрт ауданының әкімшілік орталығы Ленин ауылы – Қазығұрт ауылы;
– Қаратас ауылдық кеңесінің әкімшілік орталығы Қаратас ауылы – Шарапхана ауылы болып өзгертілді.
1993 жылы 9-желтоқсанда Қазақстан Республикасының «Жергілікті кеңестердің өкілеттілігін шұғыл тоқтату туралы» заңына сәйкес, аудан құрамындағы барлық ауылдық кеңестер өз жұмысын тоқтатты.
Оңтүстік Қазақстан облысы Әкімінің қаулысымен 1994 жылы 5-қаңтарда өзіне бірнеше елді мекендерді қамтитын ауылдық кеңестердің шекараларында келесі ауылдық округтер құрылды: 1.Алтынтөбе; 2.Жаңабазар; 3.Қазығұрт; 4.Қақпақ; 5.Қарабау; 6.Қаратас; 7.Қызылқия; 8.Рабат; 9.Тұрбат; 10.Шанақ; 11.Шарбұлақ.
1997 жылы 17-қарашадағы аудан әкімінің №749А шешіміне сәйкес, Жаңабазар ауылдық әкімшілігінің құрамынан Көкібел ауылдық әкімшілігі құрылды.
Оңтүстік Қазақстан облысы мәслихатының 2006 жылғы 29-қыркүйектегі №25/295-ІІІ шешіміне, Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің 2006 жылғы 2-қазандағы №333 қаулысына, аудан әкімінің 2006 жылғы 11-желтоқсандағы №518 қаулысына сәйкес, Көкібел ауыл округі құрамынан Жігерген ауыл округі құрылды.
2012 жылы Рабат ауылы округіне Қарақозы Әбдалиевтің, Көкібел ауылы округіне Сабыр Рақымовтың есімдері берілді.

Қ. ЕРГӨБЕК.

12-қыркүйекте Түркия астанасы Анкара қаласында қазақстандық-түркиялық бизнес форум өтті. Оған қос елдің 200-ден астам ресми тұлғалары мен ірі кәсіпкерлері қатысты.

Түркістан облысының делегациясын бастап барған аталмыш өңір басшысының орынбасары Ербол Тасжүреков Түркияның ірі холдингтері мен компаниялары басшыларымен келіссөз жүргізді. Түрік инвесторларына Түркістанның инвестициялық тартымдылығы мен ары қарай дамытуға және кеңейтуге болатын салалары таныстырылды. Атап айтсақ, жеңіл өнеркәсіп, агроөнеркәсіптік кешен және туризм саласындағы мүмкіндіктер сараланды.
Келіссөздер нәтижесінде 30 жылдан бері бизнес саласында көшбасшылардың бірі атанып жүрген Түркияның «DAL Holding Investment Company» холдингі Түркістан облысының 200 га жер аумағында инвестициялық құны 500 млн. АҚШ долларын құрайтын жылыжай салуға ниет білдірді. Жобаны жүзеге асыру барысында жылыжай аумағында тоңазытқыш әрі көкөніс қоймасы салынады. 1000-нан астам жұмыс орны ашылады.
Түріктің тағы бір «Dilmen Dekorasyon inş. Taah. Tic. Ltd Şti» атты компаниясы 2019 жылы Түркістан облысында жиһаз шығаратын фабриканың құрылысын бастауды жоспарлап отыр. Тартылатын инвестиция көлемі 5 млн. АҚШ долларын құрайды. Жоба жүзеге асса, 130-дан астам жұмыс орны пайда болады.
Сонымен қатар, баламалы және жаңартылатын энергия көздерін дамыту бағыты бойынша «Çalık Enerji» және «Zorlu Holding – Zorlu Enerji» атты ірі компаниялар 50 МВт қуаты бар күн электр станцияларын салуға дайын екендіктерін білдірді. Жобаның жалпы құны 120 млн. АҚШ долларын құрамақ.
Кездесулер мен келіссөздер қорытындысы бойынша Түркістан облысы әкімдігі мен ірі түрік компанияларының арасында жалпы инвестиция көлемі 625 млн. АҚШ долларын құрайтын 4 меморандум түзілді. Қос тарап бұл меморандумдар Қазақстан және Түркияда бизнестің бәсекеге қабілеттілігін арттыратын механизмге айналып, тығыз коммерциялық байланыстарды дамытып, екіжақты инвестициялар көлемінің ұлғаюына және технологиялар трансфертіне негіз болатындығына сенім білдірді.

Түркістан облысы
әкімдігінің баспасөз қызметі.

Өткен аптада Шымкенттегі М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің мәжіліс залында «Түркістан облысында «Рухани жаңғыру» бағдарламасын тиімді жүзеге асыру» тақырыбында қоғамдық тыңдау өткізілді. Облыстық ішкі саясат басқармасы ұйымдастырған жиынға аймақтың зиялы қауымы, өлкетанушылар, басқарма басшылары, қоғам белсенділері, ұстаздар, ғалымдар және тілшілер шақыртылды.

Шараны аталған басқарманың басшысы Бейсенбай Тәжібаев ашып, жүргізіп отырды. Осыдан біршама уақыт бұрын жауапкершілігі мол жұмыстың тізгінін ұстаған басқарма басшысы өзінің алғысөзінде халықты ынтымаққа бастап, еліміздің ертеңін өрге сүйреуде жолбасшы болған Елбасының «Рухани жаңғыру» бағдарламасының маңыздылығын тағы бір рет қайталай отырып, соның негізінде аймақта атқарылған жұмыстарды атап өтті. Және оның бір жылға ғана шақталған бағдарлама еместігін, керісінше үздіксіз жұмыс істеуді талап ететін құжат екеніне екпін түсірді. Соның негізінде жиналған қауымға алға қойған жұмыс жоспарының бағытын таныстырды.
Басқарма басшысының айтуынша биылғы жылжабар желтоқсан айының соңына дейін аймақта «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында Түркістан облысының 25 қаламгерінің жеке сайттары әзірленбек. Бұл руханият шырақшысы болып табылатын қаламгерлердің әртүрлі жанр бойынша тағылымы мол шығармаларымен жастардың жақын танысып, олардың эстетикалық тәрбиемен сусындалуына сеп бермек. Сонымен қатар, 10 ақын-жазушылардың кітаптары бюджет есебінен баспа бетінен шықпақ. Көп-көрім таралыммен жарыққа шыққан кітаптардың қолжетімділігін жолға қою өрендердің таным-түйсігінің дами түсуіне зор септігін тигізбек. Сондай-ақ, республикалық деңгейдегі 10 сарапшының зерттеу мақаласы әзірленбек.
Дәл қазіргі таңда аймақта «Ордабасы – бірліктің туы», «Оқсыз оқиғасы», «Түркістан» атты 3 анимациялық туынды мен «Төлеби» фильмінің түсірілімі болып жатыр. Оның мәртебелі көрермен қауымға жол тартуын осы жылдың ішінде жолға қою – облыстық ішкі саясат басқармасының «Рухани жаңғыру» бағдарламасы бағытындағы негізгі бағыты болып тұр.
Түркістан облысында бақылап, барлап қарасаң тарих сөйлейтін жәдігерлер мен киелі, қасиетті жерлер жетерлік. Олардың ұлт тарихындағы рөлін терең түсіндіру мақсатында Қаратау жотасы бойынша «Таңбалы тастар – бабалар ізімен» атты баспасөз туры ұйымдастырылмақ. «Өлкетану» облыстық сайты ашылмақ. Бұдан өзге әлеуметтік желі қолданушылары арасында туған жердің, өскен өлкенің киелі жерлері, қасиетті орындары, тарихы қызғылықты әрі табиғаты көрікті мекендері туралы келелі ой, кесек пікірі бар жазбалар бойынша «Таңғажайып Түркістан» тақырыбы бойынша байқау өтпек.
Басқарманың негізгі бағытына айналып отырған жемісі көп бұл жеті жобаның барлығы да осы жылда жүзеге асатын болады.

Б. СӘДУАҚАСҰЛЫ.

Осы аптаның бірінші күнінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Түркістан қаласын дамыту жөнінде кеңес өткізді. Осы жылдың күнтізбесінде маңызы бөлек дата болатын бұл жиынға еліміздің Премьер-Министрінің бірінші орынбасары Асқар Мамин, Түркістан облысының әкімі Жансейіт Түймебаев пен Түркістан қаласының басшысы Әліпбек Өсербаевтар қатысты.

Мемлекет басшысының 2018 жылдың 19-маусымындағы Түркістан қаласын жаңадан құрылған Түркістан облысының орталығы ету туралы Жарлығына сәйкес Тұран төрін дамытудың жоспары мен мүмкіндіктері жан-жақты талқыланған кеңесте Н. Назарбаев:
– Елімізде менің Жарлығым негізінде бір өңір – Түркістан облысының пайда болғаны белгілі. Біз көп ойланып осындай шешімге келдік. Оның атауы бойынша да түрлі сөз жарыстар болды. Дегенмен де, Түркістан деп атау туралы тоқтамға келу дұрыс таңдау болды деп санаймын. Енді Қазақстанда 16 емес, 17 өңір болады, – дей келе, бұрынғы облыс орталығы болған Шымкенттің тікелей орталыққа бағынатын қалаға айналғанын атап өтіп, сөзін былай деп сабақтады.
– Ал облыстың орталығын Түркістан қаласына көшіріп жатырмыз. Бұл тарихи жағынан да, мәдени жағынан да өте күрделі үдеріс деп санаймыз, – деді.
Сонымен қатар мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Түркістанның адам ізі суымайтын түркі дүниесінің орталығы болып табылатынын, енді еліміздің де орталығы болатынын, талай хандар мен баһадүрлердің жатқан киелі орын – Түркістанды бірте-бірте дамытуға кірісу керек екендігін қадап айтты.
Жиында Асқар Мамин Түркістан қаласының аумақтық даму тұжырымдамасы туралы баяндама жасады. Ал облыс басшысы Жансейіт Түймебаев әкімшілік-аумақтық басқару органдарын жаңа облыс орталығына көшірудің барысын жеткізді. Бұдан бөлек ол, киелі кентте
инфрақұрылымдық және әлеуметтік нысандарды салудың жоспары, жергілікті жерді энергиямен, сумен қамту бағытында ұсынылған шешімдер туралы хабардар етті.
Кеңесті қорытындылаған кезінде Елбасы Үкімет пен облыс басшылығына Түркістанды түлету бойынша
бірқатар тапсырмалар жүктегені белгілі.
Елбасының атан түйеге жүк болардай міндетін алудан бұрын, жаңадан құрылған облыстың орталығы – Түркістанды дамыту бойынша мемлекет басшысының зор сеніміне ие болған Жансейіт Түймебаевтың ендігі беделі қаланың бағындырған белестерімен тығыз байланыста болатыны анық. Дей тұрғанмен, Түркістанды түлетуде Жансейіт Қансейітұлының жалғыз-жарым болып жетістікке қол жеткізуі әсте мүмкін емес. Оған көп болып бірігудің, «жұдырықтай жұмылудың» маңызы орасан зор. Яғни, істің ілгері басуына қарамағындағы құзыры бар кадрларының іскерлігі де аса қажет.
Өкінішке орай біз әл-әзірге облыс әкімдігі активінен Ж. Түймебаевтан басқа Түркістанды түлетуге барынша құлшынып тұрған, барынша ұмсынып жатқан кадрды байқай алмай отырмыз. Және мұның уақытша құбылыс екеніне бек сенім артқымыз келеді. Біздің бұл сөзіміз шенеуніктерді тұғырынан тайдыру емес, «жалғыздың үні, жаяудың шаңы шықпас» деген шырыл екенін баса айтқымыз келеді.

Қ. ҚАЛИЕВ.